Từ bức tường xà lim đến ngọn lửa trên quê hương Tây Ninh

85 năm sau buổi sáng ở Ngã Ba Giồng, lời thề ông khắc trên tường xà lim vẫn là thước đo lòng trung thành của người cộng sản, và ngọn lửa ông thắp lên vẫn cháy trên quê hương Tây Ninh.

Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, thực dân quay lại đàn áp, mũi nhọn nhắm thẳng vào những người đứng đầu Đảng.

Tháng 4.1940, Võ Văn Tần bị bắt ở Hóc Môn. Ông nắm cả một mạng lưới cơ sở, những cái tên mà mật thám săn lùng bấy lâu. Bước vào nhà giam, điều ông lo không phải cái chết, mà là tổ chức, là anh em còn hoạt động bên ngoài. Chỉ một lời khai, bao năm gây dựng có thể tan vỡ trong vài ngày.

Lời thề trên tường đá

Kẻ thù dùng đủ thủ đoạn: dụ dỗ, mua chuộc, hứa tha tội nếu ông chịu “hợp tác”, rồi tra tấn. Những ngày tra khảo ở Khám Lớn Sài Gòn không khiến ông hé một lời. Sau Khởi nghĩa Nam Kỳ (tháng 11.1940), chúng khép ông tội “chịu trách nhiệm tinh thần”. Trong ngục, ông vẫn động viên anh em giữ vững khí tiết, vẫn làm tròn vai trò người lãnh đạo.

Trước giờ ra pháp trường, trên bức tường xà lim lạnh lẽo, ông khắc lại những dòng chữ gửi các đồng chí: “Thà mình chết, không khi nào mình giết chết phong trào cách mạng”.

Đặt câu nói ấy vào đúng hoàn cảnh ra đời, người đọc hôm nay không khỏi lặng đi. Đó không phải lời hô hào, cũng không phải dòng chữ để lưu danh. Ông biết chỉ một lời khai là giữ được mạng sống, nhưng cái giá sẽ là máu của đồng chí, là sự tan vỡ của những cơ sở dựng lên bằng bao gian khổ. 

Giữa sự sống của mình và sự sống còn của phong trào, ông chọn phong trào, bình thản và không một chút do dự.

Chủ tịch Hồ Chí Minh dạy người đảng viên phải “đặt lợi ích của Đảng lên trên hết, lên trước hết”. Võ Văn Tần đã thực hành điều ấy bằng chính máu của mình. Giữ trọn bí mật của tổ chức đến hơi thở cuối cùng cũng là cách ông tiếp tục lãnh đạo, ngay cả khi đã ở trong tay kẻ thù.

Buổi sáng ở Ngã Ba Giồng

Không khuất phục được ông, thực dân đưa ông ra tòa án binh, tuyên án tử hình. Sáng 28.8.1941, tại Ngã Ba Giồng (Hóc Môn), Võ Văn Tần cùng các nhà cách mạng Nguyễn Văn Cừ, Hà Huy Tập, Nguyễn Thị Minh Khai và nhiều chiến sĩ khác bị xử bắn. Chỉ trong một buổi sáng, Đảng mất đi những người con ưu tú, trong đó có 2 nhà cách mạng từng là Tổng Bí thư.

ẢNH TƯ LIỆU

Theo lời kể còn lưu truyền, họ hiên ngang ra pháp trường, hô vang khẩu hiệu đả đảo đế quốc. Võ Văn Tần ngã xuống ở tuổi năm mươi, trọn đời thủy chung với con đường đã chọn từ làng quê Đức Hòa. Ông ra đi khi chưa kịp thấy ngày độc lập mà mình đã hiến dâng cả cuộc đời.

Kẻ thù toan dùng những loạt đạn ấy dập tắt ngọn lửa cách mạng. Chúng đã lầm. Bí mật được giữ vững, cơ sở được bảo toàn, lớp lớp chiến sĩ tiếp tục đứng lên. Bốn năm sau, cả dân tộc vùng dậy trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945. 

Trong mùa thu ấy có máu xương của nhà cách mạng Võ Văn Tần và biết bao người đã chọn cái chết để phong trào được sống.

ẢNH TƯ LIỆU

Quê hương ghi tạc công ơn

Tên ông nay là tên đường, tên trường ở nhiều địa phương. Ngã tư Đức Hòa, nơi ông thắp ngọn lửa đầu tiên, nay là khu di tích lịch sử, một “địa chỉ đỏ” của quê hương.

Tháng 4.2025, khu lưu niệm nhà cách mạng Võ Văn Tần và Võ Văn Ngân được khởi công, tổng vốn đầu tư hơn 112 tỉ đồng. Ngày 24.3.2026, tượng nhà cách mạng Võ Văn Tần được dựng tại xã Đức Hòa, bằng đá granit, cao khoảng 11 mét, nặng chừng 150 tấn. Công trình dự kiến hoàn thành cuối năm 2026 - nén tâm hương của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Tây Ninh dâng lên người con của quê hương.

ẢNH TƯ LIỆU

Những bài học còn nguyên giá trị

Nhìn lại cuộc đời Võ Văn Tần, bài học đầu tiên là bám dân, dựa vào dân. Với ông, còn dân là còn phong trào. Lòng tin của dân không tự nhiên mà có; nó được vun đắp từ việc người cán bộ có thật sự gần dân, hiểu dân, vì dân hay không.

Bài học thứ hai là kiên định lý tưởng, đặt lợi ích của tổ chức lên trên hết. Đặt cạnh những biểu hiện suy thoái, chủ nghĩa cá nhân, “lợi ích nhóm” mà Đảng đang kiên quyết đấu tranh, tấm gương ấy càng rõ. Với người cán bộ hôm nay, đặt lợi ích chung lên trên lợi ích riêng, dám nói thẳng, dám chịu trách nhiệm là yêu cầu tối thiểu.

Bài học thứ ba là nói đi đôi với làm. Dù ở cương vị nào, ông vẫn xuống cơ sở, từ thực tiễn mà đề ra chủ trương. Uy tín của ông đến từ sự gương mẫu, đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: người lãnh đạo phải nêu gương trước dân.

Tiếp nối ngọn lửa

Sau hợp nhất, tỉnh Tây Ninh bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn. Tấm gương Võ Văn Tần là nguồn sức mạnh tinh thần của quê hương, được học tập gắn với thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh.

Tinh thần ấy hiện diện ở người cán bộ đến từng nhà dân gỡ vướng mắc, ở công chức tận tụy trong bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp vừa sắp xếp.

ẢNH TƯ LIỆU

Với thế hệ trẻ, ngọn lửa được trao qua những hành trình về nguồn. Nhiều em lần đầu biết con đường mình đi học mỗi ngày mang tên một người đã chết để giữ bí mật cho Đảng. Lòng yêu nước bắt đầu từ những xúc động như thế.

Hôm nay, không ai phải đứng trước lằn ranh sống chết như ông. Nhưng dòng chữ trên tường xà lim năm ấy vẫn hỏi mỗi cán bộ, đảng viên: trước lợi ích của tổ chức, của nhân dân, ta đã biết lùi cái tôi lại chưa? 

85 năm đã qua. Loạt đạn ở Ngã Ba Giồng không giết được ngọn lửa ông thắp lên. Ngọn lửa ấy đi từ làng quê Đức Hòa, qua bao thế hệ, đến hôm nay vẫn cháy trên đất Tây Ninh. 

Đứng trước tượng ông giữa Đức Hòa hôm nay, nơi những cánh đồng năm xưa đã thành khu công nghiệp, phố xá trù phú, hậu thế cúi đầu, không chỉ để tri ân, mà để tự hỏi mình đã sống sao cho xứng với máu xương của những người đã ngã xuống cho quê hương có được ngày hôm nay.