Từng thiết kế máy bay, kỹ sư gốc Việt ở Mỹ khởi nghiệp với ký ức chiếc Vespa - Thanh Niên

Từ những năm tháng lớn lên ở Đà Lạt, Trần Lập Đông mang theo ký ức ấy trong hành trình học tập và lập nghiệp tại Mỹ. Kỹ sư gốc Việt trở thành một trong những nhà thiết kế chủ chốt của chiếc máy bay lưỡng cư ICON A5.

Sau nhiều năm làm việc trong lĩnh vực ô tô và hàng không, Trần Lập Đông chuyển sang con đường khởi nghiệp, đồng sáng lập Ryvid tại California với tham vọng tạo ra những phương tiện điện hai bánh nhẹ hơn, đơn giản hơn và dễ tiếp cận hơn. Câu chuyện của anh là một lát cắt thú vị về thế hệ người Việt tại Mỹ trong những ngành công nghệ chuyên biệt, nơi sáng tạo kỹ thuật phải đi cùng khả năng biến ý tưởng thành sản phẩm thực tế.

Hành trình từ Việt Nam sang Mỹ

Anh có thể kể lại hành trình từ Việt Nam sang Mỹ của mình? Anh đến Mỹ trong hoàn cảnh nào, quá trình thích nghi ban đầu ra sao và anh đã học những ngành gì trước khi bước vào lĩnh vực thiết kế ô tô và hàng không?

Kỹ sư người Việt mang ký ức xe hai bánh vào khởi nghiệp trên đất Mỹ - Ảnh 1. — Gia đình của Đông tại Đà Lạt

Tôi sinh năm 1983 và lớn lên ở Đà Lạt. Gia đình sang Mỹ khi tôi 10 tuổi và định cư tại Syracuse thuộc tiểu bang New York.

Khi ấy tôi không biết một từ tiếng Anh nào nhưng vẫn hiểu nước Mỹ là miền đất của cơ hội, nơi mình có thể trở thành người mình mong muốn. Ba mẹ gác lại con đường học hành của mình để tập trung tạo điều kiện cho các con và những cơ hội tôi có được sau này đều bắt nguồn từ sự hy sinh đó.

Kỹ sư người Việt mang ký ức xe hai bánh vào khởi nghiệp trên đất Mỹ - Ảnh 2. — Kỷ niệm của Lập Đông cùng gia đình bên chiếc vespa tại Đà Lạt

Sau khi tốt nghiệp trung học năm 2001, tôi học kỹ thuật cơ khí khoảng 3 năm. Dần dần, tôi nhận ra mình không chỉ quan tâm một sản phẩm hoạt động thế nào mà còn muốn hiểu người sử dụng cảm nhận về nó ra sao. Điều đó đưa tôi đến với chuyên ngành thiết kế ô tô.

Năm 2005, tôi theo học tại College for Creative Studies tại Detroit (tiểu bang Michigan), chuyên ngành thiết kế phương tiện giao thông. Trong thời gian học, tôi có cơ hội thực tập và tham gia các chương trình thiết kế tại General Motors, BMW Designworks và Toyota ở Tokyo. Sau khi tốt nghiệp năm 2009, tôi gia nhập Honda R&D tại bang California. Đến nay, kỹ thuật và thiết kế vẫn song hành trong công việc của tôi: kỹ thuật giúp tôi hiểu cách tạo ra sản phẩm, còn thiết kế giúp tôi nghĩ về giá trị và trải nghiệm mà sản phẩm mang lại cho người dùng.

Kỹ sư người Việt mang ký ức xe hai bánh vào khởi nghiệp trên đất Mỹ - Ảnh 3. — Lập Đông bên cạnh những sản phẩm mang thương hiệu Ryvid của mình

Thiết kế và trải nghiệm với máy bay thể thao ICON A5

Cơ duyên nào đưa anh đến với dự án ICON A5? Đâu là trải nghiệm đáng nhớ nhất và công việc này ảnh hưởng thế nào đến tư duy thiết kế của anh sau này?

Tôi gia nhập ICON Aircraft năm 2011 sau thời gian làm việc tại Honda. Một người sếp cũ của tôi ở BMW Designworks liên lạc lại và sau một buổi gặp gỡ bên cốc cà phê, tôi quyết định thử sức tại một công ty khởi nghiệp, nơi mình có thể tham gia xây dựng một sản phẩm từ đầu. Việc sản phẩm ấy lại là một chiếc máy bay càng khiến cơ hội này hấp dẫn.

Kỹ sư gốc Việt Trần Lập Đông trong chuyến bay ICON A5 thử nghiệm đầu tiên mà anh tham gia thiết kế

ẢNH: NVCC

Tại ICON, tôi tập trung vào thiết kế nội thất và ngoại thất của phiên bản A5 được đưa vào sản xuất, đồng thời làm việc chặt chẽ với các nhóm kỹ thuật để biến ý tưởng thành một sản phẩm thực tế. Thách thức lớn nhất là giữ được trải nghiệm sử dụng mong muốn trong khi vẫn đáp ứng các yêu cầu về trọng lượng, kết cấu, sản xuất và an toàn.

Dấu mốc đáng nhớ nhất là khi tôi trở thành phi công đầu tiên được huấn luyện trên A5 và hoàn thành chuyến bay một mình. Được trực tiếp lái chiếc máy bay mà mình từng tham gia với vai trò thiết kế chính (lead designer) là một sự kiểm chứng đặc biệt đối với công việc của tôi.

ICON cũng giúp tôi hiểu rằng thiết kế công nghiệp và kỹ thuật phải gắn bó chặt chẽ ngay từ đầu. Mỗi quyết định về hình dáng hay cách sử dụng đều có tác động kỹ thuật và ngược lại. Sau này, tôi mang chính tư duy đó đến Ryvid.

Ý tưởng và động lực xây dựng Ryvid

Điều gì khiến anh quyết định rời con đường nghề nghiệp ổn định để đồng sáng lập Ryvid? Ký ức lớn lên ở Việt Nam ảnh hưởng thế nào đến quyết định đó?

Ý tưởng về Ryvid bắt đầu hình thành vào khoảng năm 2015. Sau nhiều năm làm việc trong ngành ô tô, hàng không và phát triển sản phẩm, tôi muốn vận dụng những kinh nghiệm đã có để tạo ra một phương tiện có thể thực sự thay đổi cách con người di chuyển.

Trần Lập Đông bên bản thiết kế ICON A5 bằng băng keo

ẢNH: NVCC

Tôi lớn lên ở Việt Nam trong một gia đình 4 người chỉ có một chiếc Vespa nên hiểu rất rõ giá trị của phương tiện hai bánh. Một chiếc xe nhỏ có thể giúp người ta đi làm, đưa con đến trường, đi chợ và lo cho cuộc sống của cả gia đình. Ký ức đẹp ấy sẽ ở lại mãi trong tâm trí với tôi.

Với Ryvid, tôi muốn kết hợp sự hiểu biết đó với kinh nghiệm về thiết kế, kỹ thuật và sản xuất. Hệ truyền động điện cho phép chúng tôi suy nghĩ lại cách tạo ra một chiếc xe hai bánh đơn giản, dễ sử dụng nhưng vẫn giữ được niềm vui khi cầm lái. Việc thành lập Ryvid cho chúng tôi cơ hội biến những ý tưởng đó thành sản phẩm thực tế và từng bước phục vụ nhiều người hơn.

Kỹ sư người Việt mang ký ức xe hai bánh vào khởi nghiệp trên đất Mỹ - Ảnh 6. — Một số mẫu xa Ryvid lăn bánh trên đường phố ở Mỹ

Vậy vì sao Ryvid định vị mình trong lĩnh vực phương tiện giao thông gọn nhẹ (light mobility) thay vì chỉ là một hãng xe máy điện?

Với chúng tôi, "light mobility" là phát triển những phương tiện gọn nhẹ, hiệu quả, thiết thực và mang lại niềm vui khi sử dụng. Xe máy điện chỉ là điểm khởi đầu và chúng tôi nhìn thấy cơ hội áp dụng cùng cách tiếp cận đó cho các phương tiện điện nhẹ ba bánh và bốn bánh trong tương lai. Thiết kế, kỹ thuật và sản xuất phải được xem xét cùng nhau ngay từ đầu bởi trọng lượng, kết cấu, sạc pin, bảo dưỡng và chi phí đều liên quan đến nhau.

Ở sản phẩm Anthem chẳng hạn, bộ pin có thể tháo rời để người dùng linh hoạt hơn khi sạc và được trang bị bánh xe để dễ dàng di chuyển sau khi tháo khỏi xe. Yên điều chỉnh độ cao giúp nhiều người lái cảm thấy thoải mái và tự tin hơn. Trọng lượng nhẹ giúp xe dễ xoay xở, còn kết cấu đơn giản hỗ trợ việc lắp ráp, bảo dưỡng và thay thế linh kiện.

Triết lý đó cũng sẽ được áp dụng với các phương tiện ba hoặc bốn bánh sắp tới: sản phẩm phải giải quyết một nhu cầu thực tế, sử dụng tài nguyên hiệu quả và phù hợp với cuộc sống của người sở hữu.

Vậy đâu là thử thách lớn nhất khi xây dựng một startup sản xuất phương tiện di chuyển bằng điện tại Mỹ? Có thời điểm nào anh từng nghĩ dự án không thể tiếp tục?

Ryvid phù hợp nhất khi gọi là startup "light mobility company" sản xuất phương tiện điện hạng nhẹ mà không chỉ là hãng xe máy. Chúng tôi tập trung vào các phương tiện điện nhẹ, hiệu quả và ít tiêu tốn tài nguyên hơn. Bên cạnh việc tổ chức sản xuất tại Nam California, tiếp thị ở thị trường Mỹ là một trong những thử thách lớn nhất. Làm ra chiếc xe đã khó nhưng để khách hàng hiểu giá trị của nó và đặt niềm tin vào một công ty mới gây dựng cũng đòi hỏi rất nhiều công sức.

Kỹ sư người Việt mang ký ức xe hai bánh vào khởi nghiệp trên đất Mỹ - Ảnh 8. — Một số mẫu xa Ryvid lăn bánh trên đường phố ở Mỹ

Khách hàng Mỹ có kỳ vọng cao về chất lượng, khả năng vận hành cũng như dịch vụ sau bán hàng. Vì vậy, chúng tôi phải tạo dựng niềm tin không chỉ vào sản phẩm mà còn vào khả năng đồng hành và chịu trách nhiệm của công ty đối với sản phẩm đó. Đã có nhiều thời điểm mọi việc rất khó khăn nhưng chúng tôi chưa bao giờ xem những thử thách ấy là không thể vượt qua. Chúng tôi tiếp tục học hỏi, điều chỉnh và giải quyết từng vấn đề.

Thử thách lớn tiếp theo sẽ là mở rộng ra thị trường quốc tế và chúng tôi đang tìm hiểu hướng đi này, bắt đầu từ Việt Nam. Việt Nam có ý nghĩa đặc biệt với tôi bởi đây là nơi tôi bắt đầu hiểu giá trị của phương tiện hai bánh. Tôi mong có thể mang những kinh nghiệm mình tích lũy được trở về áp dụng theo một cách thực sự hữu ích.

Lời khuyên cho người trẻ

Anh muốn gửi lời khuyên gì đến những bạn trẻ Việt Nam muốn theo đuổi các lĩnh vực như thiết kế phương tiện, hàng không hay ngành công nghiệp chế tạo?

Tôi nghĩ điều quan trọng là xây dựng nền tảng kiến thức vững và bắt tay vào làm sản phẩm thực tế càng sớm càng tốt. Hãy tìm hiểu một thứ hoạt động như thế nào rồi áp dụng kiến thức đó vào một dự án mình có thể chế tạo và thử nghiệm.

Trí tuệ nhân tạo AI đang giúp chúng ta hình dung và phát triển ý tưởng nhanh hơn nhưng cũng dễ tạo cảm giác rằng công việc gần như đã hoàn thành. Theo kinh nghiệm của tôi, 20% cuối cùng để biến một ý tưởng thành sản phẩm thực tế thường khó hơn rất nhiều so với 80% đầu tiên. Đó là lúc phải giải quyết các vấn đề về vật liệu, sản xuất, chi phí, độ tin cậy và an toàn…

Trần Lập Đông trong chuyến bay ICON A5 thử nghiệm

ẢNH: NVCC

Vì vậy, hãy sử dụng AI để khám phá và học hỏi nhưng phải có đủ kiến thức để đặt câu hỏi và kiểm chứng kết quả. Nếu học thiết kế, hãy tìm hiểu thêm về kỹ thuật và sản xuất còn nếu học kỹ thuật, hãy dành thời gian hiểu những người sẽ sử dụng sản phẩm mình tạo ra.

Trần Lập Đông trở thành phi công đầu tiên được huấn luyện trên máy bay ICON A5

ẢNH: NVCC

Điều tôi muốn nhấn mạnh nhất là hãy làm một dự án nhỏ đến cùng: chế tạo, thử nghiệm, tìm ra điểm chưa tốt rồi cải thiện. Quá trình hoàn thành một sản phẩm sẽ dạy mình những điều mà một bản ý tưởng không thể mang lại. Với các bạn trẻ Việt Nam, những nhu cầu ngay xung quanh mình có thể là điểm khởi đầu rất tốt. Hãy giữ sự tò mò, dám đặt mục tiêu lớn và có kỷ luật để hoàn thành điều mình đã bắt đầu.

Xin cảm ơn anh đã dành thời gian cho cuộc trò chuyện này và chúc cho những sản phẩm của công ty anh tiếp tục phát triển, được thị trường đón nhận nhiều hơn!

Ký ức tuổi thơ và triết lý thiết kế

Gia đình bốn người của tôi ngày ấy chỉ có một chiếc Vespa và tôi vẫn nhớ lý do nhà mình chọn nó: vì chiếc xe rất đẹp. Xe hỏng không ít lần, có lúc cả nhà phải đẩy lên dốc nhưng chúng tôi vẫn rất thích chiếc xe ấy.

Từ nhỏ, tôi đã nhận ra một sản phẩm được thiết kế tốt có thể tạo ra sức hút về mặt cảm xúc mạnh mẽ đến thế nào. Hình dáng và cảm giác mà sản phẩm mang lại có thể là lý do đầu tiên khiến người ta chú ý và muốn sở hữu nó.

Nhưng những lần phải đẩy Vespa lên dốc ở Đà Lạt cũng dạy tôi rằng đẹp thôi chưa đủ. Khi một sản phẩm kết hợp được sức hấp dẫn với tính dễ sử dụng và độ tin cậy, đó mới là công thức tốt để thành công. Triết lý ấy vẫn theo tôi đến hôm nay: tôi muốn tạo ra những sản phẩm mà người dùng vừa hào hứng khi sở hữu vừa có thể tin cậy để sử dụng mỗi ngày.