Bã mía, dưa cải muối và cá cơm muối chứa các chủng nấm men có khả năng tạo ra dầu ăn - Ảnh: Unsplash
Công trình này do nghiên cứu sinh tiến sĩ Nguyễn Quốc Duy (Đại học RMIT) chủ trì, dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Trương Thục Tuyền, Chủ nhiệm bộ môn Công nghệ thực phẩm và dinh dưỡng, Đại học RMIT Việt Nam, đã được công bố trên tạp chí khoa học quốc tế Biocatalysis and Agricultural Biotechnology.
Kết quả mở ra triển vọng sử dụng các nguyên liệu thực phẩm bền vững hơn, đồng thời cho thấy tiềm năng to lớn còn chưa được khai thác của nguồn vi sinh vật đa dạng trong nước.
Chủng nấm men đỏ vượt trội từ nguồn thực phẩm Việt
Hiện nay, các nguồn dầu truyền thống đang chịu áp lực ngày càng lớn. Việc sản xuất dầu thực vật đòi hỏi diện tích đất canh tác và lượng nước ngọt khổng lồ, trong khi dầu có nguồn gốc từ biển phụ thuộc vào các hệ sinh thái đại dương, vốn đang chịu tác động ngày càng rõ rệt của ô nhiễm, biến đổi khí hậu, gia tăng dân số và nhu cầu tiêu dùng toàn cầu.
Từ thực tế đó, nhóm nghiên cứu của RMIT tìm hiểu liệu các chủng nấm men tự nhiên có thể giúp cải thiện hiệu suất và chất lượng dầu được tạo ra thông qua quá trình lên men hay không. Các vi sinh vật này tích lũy dầu bên trong tế bào trong quá trình sinh trưởng.
Nhóm nghiên cứu bắt đầu từ chính những nguồn nguyên liệu quen thuộc trong nước. Họ phân lập các chủng nấm men từ bã mía, dưa cải muối và cá cơm muối nguyên con.
"Chúng tôi lựa chọn những nguồn nguyên liệu này vì chúng đến từ các môi trường rất khác nhau nên có khả năng chứa nhiều loại vi sinh vật khác nhau", ông Duy giải thích.
"Theo hiểu biết của chúng tôi, đây là nghiên cứu đầu tiên báo cáo việc phân lập và đặc trưng hóa ở cấp độ hệ gen các chủng nấm men sinh dầu từ các nguồn nguyên liệu thực phẩm tại Việt Nam, đồng thời cung cấp những thông tin mới về năng lực tổng hợp lipid của các chủng này".
Nhóm đã đánh giá năm chủng nấm men, không chỉ về lượng dầu tạo ra mà còn về chất lượng dầu, bao gồm thành phần axit béo và tiềm năng ứng dụng trong thực phẩm.
Ông Duy nói: "Chúng tôi đã theo dõi toàn bộ hành trình từ phát hiện chủng nấm men đến phát triển nguyên liệu thực phẩm".
Một phát hiện nổi bật là cả năm chủng đều tạo ra loại dầu giàu axit béo không bão hòa, chiếm từ 70% đến 80% tổng lượng axit béo.
Trong số đó, chủng nấm men đỏ sinh dầu Rhodotorula mucilaginosa cho kết quả vượt trội, có thể tích lũy hơn 50% dầu trong sinh khối tế bào.
"Loại dầu này chứa hàm lượng cao axit oleic và axit linoleic, là những axit béo có giá trị dinh dưỡng. Đồng thời, chủng nấm men này còn tạo ra carotenoid một cách tự nhiên. Đây là nhóm sắc tố cũng có trong cà chua, mang lại cả khả năng chống oxy hóa và tạo màu tự nhiên.
Sự kết hợp giữa hàm lượng dầu cao, các axit béo có giá trị dinh dưỡng và carotenoid tự nhiên trong cùng một vi sinh vật là điều khiến chủng này nổi bật và trở thành ứng viên đầy triển vọng để sản xuất các nguyên liệu thực phẩm đa chức năng", ông Duy cho biết.
Nghiên cứu sinh tiến sĩ Nguyễn Quốc Duy (áo đen) và Tiến sĩ Trương Thục Tuyền (ngoài cùng bên phải) - Ảnh: RMIT
Không chỉ là loại dầu mới
Xa hơn việc tạo ra một loại dầu mới, nhóm nghiên cứu kỳ vọng kết quả này sẽ góp phần thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam.
Theo tiến sĩ Tuyền, nguồn vi sinh vật đa dạng phong phú, ngành chế biến thực phẩm phát triển cùng nguồn phụ phẩm nông nghiệp dồi dào của Việt Nam tạo nền tảng để phát triển nền kinh tế sinh học tuần hoàn, trong đó vi sinh vật giúp chuyển hóa các nguồn nguyên liệu giá trị thấp thành những thành phần có giá trị cao.
"Nghiên cứu này có thể góp phần tạo ra giá trị mới cho các phụ phẩm nông nghiệp và thực phẩm, giảm chất thải, nâng cao năng lực công nghệ sinh học trong nước và mở ra nhiều cơ hội hợp tác giữa các trường đại học và doanh nghiệp".
Trong tương lai, công nghệ này còn có thể được ứng dụng trong mỹ phẩm và các sản phẩm dinh dưỡng.
Nhóm nghiên cứu hiện hướng đến mở rộng quy mô thí nghiệm, nghiên cứu sử dụng phụ phẩm nông nghiệp làm nguồn nguyên liệu lên men bền vững với chi phí thấp, tối ưu quy trình chiết xuất dầu và đánh giá khả năng ứng dụng của dầu vi sinh vật trong các hệ thống thực phẩm thực tế.
Một chạm, vạn biến là chuỗi bài viết mang đến góc nhìn của chuyên gia RMIT về những vấn đề, xu hướng và thách thức đang định hình tương lai.
Dựa trên nghiên cứu đã được công bố từ Đại học RMIT, loạt bài kết nối tri thức học thuật với những câu chuyện thời sự, giúp độc giả hiểu sâu hơn về những biến chuyển trong kinh tế, công nghệ, môi trường và xã hội, đồng thời gợi mở các giải pháp và cơ hội cho tương lai.
RMIT ra mắt ngành Cử nhân Khoa học máy tínhĐại học RMIT Việt Nam chính thức giảng dạy Cử nhân Khoa học máy tính từ kỳ nhập học tháng 10-2026.