Trận mưa lịch sử khiến đô thị Vinh (Nghệ An) chìm trong biển nước, nhiều tuyến đường và nhà dân ngập sâu, hàng loạt phương tiện chết máy. Bên cạnh lượng mưa quá lớn, rác thải bịt kín nhiều cửa thu nước cũng góp phần cản trở dòng chảy, khiến nước thoát chậm và tình trạng ngập càng nghiêm trọng.
Khi nước còn ngập trên đường, mạng xã hội xuất hiện một đoạn video khiến nhiều người bức xúc. Một cửa hàng dùng chổi gom rác đẩy ra đường cho dòng nước cuốn đi. Sau khi nước rút, trong hồ, mương và cửa cống ở nội thành Vinh ngập ngụa rác: thùng xốp, chai nhựa, bao bì, túi ni lông và đủ loại vật dụng sinh hoạt dồn thành từng đống. Tại một số cửa cống, rác ken đặc cản trở dòng chảy.
Đơn vị quản lý hạ tầng đô thị Vinh cho biết trong quá trình kiểm tra các mương tiêu thoát nước sau mưa lũ, nhân viên phát hiện nhiều loại rác bị cuốn vào hệ thống. Thậm chí, có cả chăn, nệm, vật dụng sinh hoạt cũ bị vứt ra môi trường rồi theo dòng nước xuống các hố ga. Các loại rác thải này bịt cửa cống, mắc trong mương, làm thu hẹp dòng chảy. Khi mưa lớn, những vật cản ấy xuất hiện đúng nơi cần thông thoáng nhất và góp phần gây ngập úng.
Trong những ngày mưa lớn, hình ảnh một số người tình nguyện dầm mình khơi thông cửa cống, vớt rác để giúp nước thoát nhanh đã để lại ấn tượng đẹp. Thế nhưng nhìn rác được vớt lên, không khỏi đặt ra câu hỏi: Tại sao có người phải dầm mình trong nước để vớt những thứ lẽ ra không nên nằm dưới cống?
Những năm qua, các đô thị đã đầu tư không ít nguồn lực để xây dựng, nâng cấp và mở rộng hệ thống thoát nước. Mục tiêu là tăng khả năng tiêu thoát nước, giảm ngập úng và từng bước nâng cao chất lượng hạ tầng đô thị. Tuy nhiên, hạ tầng dù được đầu tư hiện đại đến đâu cũng có giới hạn. Không thể đòi hỏi đô thị phải có hệ thống thoát nước đủ lớn để "gánh" cả lượng rác mà con người thải ra. Cũng không thể trông chờ vào những người công nhân môi trường hay người tình nguyện khơi cống sau mỗi trận mưa để sửa chữa hậu quả của hành vi vô ý thức.
Đô thị văn minh là nơi có hạ tầng tốt, người dân có ý thức giữ gìn và cộng đồng cùng có trách nhiệm với không gian sống. Trách nhiệm ấy trước hết phải bắt đầu từ việc rất đơn giản là không xả rác bừa bãi.
Khi nước vẫn còn phủ mặt đường sau mưa lớn, một đoạn video trên mạng xã hội nhanh chóng khiến nhiều người bức xúc: một cửa hàng dùng chổi gom rác, đẩy thẳng ra đường để dòng nước cuốn đi. Hình ảnh ấy gây chú ý không chỉ vì hành động thiếu ý thức, mà còn bởi hậu quả của việc xả rác xuống dòng nước thường hiện rõ khi mưa lũ đi qua. Nước rút, nhiều hồ, mương và cửa cống ở nội thành Vinh lại lộ ra cảnh rác ngập ngụa, với thùng xốp, chai nhựa, bao bì, túi ni lông cùng đủ thứ vật dụng sinh hoạt.
Tại một số cửa cống, rác ken kín, khiến dòng chảy bị cản trở ngay tại những điểm cần thông thoáng nhất. Đơn vị quản lý hạ tầng đô thị Vinh cho biết, khi kiểm tra các mương tiêu thoát nước sau mưa lũ, nhân viên phát hiện nhiều loại rác bị cuốn vào hệ thống. Không chỉ có rác nhỏ, những vật dụng cồng kềnh như chăn, nệm và đồ sinh hoạt cũ cũng bị vứt ra môi trường, rồi theo dòng nước trôi xuống các hố ga.
Khi mắc lại trong mương hoặc bịt cửa cống, rác làm dòng chảy thu hẹp, khiến nước khó thoát qua hệ thống. Mưa lớn thường đặt hệ thống thoát nước vào tình thế cần hoạt động hiệu quả nhất, nhưng những vật cản do con người bỏ lại lại xuất hiện đúng lúc ấy. Bài viết trên Thanh Niên nêu rõ rác góp phần gây ngập úng, nhắc rằng tình trạng ngập không chỉ liên quan đến lượng mưa hay năng lực của hạ tầng.
Trong những ngày mưa lớn, hình ảnh người tình nguyện dầm mình khơi thông cửa cống, vớt rác để nước thoát nhanh đã để lại ấn tượng đẹp. Họ góp sức giữa lúc thời tiết bất lợi, giúp dòng nước có thêm lối đi, đồng thời khiến nhiều người chú ý hơn đến tình trạng rác bị mắc lại. Nhưng nhìn những thứ được vớt lên, câu hỏi khó tránh khỏi là vì sao có người phải xuống nước dọn những thứ vốn không nên nằm dưới cống.
Nhiều năm qua, các đô thị đã dành nguồn lực xây dựng, nâng cấp và mở rộng hệ thống thoát nước, nhằm tăng khả năng tiêu thoát nước, giảm ngập úng. Những dự án ấy cũng hướng đến mục tiêu từng bước nâng cao chất lượng hạ tầng đô thị, phục vụ tốt hơn đời sống của người dân. Tuy nhiên, dù được đầu tư hiện đại đến đâu, hệ thống thoát nước vẫn có giới hạn và không thể xử lý mọi hậu quả do con người tạo ra.
Không thể kỳ vọng đô thị xây hệ thống đủ lớn để gánh thêm lượng rác mà người dân thải bỏ bừa bãi trong sinh hoạt hằng ngày. Cũng không thể dựa mãi vào công nhân môi trường hoặc người tình nguyện để khơi cống sau mỗi trận mưa, rồi xem việc dọn hậu quả như giải pháp lâu dài. Nếu rác cứ bị vứt xuống đường, kênh mương hay miệng cống, công sức đầu tư hạ tầng sẽ khó phát huy trọn vẹn hiệu quả.
Cảnh rác mắc đầy cửa cống cho thấy một hành động tưởng nhỏ có thể kéo theo phiền toái cho cả khu vực khi mưa lớn. Túi ni lông, chai nhựa, thùng xốp hay vật dụng cũ không tự biến mất sau khi bị vứt bỏ, mà có thể trôi đến những nơi cản trở dòng nước. Vì thế, chuyện giữ gìn đường phố và mương thoát nước không chỉ là việc của đơn vị vệ sinh hay những người trực tiếp quản lý hạ tầng.
Một đô thị văn minh cần hạ tầng tốt, nhưng cũng cần người dân biết giữ gìn môi trường và cộng đồng cùng có trách nhiệm với không gian sống chung. Trách nhiệm ấy bắt đầu từ việc đơn giản, không xả rác bừa bãi, không đẩy rác ra đường để nước cuốn đi, không biến cửa cống thành nơi chứa đồ bỏ đi. Khi mỗi người tự xử lý rác đúng cách, hệ thống thoát nước mới có cơ hội làm đúng nhiệm vụ, còn những người dầm mình khơi cống sẽ không phải vớt lên những thứ lẽ ra chẳng nên có mặt ở đó.
