Xác lập văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Chiều 17-9, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết đã chủ trì buổi làm việc với các cơ quan về phát huy vai trò của văn hóa đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Ông Trịnh Văn Quyết phát biểu tại buổi làm việc - Video: NAM TRẦN - THÀNH CHUNG

Phát biểu gợi mở tại buổi làm việc, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết nêu rõ nghị quyết Đại hội XIV của Đảng với mục tiêu tăng trưởng 2 con số đòi hỏi khơi thông mọi nguồn lực, trước hết là nguồn lực nội sinh.

Văn hóa vừa là nền tảng, vừa là khu vực tạo ra giá trị trực tiếp cho tăng trưởng mới

Ông Trịnh Văn Quyết nhắc lại tại phiên họp thứ 2 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra yêu cầu rất rõ: xác lập văn hóa là trụ cột phát triển, động lực tăng trưởng mới.

Phát triển công nghiệp văn hóa thành một động lực tăng trưởng và đo lường được đóng góp của từng ngành, địa phương.

Theo ông Trịnh Văn Quyết, trong một thời gian dài nói văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu và động lực phát triển. Điều đó hoàn toàn đúng và tiếp tục khẳng định, nhưng trong giai đoạn mới, dừng lại ở đó là chưa đủ.

• 

  Ông Trịnh Văn Quyết: Báo chí không chỉ đưa tin mà phải chạm tới trái tim, khơi dậy khát vọng cống hiếnĐỌC NGAY

Vì thế nghị quyết 80 của Bộ Chính trị đã đưa ra các chỉ tiêu rất cụ thể. Đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa phải đóng góp 7% GDP, hình thành từ 5 - 10 thương hiệu quốc gia, đến năm 2045 đóng góp khoảng 9% GDP.

Nghị quyết 19 của Trung ương về đổi mới mô hình phát triển đất nước cũng yêu cầu văn hóa Việt Nam phải trở thành lợi thế trong các hoạt động kinh tế - xã hội và đối ngoại.

Như vậy, Đảng đã chuyển từ việc khẳng định vị trí của văn hóa sang giao chỉ tiêu cụ thể cho văn hóa. Mà đã là chỉ tiêu phải có lộ trình, kế hoạch, sản phẩm và người chịu trách nhiệm.

Ông cho rằng không chỉ hỏi Nhà nước đầu tư bao nhiêu cho văn hóa, mà phải nghiên cứu, suy nghĩ xem văn hóa đã tạo ra bao nhiêu giá trị cho nền kinh tế và xã hội.

Không chỉ đếm bao nhiêu thiết chế, hoạt động mà phải tính cho được bao nhiêu hoạt động gia tăng của các giá trị văn hóa, đóng góp cho tăng trưởng 2 con số. Việc làm, thu nhập, xuất khẩu, thương hiệu, tác động lan tỏa sang các ngành khác. Phải nhìn văn hóa vừa là nền tảng, vừa là khu vực tạo ra giá trị trực tiếp cho tăng trưởng mới.

Theo ông Trịnh Văn Quyết, cần nhìn nhận việc lấy chuỗi chuyển hóa làm hệ quy chiếu chung: tài nguyên của văn hóa thành tài sản, tài sản thành sản phẩm, và sản phẩm phải thành thị trường, thị trường sẽ tạo ra giá trị kinh tế và sức mạnh của đất nước.

Ước tính hiện nay, quy mô các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 5% GDP và tốc độ tăng trưởng 7 - 8%/năm… nhưng ông lưu ý chưa có đủ cơ sở để đo lường thực sự chính xác.

Ông nhấn mạnh rằng khi đặt mục tiêu đóng góp khoảng 7 - 9% GDP, không thể nói chung chung mà phải nói bằng con số, phải chứng minh bằng thực lực, khả năng và sự phát triển của các lĩnh vực văn hóa đóng góp cho phát triển…

Lượng hóa sự đóng góp của văn hóa không phải là thương mại hóa văn hóa bằng mọi giá

Đề cập đến một số nội dung cần thảo luận, ông Trịnh Văn Quyết khẳng định đầu tiên phải nhận diện và lượng hóa sự đóng góp của văn hóa vào tăng trưởng.

Cần xây dựng một bức tranh có cơ sở khoa học và số liệu thống nhất về quy mô khu vực văn hóa, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo đóng góp vào GDP, GRDP, giá trị gia tăng, việc làm, thu nhập, ngân sách, xuất khẩu, thu hút đầu tư (trực tiếp và gián tiếp), tác động lan tỏa.

"Đo được thì mới quản trị được, lượng hóa được mới đáp ứng được ưu tiên và phân bổ đúng nguồn lực", ông Trịnh Văn Quyết nói và nhấn mạnh không nói văn hóa đóng góp lớn, mà phải cụ thể đóng góp bao nhiêu, ở đâu, qua cơ chế nào...

Ông Trịnh Văn Quyết cho biết theo tinh thần nghị quyết 80, sẽ đầu tư nguồn lực lớn cho văn hóa và "đầu tư cho ngành kinh tế đơn thuần có thể tăng trưởng 10 - 12%, nhưng đầu tư cho văn hóa có thể tăng gấp 100 lần, nếu biết đầu tư đúng chỗ".

Một vấn đề nữa, theo ông Trịnh Văn Quyết, phải xác định rõ lĩnh vực nào có khả năng trở thành động lực tăng trưởng mới, bởi không thể đầu tư dàn trải hay bình quân chính sách cho mọi lĩnh vực.

Cần phân tích rõ lĩnh vực nào Việt Nam có lợi thế cạnh tranh thực sự, có thị trường, có khả năng ứng dụng công nghệ, mở rộng quy mô vươn ra thế giới và lĩnh vực nào cần cơ chế đột phá, lĩnh vực nào có thể trở thành thương hiệu quốc gia ngay trong nhiệm kỳ này.

Cùng với đó, phải nhận diện đúng và tháo gỡ các điểm nghẽn cản trở chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành giá trị.

Phải trả lời cho được câu hỏi: Vì sao chúng ta có tài nguyên văn hóa phong phú, đội ngũ sáng tạo dồi dào, thị trường hơn 100 triệu dân nhưng giá trị kinh tế tạo ra từ văn hóa vẫn chưa tương xứng với nguồn lực này.

Nói về một số lưu ý quan trọng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương cho rằng lượng hóa sự đóng góp của văn hóa không phải là thương mại hóa văn hóa bằng mọi giá, càng không phải quy đổi mọi giá trị văn hóa thành tiền.

Kinh tế văn hóa phải phát triển trên nền tảng bảo vệ bản sắc dân tộc, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân và xây dựng con người Việt Nam. Lượng hóa là để nhìn rõ giá trị của văn hóa và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn chứ không thu hẹp văn hóa vào vài con số.

Ông nhấn mạnh phải trả lời thẳng một số câu hỏi, như văn hóa hiện đang đóng góp bao nhiêu cho tăng trưởng và hướng tới mục tiêu đóng góp được bao nhiêu; tháo gỡ được những điểm nghẽn nào…

Ông nêu ví dụ từ năm 2024, ngành công nghiệp điện ảnh của Việt Nam đã có doanh thu rất lớn, nhưng trong năm 2025 đã tăng gấp đôi và phim Việt Nam cũng chiếm tỉ lệ phần trăm rất lớn, có thời điểm áp đảo phim nước ngoài.

"Đây là vấn đề rất lớn phải nhìn nhận. Có những thời điểm chúng ta nghĩ rằng các sản phẩm phim liên quan đề tài chiến tranh cách mạng ít đối tượng khán giả trẻ xem.

Nhưng thông qua Mưa đỏ, một số thể loại phim liên quan đến đề tài chiến tranh, cách mạng thì giới trẻ rất thích, rất háo hức và rất muốn xem nên thu hút được lượng khán giả rất lớn.

Thậm chí có những bạn thanh niên có thể 3 lần đến rạp xem mà vẫn khóc, vẫn chảy nước mắt... Vấn đề là nhận diện đúng để có đầu tư với tầm vóc sẽ phát triển rất tốt", ông nói thêm.

Dành thời gian nói về vai trò của văn hóa đối với tăng trưởng, phát triển, ông Trịnh Văn Quyết phân tích, không thể tăng trưởng hai con số nếu chỉ bằng lao động giá rẻ, bằng phát triển kinh tế truyền thống và bằng tài nguyên khoáng sản, mà trước hết, phải bằng trí tuệ, sự sáng tạo, sự đoàn kết của con người.

Đó chính là văn hóa, là những con người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, và đó cũng là văn hóa.

Hai hướng phát huy vai trò của văn hóa với tăng trưởng

Tại buổi làm việc, nhiều đại biểu từ các bộ, ngành, địa phương đã nêu nhiều ý kiến đóng góp vào các nội dung cụ thể.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng cho rằng trước tiên mô hình phát triển văn hóa, con người toàn diện, hiện đại, sáng tạo, giàu bản sắc và nhân văn đã được xác định là một trong 7 thành phần của mô hình phát triển Việt Nam.

Từ nhận thức đó, Bộ đang nỗ lực để phát huy vai trò của văn hóa đối với tăng trưởng, thực hiện đồng thời theo hai hướng. Hướng thứ nhất là phát triển kinh tế văn hóa, công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế có năng lực cạnh tranh của quốc gia.

Mặt khác, hướng thứ hai cũng quan trọng là đưa văn hóa, thiết kế sáng tạo và bản sắc Việt Nam thấm sâu vào từng sản phẩm, từng dịch vụ, từng điểm đến, từng không gian đô thị của tất cả các ngành, lĩnh vực trong tổng thể nền kinh tế.

Tức là bản thân văn hóa không chỉ là một ngành kinh tế mà văn hóa cần phải thấm vào tất cả các ngành kinh tế khác.

Về giải pháp liên quan đến thể chế, Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng thông tin Bộ đã và đang xây dựng dự Luật Phát triển công nghiệp văn hóa trình Quốc hội xem xét ngay tại kỳ họp thứ 2 (tháng 10-2026).

Dự thảo với 6 nhóm chính sách để kết nối liền mạch các khâu bị đứt gãy của chuỗi giá trị, kiến tạo thể chế rõ ràng, thông thoáng, khơi thông nguồn lực đầu tư cho phát triển công nghiệp văn hóa.

Bộ cũng đã và đang chủ động đổi mới phương thức quản lý, chú trọng đo lường, định lượng tốc độ tăng trưởng và đóng góp của công nghiệp văn hóa vào GDP của đất nước và GRDP của từng địa phương...

Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Tổng biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh cũng cho rằng những năm gần đây, các cơ quan báo chí cả ở Trung ương và địa phương đã chủ động tham gia rất nhiều các hoạt động văn hóa, thể thao quy mô lớn và có tác động rất lớn đối với xã hội.

Ông đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng cơ quan thống kê xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu ngành cho các cơ quan báo chí chủ lực.

Bên cạnh đó, cho phép cơ quan báo chí chủ lực tham gia cơ chế đặt hàng sáng tạo tác phẩm văn học nghệ thuật, báo chí có giá trị cao - một trong ba lĩnh vực đột phá về tài chính mà nghị quyết 30 đã xác định.

Ông cũng đề nghị Ban Tuyên giáo Trung ương chủ trì định kỳ các diễn đàn kết nối các cơ quan báo chí, nhà quản lý, doanh nghiệp văn hóa để vướng mắc được tháo gỡ kịp thời.

Các cấp ủy, chính quyền địa phương phối hợp chặt chẽ hơn với báo chí chủ lực để những mô hình văn hóa gắn với sinh kế người dân ở cơ sở được lan tỏa sâu rộng.

Đại biểu Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh văn hóa có một vị trí đặc biệt khi vừa là nền tảng tinh thần, hệ giá trị định hướng xã hội, vừa là nguồn lực nội sinh, một không gian sản xuất giá trị gia tăng cao, thành tố quan trọng của sức mạnh mềm quốc gia.