Kết quả vòng một công bố ngày 5/10 vừa qua cho thấy ông Flávio Bolsonaro, 45 tuổi, ứng cử viên thuộc đảng Tự do (PL), về đầu với 47,1% số phiếu hợp lệ, so 45,1% của Tổng thống Lula da Silva, 80 tuổi, thuộc đảng Lao động (PT). Khoảng cách chỉ hai điểm phần trăm báo hiệu một cuộc “so găng” khó lường, trong đó từng lá phiếu có thể quyết định cục diện.
Vòng bầu cử thứ hai vào ngày 25/10 không đơn thuần là cuộc cạnh tranh giữa hai ứng viên dẫn đầu vòng bỏ phiếu thứ nhất, mà có thể được xem như một cuộc “trưng cầu ý dân” về hai mô hình phát triển khác biệt. Tổng thống Lula da Silva chủ trương phát huy vai trò của Nhà nước trong bảo đảm an sinh xã hội, giảm bất bình đẳng, thúc đẩy tăng trưởng gắn với bảo vệ môi trường và duy trì chính sách đối ngoại đa phương. Ông cũng muốn củng cố vai trò của Brazil trong Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS), mở rộng hợp tác với các nước đang phát triển, đồng thời coi giáo dục và công nghệ là động lực tăng trưởng dài hạn.
Trong khi đó, ứng cử viên đối lập Flávio Bolsonaro theo đuổi chương trình nghị sự bảo thủ, nhấn mạnh siết chặt an ninh, chống tội phạm, giảm sự can thiệp của Nhà nước vào kinh tế và tăng cường quan hệ với Mỹ. Việc ông Flávio Bolsonaro tạm dẫn trước tại vòng một phản ánh sức ảnh hưởng đang gia tăng của phe cánh hữu, đồng thời cho thấy những lo ngại về chi phí sinh hoạt, an ninh và hiệu quả điều hành vẫn chi phối lựa chọn của một bộ phận lớn cử tri Brazil.
Ông Lula da Silva coi vòng hai là cơ hội để cử tri so sánh rõ hơn các chương trình hành động của mình, đồng thời nhấn mạnh cuộc đua sẽ xoay quanh những kế hoạch dành cho đất nước. Ngược lại, ông Flávio Bolsonaro tuyên bố, kết quả vòng một cho thấy “Brazil muốn thay đổi”, qua đó kêu gọi cử tri ủng hộ việc chấm dứt thời kỳ cầm quyền của đảng Lao động.
Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, lợi thế ban đầu chưa bảo đảm chiến thắng cho bất kỳ bên nào. Ông Flávio Bolsonaro cần mở rộng sự ủng hộ vượt khỏi nhóm cử tri trung thành với gia đình Bolsonaro. Trong khi đó, ông Lula da Silva phải thuyết phục những người không hài lòng với chính phủ đương nhiệm, nhưng cũng chưa sẵn sàng quay lại mô hình chính trị của phe cánh hữu.
Đáng chú ý, tỷ lệ cử tri Brazil không đi bỏ phiếu trong vòng một vừa qua lên tới 21,07%, mức cao nhất kể từ năm 1998. Trong thế trận giằng co, khả năng vận động nhóm cử tri này cùng những người còn do dự có thể trở thành yếu tố quyết định kết quả cuộc đua rất sít sao giữa đương kim Tổng thống và ứng cử viên đối lập.
Giới quan sát cho rằng, thách thức đối với người chiến thắng trong cuộc bầu cử vòng hai còn nằm ở tương quan lực lượng tại Quốc hội Brazil khi trong cuộc bầu cử cơ quan lập pháp diễn ra ngày 4/10 vừa qua, cánh hữu đã nắm quyền chi phối tại Hạ viện 513 ghế và Thượng viện 81 ghế. Do đó, ưu thế của lực lượng cánh hữu sẽ tạo thuận lợi cho ông Flávio Bolsonaro nếu đắc cử. Ngược lại, nếu ông Lula da Silva tiếp tục nắm quyền, chính phủ nhiều khả năng phải tăng cường thương lượng để thông qua các chương trình và dự luật quan trọng.
Trên bình diện quốc tế, lựa chọn của cử tri Brazil cũng mang ý nghĩa vượt ra ngoài biên giới quốc gia. Một chính quyền do ông Flávio Bolsonaro lãnh đạo có thể thúc đẩy đường lối bảo thủ rõ nét hơn. Nếu ông Lula da Silva tái đắc cử, Brazil nhiều khả năng tiếp tục ưu tiên ngoại giao đa phương, hợp tác Nam-Nam và củng cố vai trò trong BRICS. Diễn biến này cũng đồng thời phản ánh sự phân hóa chính trị tại Mỹ latin, nơi các lực lượng cánh hữu đang gia tăng ảnh hưởng nhưng chưa tạo thành một làn sóng đồng nhất.
Vòng bỏ phiếu đầu tiên đã khép lại, nhưng chiến thắng chung cuộc để giành quyền vào Điện Planalto phải đợi tới ngày 25/10 tới mới có câu trả lời. Trong chặng nước rút này, ứng cử viên muốn giành chiến thắng sẽ không chỉ cần thuyết phục cử tri về chương trình hành động, mà còn phải chứng minh khả năng giải quyết những vấn đề xã hội nóng bỏng, sát sườn với người dân, cử tri. Ngày 25/10 vì thế không chỉ là thời điểm Brazil lựa chọn tân tổng thống bắt đầu nhiệm kỳ 4 năm từ ngày 5/1/2027, mà còn là dấu mốc quyết định hướng đi kinh tế, chính trị và đối ngoại của quốc gia Nam Mỹ này.
PHẠM DƯƠNG