Từ ý tưởng đến dự án khởi nghiệp: Sinh viên bắt đầu từ đâu ?

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Với một số sinh viên, trở ngại đầu tiên khi muốn phát triển một dự án khởi nghiệp không hẳn là thiếu ý tưởng, mà là có quá nhiều điều chưa biết: chọn vấn đề nào, bắt đầu từ đâu và liệu mình có đủ khả năng để thực hiện hay không…

Nguyễn Minh Quân, sinh viên Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho biết khó khăn lớn nhất khi phát triển dự án khởi nghiệp không hẳn là thiếu ý tưởng mà là có quá nhiều hướng để lựa chọn. Theo Quân, một ý tưởng không chỉ cần mới mẻ mà còn phải đủ khả thi để thực hiện, đủ thực tế để giải quyết một vấn đề cụ thể và có khả năng phát triển trong tương lai.

Từ ý tưởng đến dự án khởi nghiệp: Sinh viên bắt đầu từ đâu ?- Ảnh 1. — Từ một ý tưởng, làm thế nào để phát triển thành dự án khởi nghiệp?

Tuy nhiên, việc tìm được hướng đi phù hợp không có nghĩa sinh viên phải chuẩn bị mọi thứ thật hoàn chỉnh mới bắt đầu. Từ trải nghiệm của mình, Quân cho biết: "Sinh viên có thể bắt đầu từ một bài tập trên lớp, cuộc thi, dự án nhỏ hoặc đơn giản là một vấn đề nhìn thấy trong cuộc sống".

Võ Nguyễn Đại Hiếu, sinh viên Trường ĐH Sư phạm kỹ thuật (ĐH Đà Nẵng), trưởng nhóm dự án kính thực tế ảo tăng cường hỗ trợ giao tiếp cho người khiếm thính, dự án giành giải nhất bảng sinh viên cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo TP.Đà Nẵng 2026, cũng từng gặp tình trạng muốn làm quá nhiều thứ ngay từ đầu. Khi bắt tay triển khai, Hiếu và các thành viên trong nhóm nhận ra thời gian, dữ liệu, kinh phí và năng lực kỹ thuật đều có giới hạn.

Hiếu cho rằng một ý tưởng nghe hấp dẫn chưa chắc đã là một dự án khả thi. "Người làm không nên chỉ hỏi "mình có làm được không?" mà phải hỏi "người dùng có thực sự cần không và có sẵn sàng sử dụng không?".

Theo ông Lý Đình Quân, Tổng giám đốc Trung tâm Ươm tạo khởi nghiệp Sông Hàn (SHi), Phó chủ tịch Hội đồng cố vấn khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia, sinh viên không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc nghĩ ra một ý tưởng hoàn toàn mới. Một hướng thực tế hơn là tìm những bài toán đang tồn tại trong doanh nghiệp, địa phương và cộng đồng.

"Thời gian tới, khi hoạt động đổi mới sáng tạo ngày càng gắn với nhu cầu thực tiễn, tôi cho rằng sẽ xuất hiện ngày càng nhiều bài toán đặt hàng từ doanh nghiệp và địa phương về chuyển đổi số, AI, môi trường, nông nghiệp, logistics, giáo dục... Đây chính là cơ hội cho sinh viên. Thay vì tự hỏi mình có ý tưởng gì để khởi nghiệp, các bạn có thể đặt câu hỏi: Có bài toán thực tế nào phù hợp với năng lực của mình và đội ngũ có thể tham gia giải quyết?", ông Quân cho hay.

Một việc quan trọng khác là kiểm chứng ý tưởng. Ông Quân gợi ý sinh viên cần làm rõ bốn vấn đề: vấn đề mình chọn có thực sự tồn tại không; ai đang gặp phải và có nhu cầu sử dụng giải pháp; giải pháp có điểm gì khác biệt so với cách làm hiện tại; đã có bằng chứng thực tế nào chứng minh ý tưởng có khả năng giải quyết vấn đề hay chưa.

Ở góc độ triển khai dự án, tiến sĩ Ngô Quang Vĩ, giảng viên Trường ĐH Thủy lợi (Hà Nội), từng đồng hành cùng sinh viên trong nhiều dự án khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, lưu ý sinh viên không nên ôm đồm quá nhiều mục tiêu ngay từ đầu. Khi đã xác định được vấn đề, cần chọn một chức năng quan trọng nhất để tập trung thực hiện trước.

Theo tiến sĩ Vĩ, sinh viên mới thường mắc bốn sai lầm: muốn làm quá nhiều thứ cùng lúc; chỉ tập trung trong phòng thí nghiệm mà ít hỏi người dùng; xây dựng đội ngũ chỉ gồm những người cùng chuyên môn; dễ nản khi gặp thất bại đầu tiên.

"Để tránh những điều này, các nhóm nên sớm đưa phiên bản thử nghiệm đến người dùng, lắng nghe góp ý và điều chỉnh cách làm. Đồng thời, việc có giảng viên hướng dẫn và những thành viên với chuyên môn khác nhau cũng giúp dự án được nhìn nhận từ nhiều góc độ", tiến sĩ Vĩ chia sẻ.

Rào cản lớn nhất đối với sinh viên khi khởi nghiệp không nằm ở sự khan hiếm ý tưởng mà bắt nguồn từ việc thiếu định hướng triển khai thực tế. Trải nghiệm thực tế từ các dự án tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM) hay Trường Đại học Sư phạm kỹ thuật (Đại học Đà Nẵng) cho thấy nguồn lực về thời gian, kinh phí và công nghệ luôn có giới hạn. Vì vậy, các nhà sáng lập trẻ cần bắt đầu từ những bài toán cụ thể và tập trung giải quyết đúng nhu cầu sử dụng thực tế thay vì tham vọng hoàn thiện mọi tính năng ngay từ đầu. Dưới góc nhìn ươm tạo, ông Lý Đình Quân, Tổng giám đốc Trung tâm Ươm tạo khởi nghiệp Sông Hàn (SHi), nhận định sinh viên nên tìm kiếm cơ hội từ nhu cầu của doanh nghiệp và địa phương. Những lĩnh vực như chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, nông nghiệp, logistics đang mở ra nhiều bài toán đặt hàng phù hợp với năng lực nghiên cứu của giới trẻ. Việc chuyển dịch từ câu hỏi tự phát sang giải quyết bài toán thực tiễn giúp dự án gia tăng tính khả thi và mở rộng khả năng thương mại hóa. Để biến ý tưởng thành dự án bền vững, khâu kiểm chứng thực tế đóng vai trò quyết định trước khi mở rộng quy mô. Theo tiến sĩ Ngô Quang Vĩ từ Trường Đại học Thủy lợi, người thực hiện cần tránh bẫy nghiên cứu khép kín trong phòng thí nghiệm và hạn chế dàn trải mục tiêu. Dự án cần ưu tiên kiểm chứng sự tồn tại của vấn đề, xác định đối tượng người dùng then chốt và tập trung hoàn thiện tính năng cốt lõi trước khi tính đến các bước phát triển tiếp theo.