Lo đầu mối giữ hết chi phí, lợi nhuận
Ngày 30/9, tại Hội nghị lấy ý kiến dự thảo Nghị định thay thế các nghị định về kinh doanh xăng dầu do Bộ Công Thương tổ chức tại Hà Nội, nhiều doanh nghiệp đồng tình với định hướng trao quyền quyết định giá cho thị trường. Tuy nhiên, các ý kiến cho rằng dự thảo phải làm rõ cơ chế phân bổ chi phí, lợi nhuận và quyền mua bán giữa các thương nhân.
Ông Nguyễn Xuân Thắng - Giám đốc Công ty TNHH Xăng dầu Hải Âu Phát - ủng hộ xây dựng công thức giá theo hướng thị trường, nhưng cho rằng dự thảo chưa xác định rõ chi phí kinh doanh định mức và lợi nhuận được phân bổ thế nào giữa thương nhân đầu mối, phân phối và doanh nghiệp bán lẻ.
Theo ông Thắng, Bộ Công Thương có thể xây dựng mức chi phí tham chiếu chung từ báo cáo của các doanh nghiệp đầu mối lớn và điều chỉnh định kỳ. Tuy nhiên, mức này phải bao gồm chi phí dành cho thương nhân phân phối, bán lẻ, không thể chỉ tính theo chi phí của đầu mối.
Điều khiến doanh nghiệp bán lẻ lo ngại là dự thảo quy định phần lợi nhuận do thương nhân đầu mối xác định. Khi đầu mối nắm quyền quyết định giá bán buôn và mức lợi nhuận để lại cho khâu sau, chiết khấu dành cho cửa hàng bán lẻ có thể bị đẩy về 0 đồng.
“Nếu đầu mối giữ lại toàn bộ chi phí kinh doanh định mức và lợi nhuận, doanh nghiệp phân phối, bán lẻ sẽ không còn nguồn để trả chi phí vận chuyển, nhân công và duy trì cửa hàng”, ông Thắng nói.
Đại diện Công ty TNHH Hải Âu Phát cho rằng nếu tiếp tục duy trì phần lợi nhuận trong công thức giá, dự thảo nên quy định đây là mức do từng thương nhân kinh doanh xăng dầu xác định, thay vì giao toàn quyền cho đầu mối.
Một vấn đề khác gây tranh luận là thương nhân phân phối có được mua bán xăng dầu với nhau hay không.
Ông Đinh Trọng Vinh - Trưởng phòng Kinh doanh Công ty TNHH Thương mại và Dầu khí Minh Thịnh - ủng hộ phương án cho phép các thương nhân phân phối giao dịch với nhau, đi kèm điều kiện về hàng hóa, hợp đồng, hóa đơn, chuyển quyền sở hữu và truy xuất nguồn gốc.
Theo ông Vinh, nếu chỉ cho phép giao dịch khi nguồn cung đã thiếu hụt, doanh nghiệp sẽ khó phản ứng kịp. Những đơn vị chưa có quan hệ hợp đồng phải mất thêm thời gian tìm đối tác, đàm phán và ký kết, trong khi thị trường cần được bổ sung hàng ngay.
“Nếu không được mua bán với nhau, thương nhân phân phối sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn hàng và điều kiện bán hàng của đầu mối”, ông Vinh nói, đồng thời cảnh báo các doanh nghiệp này sẽ khó mở rộng quy mô để phát triển thành đầu mối trong tương lai, làm giảm cạnh tranh trên thị trường.
Cùng quan điểm, ông Trịnh Quang Khanh - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam - cho rằng thương nhân phân phối không phải tầng nấc trung gian đơn thuần mà là “cánh tay nối dài” đưa xăng dầu đến vùng sâu, vùng xa.
Các doanh nghiệp phân phối phải sử dụng vốn tự có hoặc vốn vay để mua hàng, chịu rủi ro về giá, duy trì kho chứa, vận tải và hệ thống bán hàng. Vì vậy, điều cần loại bỏ là giao dịch không có hàng hóa thật, không chuyển quyền sở hữu và không tạo ra giá trị, thay vì cấm giao dịch thực giữa các thương nhân phân phối.
Muốn tự định giá phải chọn mô hình độc lập
Phản hồi các kiến nghị, bà Nguyễn Thúy Hiền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước - cho biết Bộ Công Thương sẽ tiếp thu, nghiên cứu kỹ công thức giá, nhất là cách xác định chi phí kinh doanh và lợi nhuận giữa các khâu.
Tuy nhiên, đối với đề nghị cho doanh nghiệp làm đại lý hoặc nhận quyền thương mại được tự quyết định giá, bà Hiền cho rằng doanh nghiệp phải lựa chọn mô hình hoạt động.
Khi trở thành đại lý hoặc bên nhận quyền của thương nhân đầu mối, doanh nghiệp được sử dụng thương hiệu, hưởng chiết khấu, bảo đảm nguồn hàng và các chính sách theo hợp đồng. Đi cùng quyền lợi là ràng buộc về nguồn hàng, giá bán và cách thức vận hành hệ thống.
Theo bà Hiền, nếu muốn lấy hàng từ nhiều nguồn và tự quyết định giá, doanh nghiệp có thể lựa chọn trở thành thương nhân độc lập. Cơ quan soạn thảo khó chấp nhận việc một doanh nghiệp vừa hưởng quyền lợi của đại lý hoặc bên nhận quyền, vừa tự định giá như đơn vị mua đứt, bán đoạn.
Đối với đề nghị tách hoạt động bán buôn và bán lẻ, không cho thương nhân đầu mối trực tiếp tham gia bán lẻ, đại diện Bộ Công Thương cho rằng phương án này khó thực hiện. Xu hướng của ngành xăng dầu và nhiều lĩnh vực khác là phát triển theo chuỗi, từ sản xuất, nhập khẩu, phân phối đến bán lẻ. Việc chia cắt cứng nhắc có thể đi ngược xu hướng này.