Nhóm vũ trang Houthi hôm 16/9 tuyên bố dùng "tên lửa phòng không nội địa" để bắn rơi tiêm kích đa năng F-15SA Arab Saudi trên bầu trời tỉnh Marib ở Yemen, nhưng không nêu cụ thể chủng loại vũ khí. Video được công bố cho thấy chiếc F-15SA bị theo dõi bằng cảm biến hồng ngoại trong suốt quá trình này.
"Houthi trước đây thường dùng cảm biến quang - điện tử Ultra-8500, được chuyển giao tới Yemen vào năm 2008, cho nhiệm vụ giám sát từ mặt đất và dẫn đường cho tên lửa. Cảm biến ảnh nhiệt của thiết bị có thể phát hiện mục tiêu tương đương tiêm kích F-15 từ khoảng cách 20-30 km", cây bút Jerome Brahy thuộc nhóm phân tích Army Recognition có trụ sở tại Bỉ, cho hay.
Dù vậy, màn hình theo dõi trong video có giao diện khác với những hình ảnh từ cụm cảm biến Ultra-8500 được Houthi đăng trước đó. Brahy lưu ý rằng thiết bị này có những dấu hiệu trùng khớp với hệ thống Sadid gồm cảm biến quang - điện tử, ảnh nhiệt và máy đo xa laser do Iran phát triển.
Khoảnh khắc Houthi bắn hạ F-15 hiện đại nhất của Arab Saudi
Khoảnh khắc tên lửa phòng không Houthi bắn trúng tiêm kích F-15SA Arab Saudi ngày 16/9. Video: Al-Masirah
Cảm biến hồng ngoại vận hành theo nguyên lý thụ động, không phát ra sóng vô tuyến như radar, khiến hệ thống cảnh báo chiếu xạ trên tiêm kích F-15SA không phát hiện được mối đe dọa.
"Tên lửa Houthi bay trong 24 giây trước khi kích nổ. Tốc độ trung bình của tên lửa phòng không ở pha cuối, sau thời điểm động cơ ngừng hoạt động và quả đạn lao theo động năng tích lũy trước đó, là 650-850 m/s. Điều này đồng nghĩa quả đạn bay được 15-20 km, tính từ khi được phóng đến lúc đánh trúng mục tiêu", Brahy nhận định.
Cây bút của Army Recognition lưu ý đây là quãng đường mà tên lửa đã bay, không phải khoảng cách tuyệt đối từ bệ phóng đến phi cơ, do tiêm kích Arab Saudi có thể bay thêm 6-7 km trong quá trình này. Hướng bay của mục tiêu, góc tiếp cận của tên lửa và nhiều yếu tố khác cũng tác động đến con số trên.
"Thời gian và quãng đường bay cho thấy đây khó có thể là tên lửa phòng không vác vai kiểu Igla và Strela, hay các mẫu tầm ngắn như R-60, Majid hay Thaqib-1, do chúng đều không thể bay xa đến 15 km", Electronic Warfare, tài khoản mạng xã hội X chuyên viết về hệ thống phòng không, nêu quan điểm.
Các chuyên gia đề cập một số vũ khí mà Houthi có thể sử dụng để bắn rơi tiêm kích F-15SA. Đầu tiên là tên lửa phòng không tầm trung Barq-1 và Barq-2, phát triển dựa trên công nghệ của dòng Taer có xuất xứ từ Iran. Chúng được trang bị đầu dò radar, song cũng có phiên bản dùng đầu dò hồng ngoại, đạt tầm bắn 50-70 km và trần bay 15-20 km.
"Đây là những ứng viên phù hợp nhất trong trận đánh này", Electronic Warfare nhận định.
Tên lửa phòng không dòng Barq của Houthi tại cuộc diễu binh năm 2023. Ảnh: AFP
Một vũ khí khác có thể là Thaqib-2, được Houthi chế tạo bằng cách hoán cải tên lửa đối không tầm trung mang đầu dò hồng ngoại R-27T thành vũ khí phóng từ mặt đất. Loại tên lửa này có tầm bay 12-20 km và từng được Houthi sử dụng để đối phó máy bay liên quân do Arab Saudi hậu thuẫn.
Dù vậy, âm thanh trong video cho thấy tên lửa sử dụng động cơ lớn và mạnh mẽ hơn nhiều so với các quả đạn R-27T.
Ngoài ba loại tên lửa kể trên, Brahy còn nêu khả năng Houthi sử dụng tên lửa 358 do Iran phát triển. Loại vũ khí này được mô tả là đạn tuần kích, có khả năng quần thảo trong khu vực nhất định để săn tìm mục tiêu, sử dụng đầu dò hồng ngoại và có tầm bay 100-150 km.
Cách tiêm kích F-15SA Arab Saudi đối phó đòn tấn công cũng là vấn đề đáng chú ý.
Tổ hợp cảnh báo tên lửa tiếp cận dường như đã phát huy tác dụng khi lực lượng Houthi khai hỏa. Kíp lái Arab Saudi bật chế độ tăng lực động cơ và liên tục chuyển hướng. Một số vật thể phóng ra từ máy bay, nhiều khả năng là mồi bẫy chuyên đánh lừa radar, do không phát sáng như mồi bẫy nhiệt.
Mồi bẫy radar là những sợi kim loại rất nhỏ, được cắt theo chiều dài chính xác, thường bằng một nửa bước sóng của tần số radar đối phương. Mồi bẫy radar được thả theo chùm và có khả năng phân tán ngay lập tức, tạo ra đám mây gồm hàng triệu sợi kim loại.
Do hiện tượng nhiễu xạ và phản xạ vô tuyến, đám mây này có diện tích phản xạ radar lớn gấp nhiều lần so với máy bay thật. Điều đó khiến radar không thể phân biệt được phi cơ thật giữa đám mây nhiễu xạ và có xu hướng bám bắt vào trung tâm đám mây, vốn là mục tiêu lớn hơn nhiều. Máy bay sẽ thực hiện động tác cơ động để thoát khỏi vùng quét radar của tên lửa.
Tiêm kích F-15SA Arab Saudi bay tại Tây Ban Nha hồi năm 2022. Ảnh: Airliners
Không rõ nguyên nhân mồi bẫy không thể bảo vệ tiêm kích Arab Saudi trước tên lửa Houthi, trong trường hợp quả đạn được dẫn đường bằng radar.
Tiến sĩ Thomas Withington, nhà phân tích chuyên về tác chiến điện tử, lưu ý biện pháp này không phải lúc nào cũng phát huy hiệu quả, do không có loại mồi bẫy đơn lẻ đủ khả năng vô hiệu hóa mọi radar đối phương.
"Để đối phó hiệu quả radar có tần số 8,5GHz, sợi kim loại cần có chiều dài 8,81-17,63 mm, còn với radar có tần số 10,68 GHz là 7-14 mm. Mọi thứ bắt đầu trở nên khó khăn hơn trước radar bước sóng mm. Ví dụ, để mồi bẫy radar phát huy hiệu quả trước tần số 30 GHz, sợi kim loại cần có chiều dài 2,49-4,99 mm", ông cho biết.
Điều đó có nghĩa là mồi bẫy trên chiếc F-15SA có thể đối phó một số loại radar và tên lửa cụ thể, nhưng lại vô tác dụng với những radar sử dụng tần số khác với thiết kế của mồi bẫy.
Một số chuyên gia cũng đặt dấu hỏi vì sao tổ lái Arab Saudi không phóng mồi bẫy nhiệt để tăng hiệu quả đối phó, dù hệ thống AN/ALE-47 trên F-15SA có thể triển khai cả hai loại mồi bẫy cùng lúc.
"Bên cạnh đó, bật chế độ tăng lực là hành động cực kỳ nguy hiểm nếu tên lửa đang bay tới sử dụng đầu dò tầm nhiệt, vì luồng xả động cơ lúc này sẽ phát ra nguồn nhiệt mạnh và lớn hơn nhiều so với những quả pháo sáng", Electronic Warfare nêu quan điểm.
Phạm Giang (Theo Army Recognition, AFP)