Bài Mưa bay tháp cổ, thực ra, đã lâu tôi mới có lần phiêu linh đến tận cùng. Tháp Chàm Mỹ Sơn nổi tiếng, ai cũng biết. Tôi đến thăm như những khách du lịch bình thường. Nhưng khi bắt đầu giở trang giấy nhạc, pháp trường trắng của tôi, bỗng như tôi thấy một miền hoang tưởng đâu đó dẫn dụ. "Mưa bay trên đá, trăm năm kiếp phù du…". Những ngón tay, năm ngón ngũ hành của vũ nữ Chàm, múa ru hồn tôi, tượng đá Linga sừng sững thách thức tôi. Rồi bạn lái xe của tỉnh ủy nhìn tôi giận dữ như tượng đầu voi, chắc anh phải chờ ông nhạc sĩ bị Mỹ Sơn bỏ bùa quá lâu, không chịu về. Tôi cứ viết và viết như bị ma ám. Và cho đến bây giờ, tôi cũng không hiểu tôi viết cái gì.
Sau này có những người am hiểu thần học nghe bài này họ nói đã mê man đắm đuối trong nhạc nhưng vẫn có điều băn khoăn. Tôi thành thật nói rằng, tôi viết điều Tâm cho, không phải Trí cho. Tôi là nhạc sĩ, cảm xúc gì viết thế. Tôi không phải nhà nghiên cứu Đạo học. Các bạn băn khoăn có khi đúng, nếu đọc lời. Nhưng nếu các bạn chỉ nghe thôi, như tiếng chim hót không lời, như mưa rơi không văn tự, các bạn sẽ cảm được một điều gì từ trái tim tôi hát lên, như vũ trụ vô thanh vô sắc thì đó là niềm hạnh phúc của tôi.
Nhạc sĩ Nguyễn Cường (trái) và nhạc sĩ Trần Tiến
Ảnh: Nhạc sĩ Trần Tiến cung cấp
Ngày nhỏ, tôi là đứa trẻ thích lang thang vỉa hè, phố xá Hà Nội. Rãnh nước cống, với tôi, là những con suối mơ mộng, giấu dưới đáy hòn bi ve bạn nào đánh rơi, đôi khi là cả bạc cắc. Mùa mưa, suối cống hóa dòng sông chảy giữa phố phường, bọn trẻ chúng tôi lao ra bơi lội, nô đùa, dầm mưa sung sướng lắm. Đâu có biết người lớn ta thán, ngập nước, ô nhiễm môi trường.
"Hà Nội, chạm vào đâu cũng chốn thân thương". Bạn tôi, nhạc sĩ Nguyễn Cường đã viết câu hát này. Một hôm bạn mời tôi ăn sáng. Tôi bảo Cường: "Bạn định chi bao nhiêu?". "Mỗi đứa bảy nghìn". "Vậy đưa đây, tớ chủ trì, cậu chủ chi". Lần đầu tiên Cường được ăn năm món, mất có bảy nghìn. Tôi thốt lên câu hát: "Hà Nội cái gì cũng rẻ..." và chỉ vào thằng bạn mình: "Chỉ có đắt nhất bạn bè thôi". Cường thích lắm, bảo: "Bọn mình càng già càng thấy bạn bè thân thiết quý giá dường nào". Một ngày gặp lại, Cường bảo: "Tao tưởng mày đùa cợt cho vui, sao nghe tiếp bài hát tao lại muốn khóc. Nhớ mẹ quá".
Con sáo sang sông bạt gió
Viết ca khúc thì không cần phải học. Nhạc viện đào tạo tôi không phải để viết ca khúc, mà để viết nhạc không lời, nhạc giao hưởng. Tám năm vò võ cắp sách đến trường, cầm bằng tốt nghiệp giao hưởng, tôi đến xin thầy, cho tôi... viết ca khúc. Và tôi đã mang những khúc giao hưởng có lời đến tặng cuộc đời, ví như khúc Ngẫu hứng sông Hồng. Không dài hơn thời gian trình bày một ca khúc, nhưng thể loại ngẫu hứng tùy hứng có thể có sức nặng của khúc giao hưởng. Bạn có thể cảm thấy thời gian, năm tháng, quá khứ và hiện tại, giấc mơ và kỷ niệm đan chéo nhau, chồng lên nhau tầng tầng lớp lớp. Tôi tin rằng ở thế giới bên kia, thầy sẽ không nuối tiếc công lao dạy tôi: Gió, con sáo sang sông bạt gió. Con sít thương ai, lội sông, lội sông tìm ai…
Nhạc sĩ Hồng Đăng khuyên tôi: "Tiến có khả năng thanh nhạc, sao không viết ca khúc". Thầy Hoàng Vân thì mắng: "Chưa làm lính, sao làm quan". Anh Trịnh Công Sơn thì động viên nhẹ nhàng: "Một bản giao hưởng tồi, sao có thể hay hơn một câu hò hay, Tiến nhỉ". Và tôi đã tìm ra thể loại âm nhạc của riêng mình, như tìm được chiếc thuyền ba lá đơn sơ chở lòng mình tới nhân gian. Trôi giữa biển cả mênh mông. Hét lên câu hò từ đáy lòng vang vọng. Tại sao không? "Gió, con sáo sang sông bạt gió…".
Chỉ là cái ruột thừa bị viêm thôi, trời cho tôi bài Sắc màu huyền ảo của một kiếp sống. Tôi có thể biết một chút về nhạc, nhưng mọi thứ còn lại của cuộc sống đều dốt nát ngớ ngẩn. Trời có cho ai nhiều đâu. Chỉ là viêm ruột thừa thôi mà mãi sáng tác, đến mức nó vỡ ra, viêm phúc mạc mà không biết. Nhờ có bạn anh Trần Hiếu là bác sĩ, tự nhiên có điều gì mách bảo, anh vội đánh xe đến tôi, bắt tôi đi khám. Rồi tự nhiên gặp đúng thầy Hối, Hiệu trưởng Trường đại học Y dược khám cho, mới biết là như thế. Thầy gọi ngay ê kíp mổ, sau này là những ân nhân của tôi. Vì không mổ kịp, tôi sẽ không có dịp kể cho các bạn câu chuyện dở hơi này.
Tôi nằm khoảng hai tiếng trên bàn mổ và thấy: Một màu xanh xanh, chấm thêm vàng vàng... Khi tôi tỉnh dậy, bài hát này cứ thế vang lên trong đầu, tôi chỉ ngồi dậy ghi lại, không phải thêm một nốt nhạc, không sửa lại một chữ. À quên, có sửa lại một chữ. Một tháng sau khỏe lại, hát cho anh Trịnh Công Sơn nghe. Anh bảo sao lại viết "không hình" mà không viết là "vô hình". Mình phân bua, vì câu trên "không màu" nên câu dưới phải "không hình". Làm sao vẽ cánh hoa đêm, không màu… Một đêm nhớ, nhớ ra ta, không hình. Nhưng rồi thấy mình cố chấp, bẽn lẽn cười, cảm ơn anh sửa thành chữ "vô hình". (còn tiếp).
(Nhạc sĩ Trần Tiến viết. Trích từ sách Trần Tiến - Người hát thơ mình do Đông A và NXB Hội Nhà văn ấn hành)