Vụ 2 dòng họ tranh chấp ngôi mộ tổ 500 năm: Căn cứ nào để xác định? - Thanh Niên

Dòng họ Phạm và dòng họ Nguyễn đều khẳng định ngôi mộ ở xã Hưng Nguyên (Nghệ An) là mộ tổ của dòng họ mình. Cơ quan chuyên môn nói gì về hướng xử lý vụ tranh chấp này?

Như Báo Thanh Niên đã thông tin, cuối năm 2025, ngôi mộ tổ hàng trăm năm tuổi nằm giữa cánh đồng thuộc xóm Tân Nhượng, xã Hưng Nguyên (Nghệ An) do dòng họ Phạm ở xã Hưng Nguyên Nam tôn tạo, hương khói, bất ngờ xuất hiện thêm một tấm bia đá ghi tên ông tổ họ Nguyễn dựng ngay cạnh mộ.

Sau khi phát hiện tấm bia, dòng họ Phạm gửi đơn đến chính quyền xã Hưng Nguyên đề nghị dỡ bỏ. Trong khi đó, dòng họ Nguyễn do ông Nguyễn Văn Tùy, tộc trưởng (ngụ xã Nghĩa Hưng, Nghệ An), cũng gửi đơn đề nghị chính quyền xác minh, làm rõ nguồn gốc ngôi mộ mà họ cho rằng là mộ tổ của dòng họ Nguyễn.

Đại diện hai dòng họ nói gì?

Ông Phạm Xuân Trình (72 tuổi), tộc trưởng họ Phạm tại xã Hưng Nguyên Nam, cho biết dòng họ đang lưu giữ một cuốn gia phả có niên đại 124 năm.

Theo ông Trình, gia phả ghi lại việc ông tổ họ Phạm đến khu vực này lập nghiệp cách đây khoảng 500 năm, sau khi qua đời được an táng tại khu vực Đồng Đen. "Từ nhiều đời qua, dòng họ chúng tôi mỗi năm 2 lần vào dịp tết Nguyên đán và rằm tháng 7 đều đến mộ tổ để thăm viếng, hương khói, tảo mộ", ông Trình nói.

Theo ông, dòng họ Phạm đã 3 lần tôn tạo khu mộ, vào các năm 1992, 1998 và năm 2016 đã xin phép chính quyền để xây tường bao quanh mộ.

"Gần 30 năm trước, ông Phạm Bá Đồng, một người trong dòng họ biết chữ Nho, đã dịch một phần cuốn gia phả. Nội dung được dịch có đoạn ghi mộ cụ tổ Phạm Văn Minh được an táng tại khu vực Đồng Đen. Căn cứ vào tư liệu này và quá trình chăm sóc, hương khói qua nhiều thế hệ, chúng tôi khẳng định đây là mộ tổ họ Phạm", ông Trình nói.

Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Tùy cũng cho rằng dòng họ Nguyễn có những căn cứ riêng để xác định ngôi mộ là mộ tổ của dòng họ mình.

Theo ông Tùy, căn cứ vào gia phả, tư liệu dòng họ và đặc biệt là sau khi dịch đạo sắc vào năm 1997, dòng họ Nguyễn xác định cụ tổ Nguyễn Dặm là người xã Ước Lễ (nay thuộc xã Hưng Nguyên).

"Từ nhiều đời nay, con cháu dòng họ Nguyễn Dặm vẫn duy trì việc thăm viếng, chăm sóc và thắp hương tại mộ tổ Nguyễn Dặm ở khu vực Đồng Đen, chính là khu mộ mà dòng họ Phạm nói là mộ tổ của mình", ông Tùy cho hay.

Cũng theo ông Tùy, năm 1998, khi dòng họ Nguyễn chuẩn bị tôn tạo ngôi mộ, họ phát hiện dòng họ Phạm đã tôn tạo và cắm bia trên mộ. Đại diện hai dòng họ sau đó gặp nhau trao đổi nhưng không tìm được tiếng nói chung. Dòng họ Phạm tiếp tục tôn tạo ngôi mộ.

Cuối năm 2025, để thuận tiện cho việc nhận diện và thờ phụng, dòng họ Nguyễn cho gắn một tấm bia đá ghi tên ông tổ Nguyễn Dặm bên cạnh ngôi mộ.

"Việc tranh chấp đã kéo dài quá lâu. Chúng tôi thấy rất cần cơ quan có thẩm quyền xác minh, giải quyết khách quan để tránh phát sinh mâu thuẫn, xung đột đáng tiếc giữa hai dòng họ", ông Tùy nói.

Khó xác định nếu chỉ dựa vào khu vực an táng

Theo ghi nhận của phóng viên, khu vực Đồng Đen là một cánh đồng rộng, nhiều diện tích ruộng đã bỏ hoang lâu năm, cỏ mọc um tùm. Ngoài ngôi mộ đang tranh chấp, cách đó khoảng 100 m còn có một ngôi mộ được xác định là của một dòng họ khác.

Trao đổi với phóng viên về hướng xử lý vụ việc, ông Hồ Mạnh Hà, Phó phòng Quản lý di sản văn hóa (Sở VH-TT-DL Nghệ An), cho rằng để xác định ngôi mộ thuộc dòng họ nào cần căn cứ vào các tư liệu, gia phả mà dòng họ để lại, đồng thời xem xét quá trình chăm sóc, hương khói đối với khu mộ.

Tuy nhiên, theo ông Hà, nếu các tư liệu chỉ ghi chung chung rằng ông tổ của dòng họ được an táng tại khu vực Đồng Đen thì việc xác định sẽ rất khó, bởi cánh đồng này có diện tích rộng.

Mặt khác, ngôi mộ đã tồn tại hàng trăm năm, trải qua nhiều biến động. Nếu không được chăm sóc, tôn tạo thường xuyên, dấu tích của ngôi mộ có thể đã thay đổi hoặc bị mất. "Theo nhận định của tôi, có thể mộ tổ của hai dòng họ đều được táng tại cánh đồng này, nhưng một ngôi đã bị mất dấu vết", ông Hà nói.

Trong trường hợp tư liệu của hai dòng họ không đủ để xác định ngôi mộ thuộc về dòng họ nào, theo ông Hà, có thể tính đến phương án giám định ADN. Tuy nhiên, do thời gian đã quá lâu nên việc khai quật chưa chắc còn tìm thấy xương cốt để thực hiện giám định.

Theo ông Hà, nếu các phương pháp xác minh đều không thể xác định ngôi mộ thuộc dòng họ nào thì chính quyền có thể tổ chức hòa giải, vận động hai bên thống nhất phương án tạm thời làm ngôi mộ chung của hai dòng họ.

Trong trường hợp này, ông Hà cho rằng không nên gắn bia tên riêng của một dòng họ vì có thể tiếp tục phát sinh tranh chấp, thay vào đó, hai dòng họ có thể cùng hương khói, chăm sóc và tiếp tục tìm tư liệu để chứng minh mộ của dòng họ mình. Nếu có tôn tạo, sửa chữa thì phải thông báo cho nhau.

"Các dòng họ cũng không nên sử dụng bói toán tâm linh để xác định mộ, bởi cách này thiếu cơ sở khoa học và dễ dẫn đến sai sót", ông Hà nói.

Ông Hoàng Anh Tiến, Chủ tịch UBND xã Hưng Nguyên, cho biết sau khi tiếp nhận đơn của hai dòng họ, chính quyền địa phương đã đề nghị Sở VH-TT-DL phối hợp hòa giải, đồng thời nghiên cứu các tư liệu do hai dòng họ cung cấp để xác minh nguồn gốc ngôi mộ.

Theo ông Tiến, dự kiến trong một vài tuần tới, chính quyền xã sẽ phối hợp với cơ quan chuyên môn tiến hành hòa giải và xem xét hướng xử lý vụ việc.