' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Nghi phạm Hamam al-Hammami (Ảnh: WSJ).
Cơ phó Flydubai bị cáo buộc dùng rìu khẩn cấp tấn công cơ trưởng và tìm cách giành quyền kiểm soát chuyến bay tới Israel vào hôm 30/9, sở hữu một hồ sơ an ninh xếp vào diện rủi ro.
Hamam al-Hammami, một công dân Oman, trước đó từng bị cấm bay do những lo ngại liên quan đến quan điểm bị cho là “cực đoan”, làm dấy lên câu hỏi về việc bằng cách nào người này vẫn được phép bay tới Tel Aviv.
Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) mô tả vụ việc xảy ra trên chuyến bay FZ1073 ngày 30/9 là một âm mưu “khủng bố”.
Tuy nhiên, các điều tra viên vẫn đang tìm cách xác định động cơ và liệu có người nào khác liên quan đến vụ tấn công hay không. Vụ việc làm dấy lên những lo ngại về quy trình thẩm tra phi công và an ninh hàng không.
Vậy phi công phải trải qua những cuộc kiểm tra an ninh nào và al-Hammami có thể đã vượt qua các quy trình kiểm tra lý lịch như thế nào?
Quy trình kiểm tra phi công
Đây hiện là một trong những câu hỏi trọng tâm mà các điều tra viên phải giải đáp.
Theo các nguồn tin, al-Hammami trước đó từng bị cấm bay tại Oman do những lo ngại rằng người này đã có các quan điểm “cực đoan”, thay vào đó được chuyển sang làm công việc hành chính tại Oman Air. Sau đó, người này được Flydubai tuyển dụng.
Một nhà ngoại giao Vùng Vịnh nói rằng al-Hammami đã trải qua các cuộc kiểm tra an ninh tiêu chuẩn trước khi được tuyển dụng nhưng không rõ phi công này đã được thẩm tra ở mức độ nào.
Hiện chưa rõ những quan điểm bị cho là “cực đoan” đó là gì, hoặc liệu Oman có thông báo cho các quốc gia hay hãng hàng không khác về những lo ngại của nước này hay không.
Quy trình kiểm tra lý lịch đối với phi công hàng không thương mại khác nhau tùy từng hãng hàng không và quốc gia, không có một tiêu chuẩn toàn cầu duy nhất quy định quy trình này, một phi công kiêm giảng viên hàng không nói với Al Jazeera.
Một cơ trưởng ẩn danh của một hãng hàng không quốc tế cho biết phi công thường phải được cơ quan quản lý tại quốc gia nơi họ được cấp phép bay cấp chứng nhận đủ điều kiện y tế hàng không.
Tại UAE, việc này do Cơ quan Hàng không Dân dụng Liên bang (GCAA) giám sát, ông nói.
Một số hãng hàng không cũng yêu cầu các phi công tiềm năng cung cấp giấy xác nhận không có tiền án, tiền sự do quốc gia nơi họ cư trú cấp trong quá trình sàng lọc trước tuyển dụng, viên phi công nói thêm.
Một dạng kiểm tra là đánh giá y tế Hạng 1, thường xem xét các vấn đề như thị lực, thính lực, sức khỏe tim mạch và thần kinh, cũng như những tình trạng có thể khiến phi công đột ngột mất khả năng điều khiển.
Về kiểm tra an ninh, các quy định hàng không yêu cầu kiểm tra lý lịch đối với nhân sự có quyền tiếp cận không cần hộ tống vào các khu vực hạn chế vì lý do an ninh.
Tùy thuộc vào quy định của từng quốc gia, phi công cũng có thể phải trải qua đánh giá tâm lý, xét nghiệm ma túy, nồng độ cồn, cùng các cuộc kiểm tra khác.
Lỗ hổng tiềm tàng
Mặt khác, Israel có một trong những hệ thống an ninh hàng không nghiêm ngặt nhất thế giới. Do đó, việc người bị cáo buộc tấn công vẫn được phép thực hiện chuyến bay tới Israel đã làm dấy lên câu hỏi, đặc biệt khi người này được cho là công dân Oman trong khi Oman không có quan hệ ngoại giao với Israel.
Theo báo Haaretz, giới chức Israel đã nhận được danh sách thành viên phi hành đoàn cũng như hành khách của chuyến bay Flydubai trước khi máy bay khởi hành. Theo một đạo luật được thông qua năm 2023, các hãng hàng không phải cung cấp cho Israel thông tin về hành khách, thành viên phi hành đoàn, bao gồm họ tên, quốc tịch, tối đa 48 giờ trước chuyến bay.
Cơ quan Thuế Israel xác nhận với Haaretz rằng họ đã nhận được danh sách của chuyến bay Flydubai. Theo báo này, thông tin cũng phải được cung cấp cho các cơ quan an ninh Israel, trong đó có Mossad, cảnh sát và Shin Bet (Tổng cục An ninh Israel), để xác định những người có thể gây ra nguy cơ an ninh.
Theo các nguồn tin an ninh trao đổi với Haaretz, Cục An ninh thuộc Bộ Giao thông Vận tải và Mossad chịu trách nhiệm kiểm tra các phi hành đoàn nước ngoài để đưa ra cảnh báo nếu phát hiện những vấn đề đáng lo ngại.
Tuy nhiên, 2 nguồn tin an ninh nói với Haaretz rằng mặc dù Bộ Giao thông Vận tải “trên giấy tờ” chịu trách nhiệm, cơ quan này không có năng lực tình báo riêng.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết Israel có những thỏa thuận lâu năm với các hãng hàng không nước ngoài nhằm ngăn các phi công là công dân của những quốc gia không có quan hệ ngoại giao với Israel thực hiện các chuyến bay tới nước này.
Ông Netanyahu mô tả những gì xảy ra là một “lỗ hổng”, đồng thời Israel cho biết sẽ tăng cường các biện pháp kiểm tra an ninh trong thời gian tới.
UAE hiện chưa công khai động cơ vụ việc hoặc thông báo liệu các điều tra viên có cho rằng al-Hammami hành động một mình hay không.
Cố vấn Tổng thống UAE Anwar Gargash nói rằng vụ tấn công “khủng bố” mới nhất là một lời cảnh báo mới cho thấy cuộc đấu tranh của khu vực chống lại “chủ nghĩa cực đoan” vẫn chưa kết thúc.