Việt Nam cần những ‘quả pin nước’ khổng lồ

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Trong bối cảnh điện gió, điện mặt trời ngày càng tăng, các nhà máy thủy điện tích năng được kỳ vọng giúp hệ thống điện quốc gia cân bằng cung cầu, dự phòng công suất và hạn chế cắt giảm nguồn năng lượng tái tạo.

“Quả pin nước” giúp hệ thống điện linh hoạt hơn

TS Nguyễn Huy Hoạch, chuyên gia năng lượng thuộc Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, cho biết nguyên lý vận hành của thủy điện tích năng khá đơn giản. Khi hệ thống dư điện, đặc biệt vào những thời điểm điện mặt trời, điện gió phát cao, nhà máy sử dụng điện để bơm nước lên hồ chứa phía trên. Khi phụ tải tăng hoặc hệ thống thiếu điện, nước được xả xuống để phát điện trở lại.

Việt Nam cần những ‘quả pin nước’ khổng lồ- Ảnh 1. — Công trường thi công nhà máy thủy điện tích năng Bác Ái - nhà máy thủy điện tích năng đầu tiên của Việt Nam

Theo ông Hoạch, tỷ trọng năng lượng tái tạo, gồm điện gió và điện mặt trời, trong hệ thống điện Việt Nam ngày càng tăng. Tuy nhiên, do phụ thuộc nhiều vào thời tiết, các nguồn điện này làm gia tăng nguy cơ mất cân đối cung cầu, tạo áp lực lớn đối với công tác vận hành hệ thống điện.

Trong bối cảnh đó, thủy điện tích năng Bác Ái, dự án đầu tiên thuộc loại hình này tại Việt Nam, được đầu tư với quy mô 4 tổ máy, tổng công suất 1.200 MW.

Với công suất này, nhà máy không chỉ cung cấp dự phòng công suất, hỗ trợ điều tần, điều áp mà còn thực hiện chức năng cân bằng năng lượng trong nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày, góp phần nâng cao độ tin cậy và tính linh hoạt của hệ thống điện.

TS Nguyễn Huy Hoạch nhấn mạnh, nếu chỉ nhìn vào sản lượng điện hoặc giá thành phát điện bình quân, các hệ thống lưu trữ năng lượng như pin lưu trữ điện (BESS) và thủy điện tích năng khó chứng minh được lợi thế kinh tế.

Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của các hệ thống này nằm ở khả năng tăng tính linh hoạt cho hệ thống điện. Thủy điện tích năng có thể hấp thụ lượng điện dư thừa, hỗ trợ điều tần, điều áp, dự phòng công suất, giảm nghẽn mạch cục bộ và hạn chế việc phải cắt giảm các nguồn năng lượng tái tạo.

Việt Nam cần thêm nhiều nhà máy thủy điện tích năng

Theo TS Nguyễn Huy Hoạch, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu phát triển từ 10.000 - 16.300 MW hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) và từ 2.400 - 6.000 MW thủy điện tích năng nhằm hỗ trợ tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo.

Điều này cho thấy nhu cầu phát triển thêm các hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn, đóng vai trò như những “quả pin dự phòng” hỗ trợ vận hành hệ thống điện quốc gia.

Sau dự án thủy điện tích năng Bác Ái do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đầu tư tại Khánh Hòa, nhiều doanh nghiệp cũng đang xúc tiến các dự án thủy điện tích năng.

Ngày 20.10, UBND tỉnh Sơn La làm việc với Tập đoàn Xuân Thiện về kế hoạch triển khai, chuẩn bị khởi công dự án thủy điện tích năng Đông Phù Yên, công suất 1.200 MW, tổng vốn đầu tư hơn 27.870 tỉ đồng. Dự án dự kiến khởi công ngày 15.11.

Cũng trong tháng 10, Tổng công ty Phát điện 2 (EVNGENCO2) và Tổng công ty Xây dựng số 1 - CTCP (CC1) ký biên bản ghi nhớ hợp tác đầu tư phát triển các dự án nguồn điện mới, tập trung vào thủy điện tích năng.

Đối với dự án Bác Ái, ngày 26.10, EVN và liên danh Voith Hydro Shanghai and Powerchina Zhongnan ký hợp đồng cung cấp thiết bị cơ điện với tổng giá trị 4.462 tỉ đồng, thời gian thực hiện 51 tháng.

Theo lãnh đạo EVN, sau khi hoàn tất gói thầu này, tiến độ toàn dự án tiếp tục được bảo đảm theo kế hoạch.

Dự kiến, tổ máy số 1 của thủy điện tích năng Bác Ái sẽ phát điện hòa lưới vào tháng 12.2029. Các tổ máy số 2, 3 và 4 lần lượt vận hành trong năm 2030, trước khi toàn bộ công trình hoàn thành vào tháng 5.2031.

Sự phát triển nhanh chóng của các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời đang đặt hệ thống điện quốc gia trước thách thức lớn về nguy cơ mất cân đối cung cầu. Trong bối cảnh nguồn phát phụ thuộc chặt chẽ vào thời tiết, thủy điện tích năng được xem là giải pháp chiến lược đóng vai trò như những quả pin nước khổng lồ nhằm hấp thụ điện năng dư thừa và phát điện trở lại khi phụ tải tăng cao. Mô hình này giúp nâng cao độ tin cậy vận hành thông qua các chức năng dự phòng công suất, hỗ trợ điều tần, điều áp và hạn chế tối đa việc phải cắt giảm công suất điện sạch. Theo TS Nguyễn Huy Hoạch thuộc Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, giá trị cốt lõi của thủy điện tích năng cùng hệ thống lưu trữ pin BESS nằm ở khả năng tạo tính linh hoạt toàn diện cho lưới điện thay vì chỉ đo lường bằng sản lượng hay giá thành phát điện thuần túy. Để đáp ứng nhu cầu này, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã đặt mục tiêu phát triển từ 2.400 đến 6.000 MW thủy điện tích năng kết hợp từ 10.000 đến 16.300 MW hệ thống lưu trữ pin. Đây là nền tảng quy hoạch then chốt thúc đẩy làn sóng đầu tư hạ tầng lưu trữ năng lượng quy mô lớn trên cả nước. Thực tế ghi nhận nhiều bước tiến cụ thể khi dự án thủy điện tích năng Bác Ái công suất 1.200 MW của EVN vừa ký kết gói thầu thiết bị cơ điện trị giá 4.462 tỉ đồng vào ngày 26.10 với thời gian thực hiện 51 tháng. Bên cạnh đó, dự án Đông Phù Yên tại Sơn La do Tập đoàn Xuân Thiện đầu tư với quy mô 1.200 MW và tổng vốn hơn 27.870 tỉ đồng đang chuẩn bị khởi công vào giữa tháng 11. Sự tham gia tích cực từ các doanh nghiệp như thỏa thuận hợp tác giữa EVNGENCO2 và CC1 tiếp tục khẳng định xu hướng tăng tốc đầu tư vào phân khúc nguồn điện linh hoạt này.