Tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều mô hình đào tạo nghề, tư vấn hướng nghiệp, kết nối việc làm đang mở thêm cơ hội để người khuyết tật vượt qua rào cản về tâm lý, kỹ năng và thông tin, từng bước tự tin tham gia thị trường lao động.
Với họ, một công việc ổn định không chỉ mang lại thu nhập để trang trải cuộc sống mà còn là bước tiến quan trọng trên hành trình tự lập, khẳng định giá trị bản thân và đóng góp thiết thực cho gia đình, cộng đồng.
Vượt rào cản, chủ động tìm việc
Theo Hội Bảo vệ quyền trẻ em Thành phố Hồ Chí Minh, nhu cầu tìm việc của người khuyết tật không chỉ xuất phát từ mong muốn có thu nhập để tự nuôi sống bản thân mà đằng sau đó còn là khát vọng được làm việc, được ghi nhận, chứng minh năng lực và cảm nhận rõ mình vẫn có ích đối với gia đình, xã hội.
Điều này được thể hiện qua các hoạt động tư vấn hướng nghiệp, đào tạo nghề, kết nối việc làm, khi nhiều người tìm đến với mong muốn có công việc phù hợp với sức khỏe, thu nhập ổn định và tự chủ cuộc sống.
Em Trần Võ Bảo Khánh là người khuyết tật trí tuệ, rối loạn phổ tự kỷ, từng gặp nhiều khó khăn trong học tập, giao tiếp, hòa nhập cộng đồng và từng trăn trở về tương lai việc làm của mình.
Bước ngoặt đến với Khánh khi em học nghề pha chế tại Trung tâm Bảo trợ - Dạy nghề và tạo việc làm thành phố. Sau khi hoàn thành khóa học, em được Trung tâm kết nối và được nhận vào làm việc tại Khách sạn New World.
Kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp và tác phong làm việc học được tại Trung tâm là nền tảng quan trọng giúp em nhanh chóng thích nghi với môi trường thực tế, bắt nhịp với công việc.
Theo Khánh, điều người khuyết tật cần không phải sự thương hại mà là cơ hội được thử sức và chứng minh năng lực. “Em muốn nhắn nhủ với các anh chị và các bạn khuyết tật rằng có thể chúng ta học chậm, phải cố gắng nhiều, nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta không thể học nghề, làm việc và có một tương lai tốt đẹp. Chúng em mong được trao cơ hội, được tin tưởng và được công nhận giá trị lao động của mình”, Khánh chia sẻ.
Mong muốn của Bảo Khánh cũng là mong muốn của nhiều người khuyết tật đang tìm kiếm việc làm, trong đó có Trịnh Lữ Phương Doanh, người khiếm thính, ngụ phường Bình Tân.
Từng học và làm nghề nail nhưng thu nhập bấp bênh, nay Phương Doanh mong muốn được tiếp cận các khóa đào tạo nghề pha chế miễn phí và kết nối với đơn vị tuyển dụng uy tín. Ở tuổi 22, em mong muốn có việc làm ổn định, tự nuôi sống bản thân và giảm bớt gánh nặng cho gia đình.
Phương Doanh cũng hy vọng cơ quan chức năng, doanh nghiệp tạo dựng môi trường làm việc an toàn, phù hợp để người khuyết tật có cơ hội hòa nhập cộng đồng.
Với những người khuyết tật lớn tuổi, việc tìm kiếm một công việc phù hợp càng gặp nhiều khó khăn. Ở tuổi gần 50, sức khỏe giảm sút, bà Phạm Lâm Kim Thi, người khiếm thị, hằng ngày vẫn đi bán vé số để kiếm thêm thu nhập khoảng 200.000 đồng/ngày.
Dù có thể trông cậy vào người con đã tốt nghiệp đại học mới tìm được việc làm, bà Thi vẫn muốn tiếp tục làm việc, được giao tiếp với khách hàng để thấy bản thân còn có ích, có giá trị.
Không chỉ người khuyết tật trực tiếp tìm việc, nhiều phụ huynh cũng chủ động tìm kiếm cơ hội việc làm cho con với mong muốn, con có nghề nghiệp phù hợp, thu nhập ổn định và có thể tự nuôi sống bản thân khi cha mẹ không còn đủ khả năng chăm sóc.
Mở rộng kết nối, duy trì việc làm bền vững
Thực tế cho thấy nhu cầu việc làm của người khuyết tật không nhỏ. Tuy nhiên, cơ hội việc làm và khả năng tiếp cận việc làm cho người khuyết tật còn nhiều hạn chế. Một trong những rào cản đáng kể là việc thiếu thông tin về tuyển dụng, đào tạo nghề miễn phí và các chính sách hỗ trợ.
Bên cạnh đó, mỗi dạng khuyết tật có đặc thù riêng, chỉ phù hợp với một số vị trí và nhóm ngành nghề nhất định. Do đó, việc đánh giá đúng khả năng sức khỏe, thể chất, tinh thần và kỹ năng của người lao động có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn nghề nghiệp và duy trì việc làm lâu dài.
Chị Nguyễn Thị Ngọc Thu, đại diện Công ty cổ phần Máy Tính Viện, cho biết việc tuyển dụng người khuyết tật cần căn cứ trước hết vào sức khỏe và dạng khuyết tật để bố trí vị trí phù hợp. Theo chị, các vị trí như kỹ thuật, thu ngân phù hợp với lao động khuyết tật vận động.
Ông Vũ Đình Cường, chuyên viên tuyển dụng Công ty Trách nhiệm hữu hạn Khuôn Bê Sương Quyền chia sẻ, doanh nghiệp cần căn cứ vào khả năng thực tế của từng người, như ngoại hình, sức khỏe và khả năng làm việc, để bố trí công việc phù hợp. Công ty hiện có khá nhiều lao động khuyết tật chi dưới, yếu chân, bởi công việc làm khuôn đòi hỏi đôi tay khỏe mạnh. Tuy nhiên, do cơ sở vật chất chưa đủ điều kiện tiếp cận đối với người sử dụng xe lăn nên công ty chủ yếu tiếp nhận người khuyết tật có thể đi nạng.
Ở góc độ chuyên gia, bà Nguyễn Ngọc Hằng, Quản lý Chương trình, Tổ chức Cứu trợ Trẻ em (Save the Children International - SCI) cho rằng, rào cản thông tin và tư vấn hướng nghiệp là những vấn đề cần được quan tâm trong quá trình hỗ trợ người khuyết tật tìm kiếm sinh kế bền vững.
Để khắc phục, công tác thông tin, tuyên truyền cần đi trước một bước; việc xây dựng các kênh kết nối minh bạch, chính xác sẽ giúp người khuyết tật tiếp cận nhanh hơn với thông tin tuyển dụng, đào tạo nghề và các chương trình hỗ trợ.
Bên cạnh đó, người khuyết tật cần tự đánh giá năng lực để nhận ra điểm mạnh, giới hạn của bản thân, từ đó lựa chọn ngành nghề phù hợp với tình trạng sức khỏe thể chất và tinh thần.
Sự thay đổi tư duy từ chờ đợi, an phận sang chủ động tìm hiểu, học nghề và tìm kiếm việc làm sẽ giúp người khuyết tật mở rộng cơ hội tự chủ kinh tế, nhưng sự thay đổi này cần được hỗ trợ bằng hệ thống dịch vụ hướng nghiệp, đào tạo nghề, kết nối việc làm và đồng hành sau tuyển dụng.
Từ thực tiễn chương trình tư vấn hướng nghiệp, dạy nghề và tạo việc làm cho thanh thiếu nhi khuyết tật, ông Phạm Đình Nghinh, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng cần xác định những tác động đến 5 nhóm đối tượng liên quan gồm: thanh thiếu nhi khuyết tật, gia đình và người chăm sóc trực tiếp, các cơ sở đào tạo nghề, các cơ sở tiếp nhận và giải quyết việc làm, các cơ sở kết nối giới thiệu việc làm.
Theo ông Nghinh, nếu chỉ hỗ trợ riêng người khuyết tật mà không đồng thời tác động đến gia đình, cơ sở dạy nghề và doanh nghiệp thì hiệu quả tạo việc làm khó bền vững.
Đáng chú ý, chương trình dự kiến có sự tham gia của nhân viên xã hội trong giai đoạn sau đào tạo và tuyển dụng để đồng hành với các cháu trong một khoảng thời gian nhất định từ 3 đến 6 tháng bởi từng cháu, từng mảng vấn đề sẽ khác nhau.
Từ lớp học nghề đến nơi làm việc, từ những người còn mặc cảm, lo lắng đến những lao động chủ động tìm kiếm cơ hội, thực tế cho thấy việc làm đang tạo ra thay đổi quan trọng trong đời sống của người khuyết tật.
Đó không chỉ là con đường giúp họ có thu nhập mà còn là cơ hội để mỗi người được khẳng định năng lực, được tôn trọng và được nhìn nhận như một thành viên bình đẳng trong cộng đồng./.
(TTXVN/Vietnam+)