Trẻ cần được trang bị kiến thức về tuổi dậy thì trước khi cơ thể thay đổi

Đó là câu chuyện được bác sĩ Hồ Mai Hoa, giảng viên chương trình Chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, chia sẻ tại chương trình "Là con gái thật tuyệt - Hành trình từ đô thị tới biên cương" năm học 2026-2027, tại Trường THCS Hoàng Mai (Hà Nội) sáng 19-10. 

Chương trình do Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế phối hợp cùng các đơn vị tổ chức.

Không để trẻ gặp nguy hiểm từ những thay đổi sinh lý bình thường

Chia sẻ kiến thức về giáo dục giới tính, chăm sóc sức khỏe sinh sản tuổi dậy thì, bác sĩ Hồ Mai Hoa kể lại trường hợp một bé gái học lớp 5 có kinh nguyệt nhưng chưa biết đây là hiện tượng sinh lý bình thường.

Khi thấy máu chảy ra từ vùng kín, em nghĩ mình bị thương nên tìm cách cầm máu bằng cách lấy một vật dụng quấn lại rồi nhét vào âm đạo. Dị vật mắc kẹt bên trong suốt một năm mà em không biết cách xử lý. Khi được đưa đến cơ sở y tế, các bác sĩ không thể lấy dị vật theo cách thông thường, buộc phải phẫu thuật dưới gây mê.

Theo bác sĩ Hoa, đây là trường hợp đáng tiếc, cho thấy thiếu kiến thức về kinh nguyệt và cách chăm sóc cơ thể có thể khiến trẻ gặp nguy hiểm ngay từ những thay đổi sinh lý bình thường.

Bác sĩ lưu ý trẻ cần được trang bị kiến thức về tuổi dậy thì từ trước khi cơ thể xuất hiện những thay đổi rõ rệt. Các em cần biết kinh nguyệt là hiện tượng tự nhiên, cách sử dụng băng vệ sinh, giữ vệ sinh vùng kín và tìm đến người lớn hoặc nhân viên y tế khi gặp dấu hiệu bất thường.

Tuổi có kinh lần đầu cũng cần được quan tâm. Bé gái có kinh nguyệt trước 9 tuổi cần được đánh giá về khả năng dậy thì sớm; trường hợp đến 18 tuổi vẫn chưa có kinh cũng cần được thăm khám để tìm nguyên nhân.

Giáo dục giới tính nên bắt đầu từ khi nào?

Tuổi dậy thì mang đến nhiều thay đổi về thể chất, tâm lý và cảm xúc. Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng được chuẩn bị đầy đủ kiến thức để hiểu và thích nghi với những thay đổi này.

Diệu Linh, học sinh lớp 9 Trường THCS Hoàng Mai, cho biết trước đây em từng lo lắng khi có kinh nguyệt và cũng từng mắc lỗi trong cách chăm sóc vùng kín, đặc biệt vào những ngày hành kinh.

Theo Linh, giáo dục giới tính nên bắt đầu từ bậc tiểu học, khoảng lớp 4, lớp 5, bởi nhiều bạn đã bước vào tuổi dậy thì từ sớm. Khi được trang bị kiến thức trước, các em sẽ bớt hoang mang và biết cách chăm sóc bản thân.

"Điều đầu tiên là phải chấp nhận những thay đổi đó, sau đó học cách chăm sóc bản thân sao cho phù hợp với những biến đổi của cơ thể", Linh chia sẻ.

Nữ sinh cho rằng khi được tiếp cận kiến thức sớm, các bạn cũng dễ thông cảm và thấu hiểu nhau hơn.

Theo bà Trần Thị Bích Loan - Phó cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), khảo sát của chương trình trên hơn 4.800 nữ sinh THCS cho thấy chỉ 32,4% các em hiểu đúng và đầy đủ về chu kỳ kinh nguyệt; 32,6% chưa ghi nhớ chính xác số Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.

Trang bị kiến thức, kỹ năng chăm sóc sức khỏe tuổi dậy thì

Bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó chủ tịch Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, cho biết chương trình hướng tới trang bị kiến thức, kỹ năng chăm sóc sức khỏe tuổi dậy thì, sức khỏe sinh sản và vệ sinh kinh nguyệt cho nữ sinh, đặc biệt tại vùng biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và địa bàn còn khó khăn.

Trong năm học 2026 - 2027, chương trình đặt mục tiêu triển khai tại 186 điểm trường thuộc 20 tỉnh, thành phố, tiếp cận hơn 120.000 nữ sinh; trong đó ưu tiên 100 trường nội trú, bán trú tại các xã biên giới đất liền.

Những cơn đau bụng dưới tái diễn, thoáng qua ở tuổi dậy thì thường dễ bị nhầm lẫn với rối loạn tiêu hóa. Tuy nhiên trong một số trường hợp, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo các dị tật bẩm sinh tắc nghẽn đường sinh dục...