Ba giờ bên gia đình trước khi ra trận
Hơn nửa thế kỷ sau ngày người anh cả - liệt sĩ Đinh Văn Kiên - hy sinh, ông Đinh Văn Hùng (SN 1954, em trai liệt sĩ Kiên) vẫn nhớ rõ dáng anh ngày ấy: nhỏ người, nhanh nhẹn, khỏe mạnh và thương các em.
Gia đình có 9 anh chị em. Mẹ mất sớm, bố đi bước nữa. Từ nhỏ, Kiên đã cùng bố và dì làm việc đồng áng, chăm nom các em.
Năm 1966, khi mới 16 tuổi, trong lúc nhiều người cùng lứa phải sơ tán tránh bom, Kiên tình nguyện tham gia Trung đội dân quân tự vệ phòng không xã Nghi Liên, làm nhiệm vụ bảo vệ sân bay Nghi Liên, sau này là sân bay Vinh.
Chiến tranh khi ấy hiện diện ngay trên quê nhà. Tiếng còi báo động, tiếng máy bay, tiếng súng phòng không trở thành những âm thanh quen thuộc với người thiếu niên.
Ngày 7/6/1968, trong một trận chiến bảo vệ sân bay, một chiếc F-4 của Mỹ sà xuống thấp. Kiên giữ vị trí xạ thủ số 1 của khẩu đội súng 12 ly 7. Sau tiếng hô của khẩu đội trưởng Đào Thị Diệp, Kiên bình tĩnh khai hỏa. Chiếc máy bay trúng đạn, bốc khói rồi lao về hướng biển.
Ông Nguyễn Huy Hưng (SN 1948, trú phường Vinh Hưng), khi ấy là xạ thủ số 2 cùng tổ chiến đấu, vẫn nhớ khoảnh khắc người đồng đội trẻ bóp cò. “Kiên nhỏ con nhưng rất nhanh và gan dạ. Khi máy bay lao tới, cậu ấy bình tĩnh khai hỏa. Chiếc F-4 trúng đạn vào đuôi, khói đen cuộn lên”, ông Hưng kể.
Chiến công ấy càng thôi thúc Kiên lên đường. Trong đợt động viên sau đó, dù chưa đủ tuổi nhập ngũ, anh vẫn viết đơn tình nguyện. Đồng đội khuyên ở lại thêm một năm. Kiên chỉ nói: “Trước đi sau cũng đi, nên được là đi”.
Tháng 9/1968, người lính trẻ lên đường vào chiến trường. Trên đường hành quân, đơn vị dừng chân ở Hưng Lộc, cách nhà khoảng 10km. Kiên xin thủ trưởng cho về thăm bố mẹ ba giờ. Không có xe, anh chạy bộ về nhà.
Bữa cơm hôm ấy có cơm nếp, thịt gà. Người mẹ tất tả chuẩn bị đồ ăn cho con. Các em quây quần bên người anh cả sau những tháng ngày xa cách. Mẹ đùm thêm cho Kiên một gói cơm nhỏ. Bố gói ít bánh kẹo nhưng anh không nhận.
Kiên chỉ lấy thêm mấy nắm cơm nếp để mang cho những người đồng đội không có cơ hội về nhà. Anh để lại phong lương khô, chiếc võng dù cho các em và mấy gói thuốc lá biếu người lớn. Gia đình nói mãi, anh mới chịu mang theo chiếc võng. “Anh nói chuyến này đi ‘nhất xanh cỏ, nhì đỏ ngực’”, ông Hùng nhớ lại.
Ba giờ trôi qua rất nhanh. Kiên khoác ba lô, rời nhà. Những người ở lại đứng nhìn theo bóng anh khuất dần trên con đường làng. Không ai biết đó là lần cuối cùng họ được nhìn thấy người con, người anh ấy.
Từ chiến trường, Kiên vẫn đều đặn viết thư về. Anh hỏi thăm bố mẹ, động viên các em cố gắng lao động, tăng gia sản xuất. Nhưng rồi những lá thư thưa dần rồi im bặt.
Tuổi 19 nằm lại giữa Đồi Dù
Đinh Văn Kiên được biên chế vào Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 27, chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị. Chỉ trong thời gian ngắn, người lính trẻ liên tiếp lập chiến công.
Trong một lá thư gửi về nhà tháng 6/1969, Kiên kể tổ hỏa lực của đơn vị tiêu diệt 9 xe cơ giới của địch, riêng anh tiêu diệt 3 xe. Anh được công nhận là Dũng sĩ diệt xe cơ giới, được đơn vị bình xét là chiến sĩ tiêu biểu và cử ra Hà Nội báo công với Bác Hồ.
Nhưng chuyến đi ấy không bao giờ diễn ra. Tháng 9/1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ trần. Kiên tiếp tục ở lại chiến trường. Sau đó, những lá thư vốn đều đặn gửi về gia đình cũng dừng lại. Ở quê nhà, người cha bắt đầu linh cảm điều chẳng lành. Ngày 2/10/1969, Đinh Văn Kiên hy sinh tại Đồi Dù, Cam Lộ, Quảng Trị.
Ông Nguyễn Đình Túc, khi ấy là quân y cùng đơn vị, là một trong những người chứng kiến những phút cuối của người lính trẻ. Đêm 1/10, đơn vị triển khai trận đánh tại cao điểm Đồi Dù. Trận chiến diễn ra ác liệt, địch có bộ binh và xe tăng yểm trợ. Nhiều cán bộ, chiến sĩ hy sinh, bị thương.
Kiên cũng bị thương rất nặng. Vết thương xuyên từ bụng ra sau lưng, máu chảy nhiều. Ông Túc băng bó rồi yêu cầu đưa Kiên về tuyến sau. Nhưng người lính trẻ từ chối. “Cậu ấy bảo tôi: ‘Em vẫn bắn được, còn một viên B40, để em tiêu diệt thêm một xe tăng rồi em ra tuyến sau’”, ông Túc kể.
Kiên vác khẩu B40 lên vai. Một chiếc xe tăng xuất hiện trong tầm ngắm. Người lính 19 tuổi khai hỏa, chiếc xe tăng bốc cháy và Kiên gục xuống.
Sau trận đánh, những chiến công của Đinh Văn Kiên được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng, trong đó có Huân chương Chiến công hạng Nhất, Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhì, Huân chương Kháng chiến hạng Ba và danh hiệu Dũng sĩ diệt xe tăng.
Ngày 28/8/2026, Chủ tịch nước ký quyết định truy tặng liệt sĩ Đinh Văn Kiên danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ngày 18/9, Trung đoàn 27, Sư đoàn 390, Quân đoàn 12 tổ chức lễ truy tặng danh hiệu cao quý cho liệt sĩ Đinh Văn Kiên.
Ông Đinh Văn Hùng nói rằng, gia đình vừa xúc động, vừa tự hào khi những đóng góp của anh sau hơn nửa thế kỷ được ghi nhận.
“Anh tôi hy sinh khi còn quá trẻ. Nay anh được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng, đó là niềm tự hào rất lớn đối với gia đình. Dù anh không còn, chúng tôi luôn xem những gì anh để lại là một phần ký ức thiêng liêng của gia đình”, ông Hùng chia sẻ.