Tiếp tục chương trình Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách, chiều 29/9, các đại biểu cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.
Việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là nội dung được nhiều đại biểu quan tâm, cho ý kiến.
Theo dự thảo Luật, Chính phủ đề xuất bổ sung người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số vào nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) bày tỏ tán thành về nguyên tắc với việc mở rộng diện bao phủ, bởi người lao động phi chính thức và người làm việc qua nền tảng số có thể có thu nhập thường xuyên nhưng chưa được đảm bảo đầy đủ về an sinh xã hội. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, khái niệm trên có phạm vi rất rộng, có thể bao gồm người làm việc theo các phương thức và mức độ phụ thuộc khác nhau.
Do đó, đại biểu đề nghị dự thảo Luật xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng, tránh việc chỉ căn cứ vào tên hợp đồng hoặc hình thức làm việc; phân biệt người thực chất có quan hệ lao động với người cung cấp dịch vụ độc lập, tự quyết định cách thức và thời gian làm việc.
Đối với người làm việc trên nền tảng số, đại biểu chỉ rõ cần làm rõ trách nhiệm của nền tảng trong việc xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu, đóng bảo hiểm và phối hợp thu, nộp trong trường hợp nền tảng trực tiếp kiểm soát việc phân công, giá dịch vụ hoặc quyền tiếp tục làm việc của người cung cấp dịch vụ. Đồng thời, cần có cách xử lý phù hợp đối với người làm việc trên nhiều nền tảng, có thu nhập không đều hoặc chỉ làm việc bán thời gian.
Đại biểu lưu ý trước khi quy định nghĩa vụ bắt buộc, cần đánh giá cụ thể mức đóng, căn cứ đóng, phần trách nhiệm của người lao động và nền tảng cũng như chế độ được hưởng. Nếu người lao động phải tự gánh toàn bộ mức đóng như một cá nhân kinh doanh độc lập trong khi thu nhập thấp và biến động, chính sách có thể làm giảm khả năng tham gia. Cần nghiên cứu cơ chế đóng linh hoạt và hỗ trợ phù hợp cho nhóm thu nhập thấp, đồng thời tránh đóng trùng khi người lao động đã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quan hệ lao động khác.
Đại biểu Lâm Văn Đoan (Lâm Đồng) đánh giá cao việc Chính phủ mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Đại biểu cho rằng những người lao động làm việc trên nền tảng số là nhóm đối tượng mới, đang trở thành một nhóm có xu hướng phổ biến trên thị trường lao động và ngày càng đóng vai trò quan trọng.
Tuy nhiên, hiện nay hệ thống pháp luật về lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội và nhiều quy định về tiêu chuẩn lao động, an sinh xã hội khác chưa kịp thời điều chỉnh nhóm lao động này. Do vậy, có một khoảng trống trên thực tế.
Nhấn mạnh việc Chính phủ trình nội dung này có tác động tích cực nhưng đại biểu chỉ rõ, quá trình thẩm tra cho thấy các quy định mang tính nguyên tắc như trong dự thảo Luật chưa bảo đảm tính khả thi. Bởi khi xuất hiện một hình thái lao động mới thì tất cả những quan hệ về thu, chi, đóng, hưởng, cơ chế tạo lập quỹ phải được nghiên cứu, đánh giá tác động kỹ và hình thành những cơ chế pháp lý mới, khác với các cơ chế pháp lý truyền thống về tham gia bảo hiểm xã hội.
Đại biểu đề nghị đánh giá tác động kỹ lưỡng, nghiên cứu kỹ nhóm đối tượng này và thực hiện đúng quy định Điều 34 Hiến pháp là công dân có quyền được bảo đảm an sinh xã hội, không phân biệt người lao động tham gia quan hệ lao động hay không có quan hệ lao động.
Thống nhất với định hướng mở rộng diện bao phủ đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, tuy nhiên, đại biểu Lý Thị Lan (Tuyên Quang) cho rằng khi đã chuyển từ khuyến khích tham gia sang nghĩa vụ tham gia bắt buộc thì quy định của Luật phải đủ rõ để xác định được ai thuộc diện bắt buộc, từ thời điểm nào và căn cứ đóng được xác định như thế nào.
Đại biểu phân tích thực tế nhóm người làm việc trên nền tảng số rất đa dạng: Có người làm việc thường xuyên, lấy thu nhập từ nền tảng số làm nguồn thu nhập chính; có người chỉ làm thêm theo thời vụ hoặc không thường xuyên. Một người có thể đồng thời làm nhiều việc trên nhiều nền tảng, có nhiều nguồn thu nhập khác nhau. Với người làm việc không có quan hệ lao động, phạm vi còn rộng lớn hơn.
Vì vậy, nếu chỉ dừng ở tiêu chí "có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên" thì khi triển khai vẫn phải tiếp tục giải thích thế nào là "thu nhập thường xuyên" làm căn cứ đóng; trường hợp có nhiều nguồn thu nhập thì xác định ra sao và chủ thể có trách nhiệm kê khai, tổ chức thu như thế nào.
Do đó, đại biểu đề nghị cần xác định ngay trong Luật các tiêu chí có tính nguyên tắc để nhận diện đối tượng và làm căn cứ phát sinh nghĩa vụ tham gia; còn mức cụ thể, phương thức thu, lộ trình thực hiện có thể giao cơ quan có thẩm quyền quy định. Như vậy vừa đảm bảo linh hoạt, vừa đảm bảo người dân có thể biết trước được quyền và nghĩa vụ của mình.
Trong phiên họp chiều 29/9, các đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách cũng cho ý kiến về các dự án: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí; Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)./.
(TTXVN/Vietnam+)