Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến - Ảnh: GIA HÂN
Sáng 18-10, Quốc hội nghe Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).
Dự thảo sau khi tiếp thu, chỉnh lý gồm 527 điều, trong đó bổ sung 34 điều, sửa đổi, bổ sung 246 điều và giữ nguyên 247 điều. Một trong những nội dung đáng chú ý là cơ chế tố tụng dành cho bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị, đi kèm yêu cầu kiểm soát chặt chẽ để bảo đảm quyền của người tham gia tố tụng và nguyên tắc công bằng trong xét xử.
Làm rõ cơ chế khoan hồng, không thay thế nghĩa vụ chứng minh tội phạm
Báo cáo trước Quốc hội, Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến cho biết nhiều đại biểu tán thành việc bổ sung chế định bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị. Tuy nhiên, các ý kiến cũng đề nghị làm rõ khái niệm, phạm vi áp dụng, chính sách khoan hồng và mối quan hệ giữa cơ chế này với các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự hiện hành.
Đáng chú ý, việc thiết kế cơ chế mới phải bảo đảm nghĩa vụ chứng minh tội phạm của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, đồng thời không làm ảnh hưởng nguyên tắc độc lập xét xử.
Tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt sẽ được khoan hồng
Trình Quốc hội đề xuất cơ chế thu hồi tài sản không qua kết tội với tội rửa tiền, tham nhũng, kinh tế
Đề xuất bổ sung các trường hợp khởi tố theo yêu cầu bị hại và không khởi tố, miễn trách nhiệm hình sự
Tiếp thu ý kiến đại biểu, cơ quan soạn thảo đã bổ sung khái niệm tại Điều 4 và quy định thủ tục riêng tại Chương XXXI của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).
Theo ông Nguyễn Huy Tiến, dự thảo đồng thời thiết lập các cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm việc bị can, bị cáo nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị phải hoàn toàn tự nguyện, có căn cứ và phù hợp với những chứng cứ đã được thu thập, kiểm tra.
Việc nhận tội không thể được xem là căn cứ thay thế nghĩa vụ chứng minh tội phạm. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm cơ chế mới vừa tạo điều kiện giải quyết vụ án nhanh chóng, vừa không làm suy giảm các nguyên tắc nền tảng của tố tụng hình sự.
Cùng với đó, dự thảo phân định hai loại thủ tục rút gọn: thủ tục rút gọn bắt buộc đối với những vụ án đáp ứng đủ điều kiện luật định và thủ tục rút gọn áp dụng đối với trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị.
Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao nhấn mạnh việc hoàn thiện thủ tục rút gọn nhằm đẩy nhanh quá trình giải quyết những vụ án đủ điều kiện, tiết kiệm chi phí tố tụng nhưng vẫn bảo đảm sự thận trọng, chặt chẽ, không ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết vụ án.
Bên cạnh chế định nhận tội, dự thảo cũng chỉnh lý quy định về tố tụng điện tử. Theo đó, Điều 18 được hoàn thiện theo hướng khẳng định giá trị pháp lý của hoạt động tố tụng điện tử phải gắn với việc tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục luật định; bảo đảm tính hợp pháp, xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất, bảo mật và an ninh dữ liệu, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng.
Các quy định liên quan được rà soát để tạo cơ sở pháp lý cho việc đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin và nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát trong hoạt động tố tụng.
Phải bảo đảm đầy đủ điều kiện hưởng khoan hồng
Trình bày báo cáo tóm tắt ý kiến về việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành việc thiết kế thủ tục tố tụng riêng đối với vụ án có bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị.
Theo ông Hiếu, cơ chế này có ý nghĩa khuyến khích người phạm tội thành khẩn khai báo, tự nguyện nhận tội, qua đó đẩy nhanh tiến trình giải quyết vụ án, đồng thời giảm các trường hợp kháng cáo, kháng nghị dẫn đến phải mở thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm.
Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục rà soát các quy định tại Chương XXXI và Mục 3 Chương XXXII, bảo đảm thống nhất với các quy định liên quan của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), nhất là chính sách hình sự áp dụng đối với người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt.
Đặc biệt, các quy định về áp dụng chính sách khoan hồng phải bảo đảm người phạm tội đáp ứng đầy đủ điều kiện được hưởng chính sách này theo quy định của Bộ luật Hình sự. Việc tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị không đồng nghĩa đương nhiên được hưởng khoan hồng nếu chưa đáp ứng những điều kiện luật định.
Ngoài nội dung trên, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm tính thống nhất giữa dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).
Đối với thủ tục tố tụng truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân thương mại tại Chương XXIX, ông Phan Chí Hiếu cho biết dự thảo đã được rà soát, chỉnh lý và cơ bản bảo đảm thống nhất với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).
Tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt sẽ được khoan hồngĐó là một trong những nội dung mới được quy định tại dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) được Đại tướng, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình bày trước Quốc hội.