Từ 1.10, công khai hoạt động tòa án, đảm bảo quyền tiếp cận thông tin

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Thông tư 16 của TAND tối cao xác định rõ các danh mục thông tin phải minh bạch cũng như mở rộng nhiều hình thức tiếp cận hiện đại cho người dân.

Thông tư số 16/2026/TT-TANDTC của Chánh án TAND tối cao có hiệu lực thi hành từ ngày 1.10.2026, cụ thể hóa luật Tiếp cận thông tin và luật Tổ chức Tòa án nhân dân, định hướng xây dựng một hệ thống tư pháp công khai, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi nhất để cơ quan, tổ chức và cá nhân giám sát hoạt động tư pháp.

Những nội dung tòa án bắt buộc phải công khai

Theo quy định tại Thông tư 16, phạm vi thông tin tòa án phải công khai được chia thành hai nhóm lớn: hoạt động tố tụng/xét xử và các hoạt động quản lý, vận hành khác.

Về hoạt động xét xử và giải quyết vụ việc, tòa án có trách nhiệm công khai:

Thông tin thụ lý các vụ án hình sự, hành chính; vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, phá sản...
Thông tin nhận, thụ lý đơn đề nghị và văn bản yêu cầu xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm.
Thông tin về các phiên tòa, phiên họp và nội quy phiên tòa.
Các bản án, quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật (trừ các trường hợp pháp luật quy định không được công khai để bảo vệ bí mật nhà nước, thuần phong mỹ tục hoặc bí mật đời tư).

Ngoài ra, các hoạt động khác của tòa án cũng phải công khai, bao gồm: công tác tiếp công dân; thủ tục hành chính tư pháp; hoạt động xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và phát triển án lệ; công tác tổ chức - cán bộ, tài chính, thanh tra, thi đua khen thưởng cùng các hoạt động quản lý khoa học, hợp tác quốc tế.

Tuy nhiên, thông tư cũng quy định rõ các giới hạn bảo mật. Tòa án sẽ không công khai các thông tin thuộc bí mật nhà nước, bí mật công tác, thông tin ảnh hưởng đến quyền trẻ em, dữ liệu cá nhân riêng tư, cũng như các cuộc họp nội bộ hay tài liệu soạn thảo phục vụ công việc nội bộ.

Đa dạng hình thức công khai: Tăng cường trên môi trường số

Để người dân dễ dàng tiếp cận thông tin, tòa án áp dụng đa dạng các hình thức từ truyền thống đến hiện đại.

Bên cạnh các hình thức niêm yết tại trụ sở, phát hành công báo, đưa tin trên phương tiện thông tin đại chúng hay thông qua họp báo, tiếp công dân..., Thông tư 16 nhấn mạnh việc đẩy mạnh công khai hoạt động tòa án trên môi trường số.

Cụ thể, các thông tin sẽ được đăng tải rộng rãi trên cổng/trang thông tin điện tử, cổng dữ liệu, nền tảng số, ứng dụng dùng chung và các trang cộng đồng chính thức của tòa án.

Đặc biệt, đối với cá nhân, tổ chức có nhu cầu thu thập thông tin trực tiếp, quy định mới tạo điều kiện tối đa khi cho phép người yêu cầu cung cấp thông tin tại trụ sở tòa án được sử dụng điện thoại di động và các phương tiện kỹ thuật khác của cá nhân để sao, chụp, tải về văn bản, hồ sơ, tài liệu (trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác).

Người dân cũng có thể gửi yêu cầu cung cấp thông tin linh hoạt qua nhiều kênh: trực tiếp tại trụ sở, qua dịch vụ bưu chính hoặc gửi trực tuyến qua email, Cổng dịch vụ công quốc gia, ứng dụng di động do tòa án công bố.

Cũng theo quy định, thời hạn giải quyết yêu cầu cung cấp thông tin chậm nhất là 12 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu hợp lệ (trường hợp phức tạp được gia hạn thêm tối đa 12 ngày).

Thông tư số 16/2026/TT-TANDTC của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao có hiệu lực thi hành từ ngày 1.10.2026 đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc cụ thể hóa Luật Tiếp cận thông tin và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân. Quy định mới này thiết lập khung pháp lý rõ ràng nhằm xây dựng một hệ thống tư pháp công khai, minh bạch, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để các cơ quan, tổ chức và cá nhân thực hiện quyền giám sát hoạt động tư pháp. Phạm vi thông tin tòa án bắt buộc phải công khai được chia thành hai nhóm chính gồm hoạt động xét xử, giải quyết vụ việc và công tác quản lý, vận hành nội bộ. Theo đó, các thông tin về thụ lý vụ án, lịch phiên tòa, phiên họp, cùng các bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật đều phải công bố công khai, ngoại trừ những trường hợp đặc biệt liên quan đến bí mật nhà nước, thuần phong mỹ tục hoặc bí mật đời tư. Bên cạnh đó, các hoạt động tiếp công dân, thủ tục hành chính tư pháp, công tác tài chính, thanh tra và phát triển án lệ cũng nằm trong danh mục phải minh bạch. Điểm nổi bật của Thông tư 16 là việc đẩy mạnh công khai hoạt động tư pháp trên môi trường số thông qua cổng thông tin điện tử, nền tảng số và ứng dụng dùng chung. Người dân và tổ chức có nhu cầu có thể gửi yêu cầu cung cấp thông tin qua nhiều kênh linh hoạt như trực tiếp, dịch vụ bưu chính, email hoặc Cổng dịch vụ công quốc gia. Đặc biệt, quy định mới cho phép người dân sử dụng điện thoại di động và thiết bị kỹ thuật cá nhân để sao, chụp, tải tài liệu ngay tại trụ sở tòa án, góp phần tối ưu hóa quyền tiếp cận thông tin của công dân.