Ngày 16/10, Báo Tiền Phong phối hợp với Sở Xây dựng TPHCM đã tổ chức hội thảo “Đầu tư phát triển hạ tầng đồng bộ, động lực tăng trưởng kinh tế và mở rộng không gian phát triển TPHCM”.
Tại đây, TS.Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam - nhận định, TPHCM đang đứng trước cơ hội phát triển lớn chưa từng có, nhưng vấn đề quan trọng là thành phố có đủ năng lực để nắm bắt cơ hội hay không.
TS. Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam.
Sau sáp nhập, TPHCM trở thành đô thị lớn nhất cả nước ở hầu hết các chỉ tiêu. Theo số liệu năm 2024, TPHCM đóng góp khoảng 24% GDP quốc gia, diện tích khoảng 6.772 km², dân số khoảng 13,5 triệu người và thu hút khoảng 6,7 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
Từ nền tảng đó, TS.Trần Đình Thiên đặt vấn đề về con đường phát triển của TPHCM trong kỷ nguyên tăng trưởng mới, khi đất nước hướng tới mục tiêu sánh vai với các nước phát triển, tăng trưởng hai con số dựa trên kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, hội nhập quốc tế và nguồn nhân lực sáng tạo.
Tuy nhiên, ông Thiên lưu ý những thách thức không nhỏ khi vốn đầu tư chiếm khoảng 36-38% GDP nhưng vòng quay tiền tệ chỉ khoảng 0,6; doanh nghiệp Việt Nam khó tìm đầu ra, khu vực tư nhân còn yếu, trong khi tình hình thế giới bất ổn và chủ nghĩa bảo hộ gia tăng.
Những không gian mở ra cơ hội phát triển
Theo TS.Trần Đình Thiên, TPHCM có 5 không gian phát triển quan trọng gồm biển, bầu trời, lòng đất, không gian số và văn hóa. Đây là những lợi thế để TPHCM hướng tới vai trò cửa ngõ chiến lược của Đông Nam Á.
Ông Thiên cho rằng, sự dịch chuyển của các tuyến hàng hải về phía Tây Bắc Thái Bình Dương mở ra cơ hội để TPHCM định hình trung tâm logistics mới theo hướng “đi sau, vượt trước”. Cùng với đó, “kinh tế tầm thấp” gắn với công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo (AI) có thể trở thành cực tăng trưởng mới.
TPHCM có năm không gian phát triển quan trọng gồm biển, bầu trời, lòng đất, không gian số và văn hóa (ảnh: Nguyễn Tiến).
Về tầm nhìn dài hạn, TS.Trần Đình Thiên đề cập mục tiêu đưa TPHCM trở thành đô thị nổi trội ở Đông Nam Á vào năm 2030, trung tâm của châu Á vào năm 2045 và đô thị toàn cầu từ năm 2075. Trong giai đoạn 2026-2030, TPHCM hướng tới tăng trưởng GRDP 10% mỗi năm, kinh tế số chiếm 40% GRDP và xây dựng khoảng 200 km đường sắt đô thị.
Trong tổ chức không gian phát triển, TPHCM giữ vai trò điều phối, tài chính và công nghệ; Bình Dương là đầu vào công nghiệp; Bà Rịa - Vũng Tàu là đầu ra logistics và cảng biển. Các tọa độ đột phá gồm sân bay Long Thành, cảng Cái Mép - Cần Giờ, trung tâm tài chính quốc tế, đường vành đai 4-5, đường sắt tốc độ cao và mô hình thành phố 15-45 phút.
Dù vậy, ông Thiên cũng chỉ ra 3 thách thức lớn: Biến đổi khí hậu và nước biển dâng; yêu cầu chuyển mô hình tăng trưởng từ dựa vào vốn sang dựa vào công nghệ; và tháo gỡ cơ chế cũ, giải quyết các dự án tồn đọng.
“Đây là thời cơ ngàn năm có một, nhưng siêu đô thị cần siêu năng lực để biến cơ hội thành kết quả”, TS.Trần Đình Thiên nói.
Hạ tầng phải tạo động lực tăng trưởng dài hạn
TS.Vũ Đình Ánh - nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường - giá cả, Bộ Tài chính - cho rằng TPHCM cần phát huy tinh thần sáng tạo, chủ động đi trước trong quy hoạch và phát triển hạ tầng để hiện thực hóa mục tiêu trở thành đô thị có tầm vóc khu vực và quốc tế.
TS. Vũ Đình Ánh - nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường - giá cả, Bộ Tài chính.
“Quy hoạch cần được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển dài hạn của TPHCM”, TS Vũ Đình Ánh khuyến nghị. Trong bối cảnh nhiều địa phương xây dựng quy hoạch với tầm nhìn 100 năm, TPHCM cần xác định rõ định hướng phát triển, lựa chọn những ưu tiên phù hợp và bảo đảm tính kết nối của toàn bộ hệ thống hạ tầng.
Với không gian phát triển mở rộng, TPHCM có thêm điều kiện tổ chức các mạng lưới giao thông, công nghiệp, logistics và những đầu mối kinh tế quan trọng. Bên cạnh giao thông, cần chú trọng hạ tầng viễn thông, hạ tầng số và hạ tầng phục vụ trí tuệ nhân tạo, tạo nền tảng cho các lĩnh vực kinh tế mới.
Đối với mục tiêu phát triển khoảng 200 km đường sắt đô thị, TS. Vũ Đình Ánh cho rằng, TPHCM cần phát huy tinh thần sáng tạo, chủ động tìm kiếm phương thức triển khai phù hợp, đưa quy hoạch và kế hoạch vào thực tế.
Theo TS.Vũ Đình Ánh, quy hoạch dài hạn không thể chỉ dừng ở việc xác định không gian trên mặt đất, không gian ngầm hay không gian văn hóa. Điều quan trọng là phải cụ thể hóa thành kế hoạch triển khai, bảo đảm đồng bộ về thời gian, tiến độ và nguồn lực.
Cũng theo TS. Vũ Đình Ánh, vấn đề không chỉ là doanh nghiệp có thể huy động bao nhiêu vốn mà còn là những cơ chế, chính sách nào cần được hoàn thiện để khu vực ngoài nhà nước tham gia hiệu quả hơn vào các dự án.
“Đầu tư hạ tầng tự thân đã đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP thông qua hoạt động đầu tư của Nhà nước và khu vực tư nhân”, ông Ánh phân tích. Tuy nhiên, mục tiêu lớn hơn là xây dựng hệ thống hạ tầng có khả năng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững trong trung và dài hạn.
