Việt Nam có thể đóng góp gì cho chuyển đổi xanh tại ASEAN?

Ngày 26-10, tại Hội nghị bàn tròn châu Á - Thái Bình Dương lần thứ 18 về sản xuất và tiêu dùng bền vững (APRSCP 2026) diễn ra ở TP.HCM, các chuyên gia quốc tế đề xuất Việt Nam và các nước ASEAN tăng cường liên kết về kinh tế tuần hoàn. Một đề xuất đáng chú ý là thử nghiệm chuỗi cung ứng vật liệu tái chế xuyên biên giới.

Sự kiện được tổ chức bên lề Diễn đàn Kinh tế Mùa thu TP.HCM 2026, tập trung kết nối khoa học và công nghiệp, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, hướng đến trung hòa carbon.

Các đại biểu thảo luận cách biến cam kết chính sách thành những mô hình hợp tác, ứng dụng công nghệ và dự án đầu tư cụ thể, có thể triển khai và nhân rộng trong khu vực.

Từ mô hình tại Việt Nam đến hợp tác khu vực

Bà Akiko Yamamoto, Trưởng nhóm khu vực châu Á - Thái Bình Dương về môi trường và năng lượng của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), cho rằng kinh tế tuần hoàn không dừng ở quản lý rác thải hay tái chế. Theo bà, cần thay đổi cách thiết kế và vận hành nền kinh tế để dùng tài nguyên hiệu quả hơn, giảm phát thải và tạo giá trị mới.

Dẫn kinh nghiệm tại Việt Nam, bà cho biết UNDP đã hỗ trợ TP Huế phân tích 174 dòng vật chất. Quá trình thu thập dữ liệu và tham vấn có sự tham gia của hơn 10 cơ quan chính quyền.

• Bài toán bao bì tuần hoàn không chỉ bắt đầu từ nhà máy tái chế

Kết quả nghiên cứu đã xác định 14 giải pháp ưu tiên, đóng góp trực tiếp vào kế hoạch hành động về kinh tế tuần hoàn của địa phương. 

Hiện Huế đang tiếp tục chuẩn bị các điều kiện triển khai, trong đó có trung tâm kinh tế tuần hoàn và hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Từ kinh nghiệm này, đại diện UNDP đề xuất ASEAN xem xét xây dựng mô hình thử nghiệm kinh tế tuần hoàn xuyên biên giới, chọn một số chuỗi giá trị như nhựa, dệt may hoặc điện tử để bắt đầu.

Bà Yamamoto nhận định mạng lưới sản xuất ở châu Á có tính liên kết cao. Nguyên liệu, linh kiện, khâu lắp ráp và thu hồi vật liệu có thể nằm ở nhiều quốc gia. Vì vậy, tiêu chuẩn sản phẩm, dữ liệu số, quy định thương mại và cơ chế tài chính cần được kết nối giữa các nước.

Theo bà, chương trình kinh tế tuần hoàn của UNDP tại Việt Nam thuộc nhóm phát triển nhất khu vực. Bà cũng ghi nhận cam kết của Chính phủ và sự tham gia của doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp nhỏ và vừa, vào quá trình chuyển từ kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn.

Thúc đẩy thử nghiệm công nghệ, huy động tài chính xanh

Về khuyến nghị cho Việt Nam, TS Yasuhiko Hotta, Chủ tịch APRSCP, cho rằng bên cạnh hoàn thiện chính sách môi trường, Việt Nam cần thúc đẩy các mô hình thử nghiệm thực tế trong phát triển kinh tế tuần hoàn, hay còn gọi là cách tiếp cận "phòng thí nghiệm sống" (living laboratory).

Những mô hình này cho thấy quá trình chuyển đổi diễn ra thế nào trong thực tiễn. Qua đó có thể đánh giá các giải pháp mới có mở ra cơ hội đầu tư cho khu vực tài chính, Chính phủ và doanh nghiệp hay không.

Ông Hotta cũng nhận định trong giai đoạn chuyển từ nước đang phát triển sang nền kinh tế mới nổi, Việt Nam có cơ hội triển khai nhiều mô hình như vậy.

Về phía Việt Nam, ông Hoàng Văn Tâm, Trưởng Phòng Tổng hợp, Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số thuộc Bộ Công Thương, nhấn mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đã trở thành yêu cầu tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo ông Tâm, Việt Nam cần tăng cường kết nối khoa học với công nghiệp, thúc đẩy thử nghiệm đổi mới sáng tạo qua hợp tác giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan quản lý.

Ông cho rằng chuyển đổi số phải phục vụ trực tiếp chuyển đổi xanh. Cụ thể là phát triển sản xuất thông minh, truy xuất nguồn gốc số, xây dựng dữ liệu dùng chung về vòng đời sản phẩm và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong các ngành công nghiệp trọng điểm, đặc biệt là nhựa và dệt may.

Ở cấp khu vực, đại diện Bộ Công Thương đề nghị xác định các ưu tiên hợp tác giữa ASEAN và cộng đồng quốc tế. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế, tiêu chuẩn và nguồn tài chính xanh đủ hấp dẫn để doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, có điều kiện đầu tư đổi mới.

Các thông điệp chính của hội nghị dự kiến được chia sẻ tại Diễn đàn châu Á - Thái Bình Dương về phát triển bền vững, góp phần vào các thảo luận của Liên hợp quốc về mục tiêu sản xuất, tiêu dùng có trách nhiệm và chương trình nghị sự sau năm 2030.

Hội nghị APRSCP lần thứ 18 có chủ đề "Kết nối khoa học và công nghiệp - Giải pháp thúc đẩy chuyển đổi kép, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh cho các lĩnh vực công nghiệp trọng điểm hướng đến mục tiêu trung hòa carbon".

Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM chủ trì phía Việt Nam, phối hợp với APRSCP, IGES, Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (HCMC C4IR) và Liên minh tái chế bao bì Việt Nam tổ chức.

Sự kiện hướng tới xây dựng "Thông điệp APRSCP 2026 tại TP.HCM", đề xuất các mô hình hợp tác, ứng dụng công nghệ và huy động tài chính xanh, góp phần thúc đẩy chuyển đổi bền vững tại Việt Nam và khu vực.

Cuộc đua cạnh tranh thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) ngày càng khốc liệt giữa Việt Nam nói chung và TP.HCM nói riêng với các quốc gia trong khu vực, nhất là trước thềm Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026.