Vấn đề pháp lý từ khoản bồi thường 1,1 tỷ đồng trong vụ thảm án ở Đồng Nai

Kết thúc phiên tòa sơ thẩm ngày 6/10, HĐXX TAND TP Đồng Nai tuyên Nguyễn Đức Anh (21 tuổi, ở phường Hố Nai) tổng mức án tử hình về các tội Giết người và Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng, đồng thời buộc bị cáo bồi thường cho gia đình bị hại số tiền hơn 1,1 tỷ đồng. 

Mức án nghiêm khắc nhất dành cho Đức Anh là điều được nhiều người dự đoán. Nhưng một vấn đề khác được nhiều người quan tâm, đó là mức bồi thường 1,1 tỷ mà tòa tuyên buộc Đức Anh phải bồi thường sẽ được giải quyết ra sao? 

Anh Nguyen Khanh đặt câu hỏi: "Mới 21 tuổi đầu, yêu đương mù quáng, lêu lổng, lông bông, công việc thì không có vậy lấy gì để bồi thường 1,1 tỷ đây? Luật có buộc người thân của bị cáo trả thay khoản nợ này không?". 

Có chung câu hỏi, độc giả Hưng Trần viết: "Án thì phải tuyên theo quy định pháp luật, bao gồm cả trách nhiệm bồi thường cho nạn nhân. Nhưng trường hợp này, e rằng khó mà thực hiện được". 

"Tử hình rồi lấy đâu ra 1,1 tỷ để bồi thường cho nạn nhân?", bạn đọc Thai Binh băn khoăn. 

Vậy theo quy định pháp luật, trách nhiệm bồi thường của bị cáo theo bản án của tòa án sẽ được thi hành ra sao? 

Luật sư Trần Hoàng Linh (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết trong một vụ án hình sự, trách nhiệm của người phạm tội được tách bạch thành 2 nhóm riêng biệt gồm trách nhiệm hình sự và trách nhiệm dân sự. Trong đó, trách nhiệm hình sự được cụ thể hóa bằng mức phạt theo quy định tại Bộ luật Hình sự còn trách nhiệm dân sự là phần nghĩa vụ bồi thường của bị cáo đối với các thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra. 

Trong vụ án này, Đức Anh phải chịu trách nhiệm hình sự với mức án tử hình cùng trách nhiệm dân sự là nghĩa vụ bồi thường hơn 1,1 tỷ đồng cho gia đình nạn nhân. Theo luật sư, đây là hai vấn đề pháp lý độc lập và việc bị cáo bị tuyên mức án tử hình không đồng nghĩa với việc nghĩa vụ bồi thường sẽ đương nhiên chấm dứt. 

"Hình phạt tử hình nhằm xử lý trách nhiệm hình sự còn nghĩa vụ bồi thường là trách nhiệm dân sự được xác định trong bản án và sẽ được thi hành theo quy định của pháp luật về thi hành án dân sự. Cụ thể, sau khi bản án có hiệu lực và phía gia đình bị hại có yêu cầu, cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền sẽ căn cứ nội dung bản án để ra quyết định thi hành án, tổ chức thi hành khoản tiền mà Nguyễn Đức Anh có nghĩa vụ bồi thường.

Theo đó, cơ quan thi hành án sẽ xác minh điều kiện thi hành án, bao gồm việc xác minh các tài sản để xác định người có nghĩa vụ có đủ điều kiện thi hành án hay không. Người phạm tội có nghĩa vụ tự nguyện thi hành án trong phạm vi tài sản mình có. Nếu không tự nguyện thực hiện, cơ quan thi hành án có thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế và xử lý tài sản (nếu có) để đảm bảo việc thi hành bản án theo quy định pháp luật", luật sư phân tích. 

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc thi hành phần trách nhiệm dân sự trong bản án hình sự chỉ thực hiện trong phạm vi tài sản thuộc sở hữu của người phạm tội. Và việc Đức Anh bị tuyên án không đồng nghĩa với việc cha mẹ hoặc gia đình mặc định có nghĩa vụ sử dụng tài sản của mình để thực hiện nghĩa vụ thi hành trách nhiệm bồi thường thay cho bị cáo. 

Trích dẫn Điều 586 Bộ luật Dân sự 2015, luật sư cho biết pháp luật đã quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên gây thiệt hại thì phải tự bồi thường. Trách nhiệm bồi thường của cha mẹ hoặc người giám hộ chỉ phát sinh trong trường hợp người gây thiệt hại chưa đủ 15 tuổi hoặc từ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi và tài sản của người gây thiệt hại không đủ để bồi thường. 

"Đức Anh đã đủ 18 tuổi và có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự. Bởi vậy, theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, bị cáo có nghĩa vụ phải tự bồi thường đối với toàn bộ hậu quả mình gây ra. Cần phân biệt rất rõ giữa tài sản riêng của Đức Anh và tài sản của cha mẹ bị cáo bởi trong quá trình xác minh, do người phạm tội đã đủ 18 tuổi và có đầy đủ năng lực hành vi nên cơ quan thi hành án sẽ chỉ xử lý tài sản thuộc quyền sở hữu, sử dụng của bị cáo. 

Nếu kết quả xác minh cho thấy bị cáo không có khả năng thi hành án, cơ quan thi hành án sẽ ra thông báo về việc không đủ điều kiện thi hành án và tiến hành xác minh lại vào một thời điểm cụ thể theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, dù trường hợp trên xảy ra, điều này không đồng nghĩa với việc cha mẹ sẽ phải sử dụng tài sản cá nhân để bồi thường cho bị cáo", luật sư nhấn mạnh. 

Tuy nhiên, cần lưu ý theo khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015, tình tiết giảm nhẹ "Người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả" có thể được ghi nhận nếu người phạm tội tự mình hoặc đồng ý để cha, mẹ, người khác (vợ, chồng, con, anh, chị, em, bạn bè...) sửa chữa, bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả do hành vi phạm tội của người phạm tội gây ra. 

Do đó, dù cha mẹ không có nghĩa vụ bồi thường thay cho Đức Anh nhưng nếu bị cáo có thể vận động, thuyết phục người thân thực hiện nghĩa vụ bồi thường thay cho mình hoặc cha mẹ bị cáo tự nguyện bồi thường, khắc phục một phần hoặc toàn bộ hậu quả, có thể được ghi nhận như một tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự mới. Tòa án cấp phúc thẩm sẽ xem xét trong trường hợp bị cáo có đơn xin kháng cáo để giảm nhẹ hình phạt.