Dễ phát sinh nhiều cuộc thi
Điểm khuyến khích dự kiến được cộng tối đa 1 điểm. Bộ GD&ĐT giao Sở GD&ĐT căn cứ điều kiện thực tế để xác định đối tượng được cộng điểm khuyến khích. Nếu được thông qua, quy định này sẽ áp dụng từ mùa tuyển sinh năm 2027. Các chuyên gia, nhà giáo lo ngại, không có quy định chung trên toàn quốc sẽ nở rộ các cuộc thi được cộng điểm và học sinh, nhà trường chạy đua làm đẹp học bạ.
Bà Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng TH - THCS Chương Dương (Hà Nội) nói, đối với kỳ thi tuyển sinh lớp 10, quy định của Bộ GD&ĐT lâu nay học sinh được cộng 0,5-1,5 điểm khi đạt giải cấp tỉnh, thành phố đối với các kỳ thi có quy mô quốc gia. Ví dụ như: Cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật dành cho học sinh THCS - THPT, Thi viết thư UPU, thi thể dục thể thao, cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp…
“Cần đặc biệt thận trọng với điểm cộng. Bởi một khi một thành tích được quy đổi thành điểm tuyển sinh, nó lập tức có giá trị cạnh tranh. Khi đó phụ huynh sẽ tìm cách đầu tư, nhà trường sẽ đẩy mạnh tham gia và thị trường các cuộc thi, chứng chỉ có thể phát triển theo. Nếu danh mục điểm cộng mở quá rộng, rất dễ xuất hiện một cuộc đua mới, từ luyện thi chuyển sang làm đẹp hồ sơ” - Ông Đinh Đức Hiền
Theo bà Hồng, điểm mới là Bộ GD&ĐT dự kiến giảm 0,5 điểm cộng, so với trước đây là phù hợp với số lượng môn thi giảm từ 3 môn xuống còn 2 môn. Tuy nhiên, bà Hồng cho rằng, vẫn nên giữ nguyên quy định, các cuộc thi được cộng điểm như trước vì số lượng cuộc thi cấp quốc gia không nhiều, ít học sinh được giải để cộng điểm khuyến khích. Trong khi, học sinh tham gia cuộc thi thực sự xuất sắc, có sự đầu tư công phu.
Một trong những băn khoăn của nhà trường, học sinh trong công tác tuyển sinh lớp 10 nhiều năm qua là học sinh đạt giải kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh/thành phố lớp 9 không được cộng điểm ưu tiên. Lý do là các kỳ thi này do địa phương tổ chức, không nằm trong quy mô cấp quốc gia của Bộ.
Bà Nguyễn Thị Bích Nga, Hiệu trưởng Trường THCS Trưng Nhị (Hà Nội) mong muốn quy định mới sẽ tháo gỡ được vướng mắc này nhằm động viên, khuyến khích học sinh. Theo bà Nga, Trước đây, Hà Nội từng áp dụng cộng điểm cho học sinh giỏi cấp thành phố nhưng sau đó phải dừng vì vướng quy định chung. Đánh giá dự thảo mới quy định phần cộng điểm khuyến khích của Bộ GD&ĐT mang tính mở, giao quyền cho Sở GD&ĐT các địa phương căn cứ điều kiện thực tế để xác định đối tượng được cộng điểm khuyến khích. Khi đó, các Sở sẽ phải chịu trách nhiệm về tính chất, ý nghĩa cuộc thi được cộng điểm có đáp ứng yêu cầu mục tiêu giáo dục nhưng dễ không có sự thống nhất. Do đó, Hiệu trưởng Trường THCS Trưng Nhị cũng cho rằng, vẫn cần có một khung định hướng chung khung, tránh nguy cơ “trăm hoa đua nở”, mỗi nơi quy định một kiểu.
Có chung quan điểm, Hiệu trưởng Trường THCS Đại Kim (Hà Nội) Phạm Thị Thanh Hà cũng cho rằng, dù kỳ thi tổ chức trong phạm vi địa phương nhưng Bộ GD&ĐT vẫn nên có định hướng, các cuộc thi được cộng điểm. Việc này tránh xáo trộn trong tuyển sinh cũng như học tập của học sinh.
Học sinh có thể bước vào cuộc đua mới
Ở góc độ quản lý địa phương, ông Nguyễn Ngọc Lê Nam, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Tĩnh nhận định, quy định về cộng điểm khuyến khích trong dự thảo hiện giao quyền cho các Sở GD&ĐT và vẫn còn mang tính chung chung. Nội dung này, nếu không quy định rõ đối tượng được cộng điểm, sẽ khó triển khai trên thực tế và không thống nhất. Dù tuyển sinh lớp 10 triển khai theo từng địa phương, không có sự ảnh hưởng giữa tỉnh này và tỉnh khác nhưng vẫn cần nội thống nhất và phù hợp ở từng tỉnh, thành phố.
Lãnh đạo một Sở GD&ĐT cũng nói, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 dự kiến giảm còn 2 môn, điểm khuyến khích tối đa 1,0 điểm sẽ tác động lớn đến kết quả đỗ hoặc trượt của thí sinh, nhất là ở các điểm nóng, học sinh phải cạnh tranh gay gắt vào lớp 10 công lập như Hà Nội hay TP Hồ Chí Minh. Lãnh đạo Sở này cảnh báo, khi được giao quyền tự quyết, một số địa phương có thể đưa hàng loạt giải thưởng như: học sinh giỏi, Olympic, cuộc thi nghệ thuật, STEM hay các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế… vào danh mục được cộng điểm. Việc này có thể khiến phụ huynh, nhà trường bước vào cuộc đua săn giải thưởng để được cộng điểm.
Ông Đinh Đức Hiền, Giám đốc điều hành trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Bắc Giang nhìn nhận, đối với tuyển sinh lớp 10, Bộ GD&ĐT phân quyền là cần thiết, vì điều kiện từng địa phương khác nhau. Nhưng phân quyền không có nghĩa là mỗi nơi xây dựng một triết lý tuyển sinh hoàn toàn khác nhau. Bộ GD&ĐT nên quy định một khung quốc gia đủ chặt về nguyên tắc, còn địa phương linh hoạt trong phạm vi đó.
Chẳng hạn cần thống nhất thang điểm, giới hạn hệ số, tỷ trọng tối đa của các thành phần, nguyên tắc điểm cộng, thời điểm công bố và yêu cầu đánh giá tác động. Địa phương có thể lựa chọn phương thức phù hợp với cung cầu của mình nhưng không nên tạo ra những công thức quá khác biệt đến mức làm thay đổi bản chất của kỳ tuyển sinh. Do vậy, có thể nên phân quyền về cách tổ chức, nhưng cần thống nhất về chuẩn công bằng.
Nếu dự thảo mới tăng quyền cho địa phương, Bộ GD&ĐT càng cần đặt ra hàng rào rõ ràng về loại thành tích nào được công nhận, mức điểm tối đa và nguyên tắc không cộng dồn. Nếu không, hai học sinh có cùng năng lực học tập nhưng sống ở hai tỉnh khác nhau có thể được hưởng những lợi thế tuyển sinh rất khác nhau chỉ vì địa phương lựa chọn tiêu chí khác nhau.
Nếu giao địa phương chủ động quy định điểm cộng khuyến khích, ông Hiền cho rằng, cần có nguyên tắc để đảm bảo công bằng. Cụ thể như, chỉ công nhận những thành tích có chuẩn rõ ràng, khả năng kiểm chứng cao và cơ hội tiếp cận bình đẳng. Không cộng dồn nhiều thành tích. Danh mục cuộc thi được cộng điểm phải được công bố từ sớm, tốt nhất trước khi học sinh bước vào năm học có liên quan, tránh việc thay đổi luật chơi khi học sinh đã chuẩn bị. Từ danh mục đó, Bộ GD&ĐT có thể phân quyền cho địa phương lựa chọn số cuộc thi được cộng điểm thay vì cho phép tự xây dựng hoàn toàn.
Việc quy định các cuộc thi được cộng điểm, cũng nhằm thận trọng với các chứng chỉ thương mại, cuộc thi thu phí với độ phủ lớn, giải thưởng trực tuyến khó kiểm chứng, giấy chứng nhận tham gia hoặc những cuộc thi mà điều kiện kinh tế của gia đình tạo ra lợi thế quá lớn.
“Một nguyên tắc nên giữ là, điểm cộng phải ghi nhận tài năng thực chất, không được biến thành một con đường mà tiền bạc hoặc khả năng “săn chứng chỉ” có thể mua thêm lợi thế tuyển sinh”, ông Hiền nhấn mạnh.
Ông Hiền cũng nói thêm, xây dựng chính sách không nên tạo kỳ vọng, điểm khuyến khích có thể giúp giải quyết áp lực tuyển sinh lớp 10. Áp lực chỉ giảm bền vững khi cơ hội học tập được mở rộng, khoảng cách chất lượng giữa các trường giảm xuống và nhiều con đường sau THCS đều được xã hội nhìn nhận là có giá trị.
Hai năm qua, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 được các địa phương tổ chức gồm Toán, Ngữ văn và môn thi hoặc bài thi thứ 3. Ở một số nơi, chỉ xét học bạ THCS để tuyển vào lớp 10. Tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, kỳ thi tuyển sinh vẫn còn áp lực, căng thẳng vì học sinh phải cạnh tranh khốc liệt để giành suất học vào trường công.