Các nhà phân tích chỉ ra rằng thực tế trên là do trong 2 năm qua, Nga đã xây dựng mạng lưới căn cứ chuyên dụng, được gọi là “cảng UAV” có khả năng tiếp nhận, bảo dưỡng và phóng hàng chục UAV mỗi giờ. Theo báo Ukrainska Pravda và cộng đồng tình báo nguồn mở CyberBoroshno, hệ thống “siêu căn cứ UAV” này được thiết kế để duy trì hoạt động ngay cả khi bị tập kích.
Từ sân bay quân sự đến siêu căn cứ UAV chuyên dụng
Khi những chiếc UAV cảm tử Shahed do Iran sản xuất được chuyển tới Nga vào mùa thu năm 2022, Moscow không cần chuẩn bị nhiều để đưa chúng vào sử dụng. Các sân bay quân sự nhanh chóng trở thành địa điểm phóng chủ yếu nhờ có sẵn đường băng, lực lượng bảo vệ, nhân viên mặt đất, hệ thống phòng không và mạng lưới hậu cần.
Đường băng dài cũng cho phép Nga sử dụng xe bán tải, xe tải làm bệ phóng cơ động. Những bệ phóng nhẹ khác giúp UAV cất cánh nhờ động cơ tên lửa nhiên liệu rắn trước khi chuyển sang động cơ piston để tiếp tục hành trình.
Những địa điểm phóng ban đầu tập trung tại bán đảo Crưm và các vùng biên giới Bryansk, Kursk, sau đó mở rộng tới Mũi Chauda, các khu vực Yeysk, Primorsko-Akhtarsk và Seshcha của Nga. Moscow còn sử dụng các vị trí quanh Balaklava ở bờ nam Crưm. Những địa điểm này đủ gần Ukraine để UAV tiếp cận mục tiêu trong vài giờ, đồng thời tương đối an toàn do nằm xa chiến tuyến.
Tuy nhiên, khi Nga bắt đầu tự sản xuất UAV Geran dựa trên công nghệ Shahed, cơ sở hạ tầng sẵn có không còn đáp ứng đủ nhu cầu. Các UAV sản xuất trong nước cần được lắp ráp, lưu kho, kiểm tra và bảo dưỡng trước khi phóng. Vì vậy, Moscow cho xây thêm nhà chứa, gara lắp ráp, kho ngầm và các bệ phóng có công sự bảo vệ.
Nhiều căn cứ mới được xây dựng trên những khu đất trước đây là đồng ruộng hoặc rừng cây. Các công trình được bố trí phân tán, ngăn cách bằng ụ đất hoặc tường chắn nổ nhằm hạn chế thiệt hại dây chuyền khi bị tấn công.
Một trong những căn cứ UAV nổi bật nhất của Nga là Tsimbulova nằm ở tỉnh Oryol, cách biên giới Ukraine khoảng 180km. Căn cứ có diện tích khoảng 5km², được xây dựng từ tháng 8/2024 và hoàn thành các hạng mục chính vào tháng 2/2025, gắn với việc mở rộng sản xuất UAV tại đặc khu kinh tế Alabuga.
Tsimbulova có đường băng, bệ phóng cố định, hàng trăm gara và hàng chục hầm chứa ngầm. UAV Shahed và UAV nghi binh Gerbera được lưu trữ cả trong nhà lẫn ngoài trời. Căn cứ còn có hệ thống điện mặt trời, máy phát điện diesel, kho nhiên liệu, thiết bị vô tuyến và định vị, đường nội bộ, bãi đỗ xe cùng các lối ra dự phòng. Hệ thống phòng không và tác chiến điện tử được triển khai để đối phó các cuộc tập kích của Ukraine.
Theo phân tích ảnh vệ tinh, đến năm 2026, Tsimbulova có 23 bệ phóng, 387 gara và 26 cơ sở lưu trữ ngầm. Nga đang tiếp tục mở rộng căn cứ này, dự kiến bổ sung 4 bệ phóng UAV phản lực cùng 83 gara và hầm chứa. Các bệ phóng chuyên dụng mới được thiết kế cho UAV Geran-4 và UAV Geran-5, bên cạnh phương án phóng từ phương tiện cơ động.
Quy mô dự trữ cũng cho thấy Nga chuẩn bị năng lực vượt nhu cầu trước mắt. Cuối năm 2024, tình báo quốc phòng Ukraine ước tính Moscow đang sản xuất khoảng 2.000 UAV Shahed mỗi tháng, tương đương 64 chiếc mỗi ngày. Trong khi đó, Tsimbulova có khả năng chứa tới hơn 3.000 UAV chiến đấu cùng lúc.
Một căn cứ đáng chú ý khác nằm tại sân bay Donetsk đã bị phá hủy, cách tiền tuyến khoảng 50km. Nơi đây hiện có nhà chứa và bãi phóng phục vụ các cuộc tấn công vào chiến tuyến cũng như mục tiêu phía sau.
Phía Ukraine ước tính khoảng 95% các đợt phóng UAV của Nga xuất phát từ những căn cứ tại các tỉnh Bryansk, Rostov, Smolensk, Oryol, vùng Krasnodar và bán đảo Crưm. Nga còn có những cơ sở phục vụ thử nghiệm UAV. Tổng cộng, báo Ukrainska Pravda xác định ít nhất 63 bệ phóng tại các căn cứ chính, nhưng con số thực tế có thể cao hơn. Những địa điểm này có khả năng lưu trữ hàng trăm UAV và hàng chục nghìn linh kiện chiến đấu.
Thách thức
Ukraine bắt đầu tấn công các địa điểm phóng UAV Shahed của đối phương từ năm 2024, trong đó có kho UAV gần Balaklava và cơ sở lưu trữ tại Yeysk. Sau cuộc tập kích, khu vực Balaklava không còn được sử dụng để phóng UAV Shahed. Yeysk là trường hợp hiếm hoi ghi nhận tác động rõ rệt tới tần suất tấn công khi Nga lần đầu tiên trải qua 48 ngày liên tiếp không phóng UAV Shahed sang bên kia biên giới.
Tsimbulova cũng nhiều lần bị tập kích. Ngày 26/12/2024, ít nhất 3 tên lửa hành trình Storm Shadow do các lực lượng phóng đã đánh trúng một căn cứ UAV của Nga giữa Tsimbulova và Rudnevo. Kênh truyền thông Astra của Nga đưa tin 2 quân nhân đã thiệt mạng và 7 người khác phải nhập viện.
Khoảng một tháng sau, khu phức hợp tiếp tục bị tấn công bằng Storm Shadow. Bộ Tổng tham mưu Ukraine tuyên bố hơn 200 UAV Shahed bị phá hủy, trong khi hình ảnh cho thấy một nhà kho bị hư hại.
Sân bay Donetsk cũng liên tục trở thành mục tiêu của các lực lượng UAV Ukraine. Do nằm gần tiền tuyến, các đơn vị của Kiev có thể sử dụng UAV tầm trung và UAV góc nhìn thứ nhất (FPV) để đánh phá bệ phóng, phương tiện hỏa lực cơ động và cơ sở hạ tầng của đôi phương.
Tuy nhiên, các căn cứ Nga được thiết kế để khiến việc phá hủy trở nên tốn kém. Kho đạn và nhiên liệu được giấu dưới lớp bê tông và đất, với kết cấu bảo vệ giúp hạn chế khả năng xuyên phá và ngăn vụ nổ lan sang những kho chứa lân cận. Ngay cả khi công trình bị phá hủy, Nga vẫn có thể tái thiết tương đối nhanh với chi phí thấp. Việc tiếp tục mở rộng căn cứ Donetsk bất chấp các đợt tập kích của quân Ukraine cho thấy khả năng thích ứng này.
Quân đội Ukraine nhận định mục tiêu chính của họ không nhất thiết là san phẳng toàn bộ căn cứ của đối phương, mà là làm gián đoạn hoạt động phóng UAV. Theo sĩ quan có tên Falco thuộc Trung tâm UAV độc lập số 1 của Ukraine, việc khiến đối phương không thể phóng UAV trong thời gian dài sẽ làm suy giảm khả năng phối hợp giữa các đơn vị vũ trang, đồng thời giúp phòng không Ukraine đối phó dễ dàng hơn khi số lượng mục tiêu trên không giảm xuống.
Các bệ phóng và gara lưu trữ là những mục tiêu tương đối thuận lợi vì cố định và đôi khi không có nhân viên túc trực. Tuy nhiên, hiệu quả của đòn đánh phụ thuộc vào tình hình cụ thể, đặc biệt khi nhà kho chứa nhiều UAV hoặc chất nổ. Trong những năm gần đây, Ukraine đã gia tăng tập kích Navlya, Hvardiiske, Primorsko-Akhtarsk, Tsimbulova và nhiều địa điểm khác. Ngày 21/9, một vụ tấn công nhằm vào Tsimbulova đã đánh trúng hầm chứa UAV chiến đấu, gây nổ cả bên trong lẫn trên bề mặt. Các UAV gần bệ phóng cũng bị tập kích.
Chiến lược của Ukraine đang mở rộng từ kho chứa, khu vực chuẩn bị và bệ phóng sang các trạm chuyển tiếp điều khiển UAV Geran và UAV Gerbera. Những trạm điều khiển mặt đất được cho đã bị phá hủy tại Trubchevsk cùng các địa điểm Zaliznyi Port, Skadovsk, Chornomorsk và Olenivka thuộc vùng lãnh thổ Ukraine đang nằm dưới sự kiểm soát của các lực lượng Moscow.
Theo Falco, người vận hành UAV là mục tiêu khó tiếp cận nhưng có giá trị cao. Tiêu diệt hoặc vô hiệu hóa các kíp điều khiển UAV sẽ buộc Nga phải tốn thêm thời gian và chi phí đào tạo lực lượng thay thế. Sĩ quan này cho rằng Kiev cần tăng quy mô tập kích, đặc biệt bằng tên lửa đạn đạo và tính đến khả năng Moscow điều chỉnh chiến thuật để duy trì sức ép lâu dài.
Tuy nhiên, giới quan sát lưu ý các báo cáo gần đây về việc Ukraine đang cạn kiệt tên lửa đánh chặn và vũ khí tấn công tầm xa cũng như việc Nga xây dựng các “cảng UAV” phân tán, được bảo vệ và có khả năng tái thiết nhanh chóng khiến mục tiêu phá hủy hoàn toàn các siêu căn cứ UAV của Moscow trở nên khó khăn hơn.