Từ đáy biển tới Mặt trăng: Mỹ chuẩn bị cho chiến trường tương lai

Phát biểu tại Hội nghị Không quân, Không gian và Không gian mạng ở bang Maryland ngày 16-9, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Mỹ Dan Caine cho rằng quân đội nước này cần chuẩn bị ngay từ bây giờ để có thể "chiến đấu, trụ vững và giành chiến thắng" trên một chiến trường trải dài "từ đáy biển tới không gian cận Mặt trăng".

Tuyên bố được đưa ra chỉ vài ngày sau khi Bộ trưởng Không quân Mỹ Troy Meink lần đầu xác nhận Washington đã triển khai "vũ khí kiểm soát không gian trên quỹ đạo Trái đất".

Mỹ không tiết lộ loại vũ khí hay cách thức hoạt động, nhưng việc công khai năng lực vốn được giữ kín lâu nay cho thấy không gian đang ngày càng được nhìn nhận như một phần của chiến trường tương lai.

Một chiến trường liên thông

Khái niệm "từ đáy biển tới không gian cận Mặt trăng" không nhất thiết là quân đội Mỹ đang lên kế hoạch cho một cuộc chiến diễn ra đồng thời dưới đáy đại dương và quanh Mặt trăng.

Nó phản ánh rõ hơn cách Lầu Năm Góc nhìn chiến trường tương lai như một hệ thống liên thông - trong đó hoạt động trên biển, dưới biển, trên bộ, trên không, trong không gian mạng và ngoài không gian ngày càng phụ thuộc lẫn nhau.

Vệ tinh là ví dụ rõ nhất. Quân đội Mỹ sử dụng vệ tinh để liên lạc, định vị, theo dõi lực lượng đối phương, cảnh báo tên lửa và hỗ trợ xác định mục tiêu.

Nếu các vệ tinh then chốt bị gây nhiễu hoặc vô hiệu hóa, hoạt động quân sự trên mặt đất cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Vì thế mà đây là lý do không gian ngày càng được Mỹ coi là một mặt trận thực thụ.

Quan điểm này được thể hiện trong "Khung tác chiến không gian" do Lực lượng Không gian Mỹ công bố năm 2025. Tài liệu xác định một trong những mục tiêu quan trọng nhất của Washington là bảo đảm quân đội Mỹ có thể tiếp tục sử dụng không gian nếu diễn ra xung đột, đồng thời có khả năng hạn chế đối phương làm điều tương tự khi cần thiết.

Trong các tài liệu về môi trường tác chiến và lực lượng tới năm 2040, Lực lượng Không gian Mỹ dự báo hoạt động quân sự sẽ ngày càng phụ thuộc vào các mạng lưới kết nối và vệ tinh, trong khi những hệ thống này trở thành mục tiêu của gây nhiễu, tấn công mạng và các năng lực chống vệ tinh.

Washington vì thế đặt trọng tâm vào xây dựng mạng lưới không gian có khả năng sống sót và duy trì hoạt động ngay cả khi bị đối phương tấn công.

Trước đây, nhiều nước đã chứng minh khả năng bắn hạ vệ tinh bằng vũ khí phóng từ mặt đất. Điểm đáng chú ý trong tuyên bố mới đây của Mỹ nằm ở việc các hệ thống của nước này nay đã được triển khai trực tiếp trên quỹ đạo.

Vì sao lại là Mặt trăng?

Không gian mà quân đội Mỹ quan tâm cũng đang mở rộng xa hơn khỏi Trái đất.

"Không gian cận Mặt trăng" (cislunar space) là khu vực rộng lớn giữa Trái đất và Mặt trăng. Điều này không đồng nghĩa quân đội Mỹ sắp đưa binh sĩ hay vũ khí lên Mặt trăng. Trước mắt, vấn đề quan trọng hơn là khả năng quan sát và theo dõi những gì đang diễn ra tại khu vực này, khi ngày càng nhiều quốc gia và doanh nghiệp đưa tàu vũ trụ tiến xa khỏi Trái đất.

Trung tướng Gregory Gagnon, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Lực lượng tác chiến thuộc Lực lượng Không gian Mỹ, giải thích rằng khi con người tiến sâu hơn vào không gian, quân đội cũng phải có khả năng bảo vệ lợi ích của Mỹ tại đó.

Một trong những lý do khiến Washington đặc biệt chú ý tới khu vực này là Trung Quốc.

"Đang có lo ngại rằng những hoạt động gần đây của Trung Quốc trên Mặt trăng và trong không gian cận Mặt trăng có thể vượt Mỹ", ông Aaron Brynildson, giáo sư luật không gian tại Đại học Mississippi, nhận định với Defense One. Ông chỉ ra Bắc Kinh đã triển khai vệ tinh chuyển tiếp trong khu vực và thực hiện các sứ mệnh robot ở phía xa Mặt trăng.

Cuộc cạnh tranh không chỉ giới hạn quanh Mặt trăng. Theo Hãng tin Reuters, cả Washington và Bắc Kinh đều đang phát triển các phương tiện có khả năng cơ động và tiếp cận vệ tinh khác trên quỹ đạo - công nghệ có thể phục vụ mục đích dân sự nhưng cũng mang giá trị quân sự nếu xung đột lan ra ngoài không gian.

Dù vậy, điều đó không đồng nghĩa một cuộc chiến quanh Mặt trăng đang cận kề. Trước mắt, Mỹ vẫn tập trung nâng cao khả năng theo dõi vệ tinh và tàu vũ trụ hoạt động ngày càng xa Trái đất, đồng thời bảo vệ các hệ thống không gian quan trọng.

Nguy cơ cuộc chạy đua mới

Việc Mỹ công khai vũ khí trên quỹ đạo Trái đất lập tức gây phản ứng từ Nga và Trung Quốc.

• 

  Nga và Trung Quốc phản ứng gắt sau khi Mỹ đưa vũ khí lên không gianĐỌC NGAY

Ngày 15-9, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn kêu gọi Washington ngừng mở rộng năng lực quân sự ngoài không gian, khẳng định Bắc Kinh phản đối vũ khí hóa không gian và biến khu vực này thành chiến trường.

Nga cũng cảnh báo nguy cơ chạy đua vũ trang. Thứ trưởng Ngoại giao Sergei Ryabkov ngày 16-9 cho rằng vẫn còn thời gian để ngăn kịch bản này, đồng thời kêu gọi xây dựng một hiệp ước quốc tế có tính ràng buộc pháp lý nhằm cấm triển khai vũ khí tấn công trong không gian.

Trong khi đó Washington cho rằng sự phát triển năng lực không gian của các đối thủ - đặc biệt là Trung Quốc - buộc Mỹ phải tăng khả năng răn đe và bảo vệ lực lượng.

Những động thái qua lại này làm dấy lên lo ngại rằng cuộc cạnh tranh quân sự giữa các cường quốc có thể biến thành một cuộc chạy đua vũ trang thực sự ngoài không gian.

Lực lượng Không gian Mỹ lần đầu xác nhận đã đưa vũ khí kiểm soát không gian trên quỹ đạo.