Từ chuyên gia đến quản lý: Khi năng lực chuyên môn không còn là lợi thế duy nhất

Không ít nhân sự khi đứng trước cơ hội thăng tiến đã phải đối mặt với một thực tế: những kỹ năng từng giúp họ xuất sắc ở vai trò thực thi lại vô tình trở thành điểm nghẽn khi điều hành một bộ máy. Thực tế này đặt ra một bài toán lớn cho lực lượng nhân sự cấp trung: Đâu là chiếc cầu nối tư duy giúp một chuyên gia giỏi tự tin khẳng định vị thế ở cấp độ quản trị cao hơn?

Nút thắt năng lực của người làm chuyên môn

Trong hành trình phát triển sự nghiệp, hầu hết nhân sự cấp trung đều chạm đến một điểm nghẽn quen thuộc. Đó là khi năng lực chuyên môn đã đạt đến độ chín, nhưng khả năng bao quát và điều hành chiến lược vẫn là một khoảng trống lớn.

Khảo sát từ Harvard Business Impact mới đây cho thấy, gần 90% quản lý cấp trung cảm thấy bị mắc kẹt giữa kỳ vọng chiến lược của ban điều hành và năng lực thực thi của đội ngũ cấp dưới. Áp lực hai chiều này cùng việc thiếu hụt các công cụ điều hành chuẩn mực khiến 85% nhân sự trong nhóm này rơi vào trạng thái kiệt sức hàng tuần.

Nhận định về thực trạng này, TS Nguyễn Văn Đức, giảng viên Viện Quản trị và Công nghệ FSB (Trường Đại học FPT) cho rằng: “Nhiều nhân sự giỏi thường mắc kẹt trong tư duy cho rằng làm tốt việc của mình nghĩa là sẽ quản trị tốt. Nhưng bản chất của quản trị không phải là nhân bản năng lực cá nhân, mà là xây dựng hệ thống để giải phóng nguồn lực. Khi bước lên vị trí điều hành mà vẫn giữ nguyên phản xạ của người làm chuyên môn thuần túy, nhân sự rất dễ rơi vào trạng thái quá tải, trong khi tổ chức thì thiếu đi người định hướng chiến lược".

Phân tích sâu hơn, TS Nguyễn Văn Đức cho rằng sự bối rối này xuất phát từ ba rào cản tư duy phổ biến. Thứ nhất, tư duy lấy mình làm trung tâm để giải quyết vấn đề khiến người quản lý có xu hướng hiện diện và hỗ trợ trực tiếp ở mọi điểm nóng. Việc đóng vai “người chữa cháy” liên tục thay vì xây dựng cơ chế tự vận hành khiến họ nhanh chóng rơi vào trạng thái quá tải.

Thứ hai là do góc nhìn cục bộ, việc đặt lợi ích của phòng ban mình phụ trách lên trên mục tiêu chung khiến quản lý cấp trung dễ rơi vào bẫy tư duy hẹp, thiếu sự phối hợp tổng thể với toàn hệ thống. Và cuối cùng là do phần lớn nhân sự đi lên từ chuyên môn thường thiếu hụt kiến thức và khung tư duy quản trị nền tảng.

Từ người thực thi đến nhà điều hành chiến lược

Giải quyết vấn đề này không nằm ở việc nỗ lực làm việc chăm chỉ hơn ở khía cạnh chuyên môn, mà đòi hỏi một sự chuyển dịch toàn diện về mặt tư duy quản trị và dẫn dắt con người.

Trọng tâm của sự chuyển dịch này bắt đầu từ việc mở rộng tầm nhìn toàn diện. Nhà quản lý cần thoát khỏi góc nhìn hẹp của phòng ban để học cách đọc bức tranh tổng thể của doanh nghiệp: hiểu rõ dòng tiền, các động lực tạo doanh thu và cấu trúc chi phí.

Việc chủ động tham gia vào các dự án liên phòng ban hay các sáng kiến phát triển mảng kinh doanh mới chính là môi trường thực chiến giúp nhân sự rèn luyện tư duy trước khi được trao những trọng trách lớn hơn.

Bên cạnh việc chuẩn hóa quy trình vận hành, thước đo thực sự của một nhà quản lý xuất sắc không chỉ dừng lại ở quản trị công việc, mà còn nằm ở năng lực dẫn dắt con người. Quản trị không phải là tự mình giải quyết mọi bài toán, mà là biết giao việc và ủy quyền đúng người, đưa ra những phản hồi kịp thời để định hướng, đồng thời biết tạo động lực nội tại giúp đội ngũ bứt phá.

Chính khả năng đào tạo và phát triển nhân sự kế thừa là chìa khóa giúp người quản lý giải phóng bản thân khỏi công việc tác nghiệp, tạo khoảng trống cho những tầm nhìn chiến lược lớn hơn.

Khi tư duy vận hành và quản lý đội ngũ đã thông suốt, chìa khóa để tạo dựng uy tín với ban điều hành chính là năng lực ra quyết định dựa trên dữ liệu. Việc thành thạo “ngôn ngữ C-suite” bao gồm đọc hiểu báo cáo tài chính, phân tích chỉ số kinh doanh và kiểm soát rủi ro sẽ biến các đề xuất chuyên môn trở thành những bài toán kinh doanh thuyết phục.

Với những người đang ở giai đoạn chuyển tiếp này, các chương trình MBA có thể trở thành một môi trường để hệ thống hóa kiến thức và kiểm nghiệm tư duy quản trị thông qua những bài toán thực tế.

Chẳng hạn, tại chương trình CU Denver MBA, phương pháp Action Learning (học qua thực hành) cho phép học viên đưa các vấn đề vận hành và dữ liệu thực tế của doanh nghiệp vào lớp học để phân tích dưới sự dẫn dắt của giảng viên và chuyên gia.

Sự chuyển dịch từ “tư duy chuyên môn” sang “tư duy quản trị và dẫn dắt” chính là điều kiện tiên quyết quyết định vị thế bền vững của mỗi nhà quản lý trên hành trình phát triển sự nghiệp. Bởi suy cho cùng, giỏi chuyên môn giúp một người được thăng tiến, nhưng chính tư duy quản trị và dẫn dắt con người mới quyết định họ có thành công ở vai trò quản lý hay không.