Wikipedia đang đối mặt nguy cơ mất độc giả khi ngày càng nhiều người sử dụng chatbot AI để tìm kiếm thông tin - Ảnh: Ali Balikci/Getty Images
Wikipedia ra đời với mô hình cho phép bất kỳ ai cũng có thể viết và chỉnh sửa bài viết. Cách làm này từng khiến nền tảng bị nghi ngờ về độ tin cậy, nhưng theo thời gian, Wikipedia đã phát triển thành kho tri thức khổng lồ với khoảng 30 tỉ từ bằng 300 ngôn ngữ.
Theo The New Yorker, tác giả Julian Lucas phân tích nghịch lý mà Wikipedia đang đối mặt: nền tảng từng giúp phổ biến tri thức miễn phí giờ phải cạnh tranh với những công cụ AI được huấn luyện từ chính dữ liệu của mình.
Người dùng chuyển sang hỏi AI thay vì đọc Wikipedia
Wikipedia đã mất hơn 1 tỉ lượt truy cập hằng tháng trong 4 năm qua, tương đương mức giảm khoảng 25%. Một trong những nguyên nhân là người dùng ngày càng quen với việc đặt câu hỏi cho ChatGPT, Claude hay Gemini để nhận câu trả lời trực tiếp, thay vì tự tìm kiếm và đọc thông tin từ nhiều trang web.
Kho tri thức trực tuyến Wikipedia từng là nguồn dữ liệu quan trọng trong quá trình huấn luyện các mô hình AI - Ảnh: SOPA Images
Sự thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến lượng truy cập. Wikipedia hoạt động dựa nhiều vào đội ngũ tình nguyện viên, trong đó có những người bắt đầu bằng việc đọc rồi tham gia viết và chỉnh sửa bài. Khi độc giả giảm, nguồn người đóng góp mới cũng có thể thu hẹp.
Đây là vấn đề đáng lo ngại bởi Wikipedia không đơn thuần là một website lưu trữ thông tin. Giá trị của nền tảng còn nằm ở quá trình cộng đồng cùng kiểm tra, bổ sung và sửa những sai sót trong từng bài viết.
AI có thể lặp lại những sai lệch trong dữ liệu
Một vấn đề khác của Wikipedia là nội dung chưa phản ánh đầy đủ sự đa dạng của thế giới. Theo bài viết, cộng đồng biên tập chủ yếu là nam giới phương Tây, khiến một số nền văn hóa và chủ đề ít được chú ý hơn.
Chẳng hạn, Pokémon từng được đề cập chi tiết hơn nhiều chủ đề về châu Phi. Bài viết về nhà vật lý Donna Strickland cũng từng bị xóa chỉ vài tháng trước khi bà đoạt giải Nobel. Những trường hợp này cho thấy việc đánh giá một chủ đề có đủ nổi bật để xuất hiện trên Wikipedia hay không đôi khi vẫn chịu ảnh hưởng từ định kiến.
Sự phát triển của AI có thể khiến những hạn chế ấy tiếp tục lan rộng. Khi chatbot sử dụng dữ liệu có sẵn để trả lời câu hỏi, những thông tin thiên lệch có thể được lặp lại mà người dùng không nhận ra. Trong khi đó, lượng người trực tiếp đọc và chỉnh sửa Wikipedia có nguy cơ tiếp tục giảm.
Wikipedia đang đứng trước một nghịch lý: kho tri thức do con người góp sức xây dựng đã trở thành nguồn dữ liệu quan trọng cho AI, nhưng sự phổ biến của AI lại có thể khiến cộng đồng duy trì kho tri thức ấy ngày càng thu hẹp - Ảnh: DailyTimes
Grokipedia, dự án bách khoa toàn thư do Elon Musk giới thiệu năm 2025, sử dụng AI để tạo nội dung. Khác với Wikipedia, nơi người dùng có thể trực tiếp sửa bài và tranh luận về thông tin, Grokipedia chủ yếu dựa vào AI, còn con người chỉ có thể đề xuất thay đổi.
Vấn đề đặt ra không chỉ là AI có thể cung cấp thông tin nhanh đến đâu, mà còn là ai chịu trách nhiệm kiểm chứng những thông tin đó. Wikipedia được hình thành từ quá trình cộng đồng cùng viết, tranh luận và sửa sai. Nếu người dùng chỉ tiếp nhận câu trả lời do AI tạo ra mà ít quay lại nguồn ban đầu, quá trình cộng tác này có thể dần suy yếu.
Wikipedia đối mặt nguy cơ mất người đọc vì AIKỷ niệm 25 năm thành lập, Wikipedia đang đối mặt với một nghịch lý: nội dung được AI sử dụng nhiều hơn bao giờ hết, nhưng lượng người truy cập và biên tập viên của bách khoa toàn thư trực tuyến này lại có xu hướng giảm.