Vì sao nhập khẩu điện tử tăng mạnh?

Tám tháng đầu năm, Việt Nam nhập gần 162 tỷ USD máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, tăng trên 68% so với cùng kỳ năm ngoái, theo Cục Hải quan thuộc Bộ Tài chính. Con số này gây chú ý bởi nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, nhưng nguyên nhân chính không nằm ở sức mua tiêu dùng, mà ở nhu cầu đầu vào cho sản xuất công nghệ. Theo Bộ Công Thương, phần lớn hàng nhập gồm chip, bộ nhớ, bộ xử lý, màn hình, bảng mạch cùng nhiều linh kiện phục vụ lắp ráp, đóng gói, kiểm thử, tích hợp sản phẩm xuất khẩu. Ở chiều ngược lại, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đã mang về 101 tỷ USD trong tám tháng, tăng 51% so với cùng kỳ năm trước. Những số liệu này cho thấy điện tử tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong hoạt động xuất khẩu, đồng thời phản ánh quy mô đầu vào rất lớn mà các nhà máy Việt Nam đang sử dụng. Chuyên gia kinh tế trưởng VinaCapital Michael Kokalari nhận định làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo toàn cầu đang tạo lực đẩy mạnh cho ngành công nghệ Việt Nam. Theo phân tích của ông hồi tháng 7, gần như toàn bộ tăng trưởng xuất khẩu công nghệ cao trong hai năm qua đến từ máy vi tính và điện tử, nhờ nhu cầu liên quan AI. Chứng khoán Yuanta cũng đánh giá nhu cầu đối với sản phẩm điện tử và linh kiện vẫn tăng mạnh, phù hợp xu hướng mở rộng sản xuất công nghệ trên thị trường quốc tế. Đà nhập khẩu đặc biệt tăng rõ trong hai tháng gần đây, khi giá trị bình quân vượt 25 tỷ USD mỗi tháng, trùng thời điểm hoạt động sản xuất trong nước bước vào giai đoạn tăng tốc. S&P Global cho rằng sản lượng và đơn đặt hàng mới đến tháng 8 đã lấy lại tốc độ từng ghi nhận hồi đầu năm, thậm chí vượt xa mức trước đó. Ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, nhận định các tín hiệu này phản ánh sự phục hồi rõ hơn của hoạt động sản xuất. Vì vậy, nhập khẩu linh kiện tăng mạnh có thể được xem là dấu hiệu doanh nghiệp đang chuẩn bị năng lực đáp ứng đơn hàng, thay vì chỉ phản ánh nhu cầu mua sắm trong nước. Tuy nhiên, nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu khiến Việt Nam ghi nhận nhập siêu 60,5 tỷ USD, đặt ra yêu cầu phải làm rõ cơ cấu cũng như mục đích nhập khẩu. Tại cuộc họp ngày 8/9, Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc giao Bộ Công Thương phối hợp các bộ, ngành, địa phương rà soát vấn đề này. Mục tiêu là nhận diện dòng hàng phục vụ sản xuất thực chất, từ đó đưa ra giải pháp phù hợp, thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu và hạn chế những rủi ro phát sinh. Một nguyên nhân khiến kim ngạch nhập khẩu tăng mạnh là giá đầu vào, đặc biệt giá DRAM và chip nhớ flash NAND, đã tăng đáng kể trong thời gian qua. Công ty nghiên cứu TrendForce cho biết giá hợp đồng DRAM và chip nhớ flash NAND từng tăng kỷ lục đến 60% trong quý II, làm giá trị nhập khẩu bị khuếch đại. Sang quý III, giá chip nhớ được dự báo tăng 13-18%, trong khi chip nhớ flash NAND có thể đắt thêm 10-15% so với trước đó. Michael Kokalari cho rằng giá bộ nhớ máy tính cùng giá dầu đã đóng góp khoảng một nửa mức thâm hụt thương mại chung của Việt Nam tính đến tháng 7. Dù vậy, chi phí đầu vào tăng chưa thể lập tức chuyển vào giá sản phẩm xuất khẩu, bởi các nhà sản xuất thiết bị lớn cần thời gian điều chỉnh hợp đồng và định giá. S&P Global lưu ý tác động của nguyên liệu đắt hơn thường có độ trễ, trong khi linh kiện được nhập trước rồi mới trải qua sản xuất, lắp ráp và xuất khẩu thành phẩm. Do đó, khi đơn hàng tăng, nhu cầu nhập khẩu có thể bùng lên sớm hơn doanh thu xuất khẩu, tạo khoảng cách tạm thời giữa hai dòng số liệu. Chứng khoán ACBS đánh giá nhập khẩu linh kiện điện tử và máy tính tăng cao hoàn toàn phù hợp với một chu kỳ sản xuất bùng nổ do khối công nghệ và doanh nghiệp FDI chi phối. Quy mô nhập khẩu gần 162 tỷ USD đồng thời đặt ra câu hỏi lớn về khả năng doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng điện tử. Theo Chứng khoán SSI, tỷ trọng linh kiện điện tử nhập khẩu cao cho thấy chuyển giao công nghệ và phát triển nhà cung ứng nội địa cần trở thành ưu tiên chính sách hàng đầu. Bộ Công Thương thừa nhận ngành điện tử vẫn phụ thuộc đáng kể vào linh kiện, bán dẫn, thiết bị và nguyên vật liệu công nghệ cao từ nước ngoài, khiến giá trị gia tăng nội địa còn hạn chế. Tuy nhiên, sự phụ thuộc này cũng mở ra dư địa phát triển hệ sinh thái trong nước, nếu chính sách thu hút FDI chọn lọc gắn chặt hơn với doanh nghiệp Việt Nam. Các quy định hải quan, xuất nhập khẩu mới được kỳ vọng tăng giám sát gian lận xuất xứ, đồng thời tạo điều kiện để nhà cung ứng nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ.