Sau 8 tháng, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7% so với cùng kỳ năm trước và là mức cao nhất từng ghi nhận trong một kỳ 8 tháng. Đáng chú ý, đà tăng đến từ cả xuất khẩu và nhập khẩu, trong đó nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực.
Điện tử trở thành động lực lớn của xuất khẩu
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 8 tháng đầu năm, xuất khẩu hàng hóa đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4% so với cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, nhập khẩu tăng nhanh hơn, đạt 395,3 tỷ USD, tăng 35,3%, khiến cán cân thương mại hàng hóa thâm hụt 20,46 tỷ USD.
Xét về cơ cấu, hàng công nghiệp chế biến tiếp tục áp đảo khi mang về 337,99 tỷ USD, chiếm 90,2% tổng kim ngạch xuất khẩu. Nhóm nông, lâm sản đạt 26,65 tỷ USD, chiếm 7,1%; thủy sản đạt 8 tỷ USD, chiếm 2,1%, còn nhiên liệu và khoáng sản chỉ chiếm 0,6%.
Động lực lớn nhất nằm ở nhóm điện tử và máy móc. Xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 101,06 tỷ USD, tăng tới 51,1% so với cùng kỳ. Máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng đạt 47,29 tỷ USD, tăng 26,4%, trong khi điện thoại và linh kiện đạt 45,59 tỷ USD, tăng 19,4%. Riêng ba nhóm hàng này đã mang về gần 194 tỷ USD, chiếm hơn một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong 8 tháng.
Tuy nhiên, không phải tất cả mặt hàng xuất khẩu đều tăng. Một số nhóm nông sản chịu tác động từ giá và sản lượng. Xuất khẩu gạo đạt khoảng 2,91 tỷ USD, giảm 10,7% về giá trị dù lượng xuất khẩu đạt 6,03 triệu tấn. Cà phê tăng 13,1% về lượng nhưng giá trị lại giảm 9,1%. Cao su cũng giảm 6,2% về giá trị dù giá xuất khẩu bình quân tăng.
Diễn biến này cho thấy bức tranh xuất khẩu 8 tháng nhờ nhóm hàng công nghiệp, đặc biệt là điện tử, máy móc và điện thoại, thay vì dựa chủ yếu vào các mặt hàng nông sản truyền thống.
Nhập khẩu tăng mạnh, chủ yếu phục vụ sản xuất
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu tăng tới 35,3%, cao hơn đáng kể mức tăng 22,4% của xuất khẩu đã khiến cán cân thương mại hàng hóa thay đổi rõ rệt. Tuy nhiên, cơ cấu nhập khẩu cho thấy phần lớn dòng tiền tiếp tục được dành cho máy móc, linh kiện, nguyên liệu và các đầu vào phục vụ sản xuất.
Cụ thể, trong tổng kim ngạch nhập khẩu 395,3 tỷ USD, nhóm hàng tư liệu sản xuất đạt 372,04 tỷ USD, chiếm 94,1%. Trong đó, máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng chiếm 57,6%; nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 36,5%. Hàng tiêu dùng chỉ đạt 23,26 tỷ USD, chiếm 5,9%.
Một trong những nhóm tăng mạnh nhất là máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện. Việt Nam nhập khẩu 161,63 tỷ USD nhóm hàng này trong 8 tháng, tăng 68,3% so với cùng kỳ. Máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng nhập khẩu đạt 47,4 tỷ USD, tăng 22,1%. Vải các loại đạt 10,17 tỷ USD, tăng 2,5%, tiếp tục là nguồn nguyên liệu quan trọng cho ngành dệt may.
Cơ cấu này cho thấy mức tăng nhập khẩu tiếp tục gắn với hoạt động sản xuất. Trước đó, trong nửa đầu năm, nhóm điện tử, máy vi tính và linh kiện đạt kim ngạch nhập khẩu khoảng 110 tỷ USD, tăng tới 62% so với cùng kỳ năm trước và chiếm khoảng 38% tổng kim ngạch nhập khẩu. Nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng khác đạt khoảng 34,6 tỷ USD, tăng 22,9%, đây là mức tăng khá cao và chiếm khoảng 12% tổng kim ngạch nhập khẩu.
Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa tại Cảng Cát Lái - TPHCM (Ảnh: Hải Long).
Theo lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), nhập siêu có thể tạo áp lực nhất định trong ngắn hạn đối với một số chỉ tiêu kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, xét về bản chất, phần lớn kim ngạch nhập khẩu hiện nay là nguyên phụ liệu, máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất và đầu tư, qua đó tạo nền tảng cho tăng trưởng sản xuất, xuất khẩu trong thời gian tới.
"Nếu đánh giá tổng thể cán cân thanh toán, ngoài cán cân thương mại chúng ta còn có các nguồn thu quan trọng từ đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), dịch vụ và các dòng vốn khác thì mức nhập siêu vẫn đang trong tầm kiểm soát", vị này khẳng định.
Nhập siêu thu hẹp trong tháng 8
Dù xuất khẩu đạt mức cao kỷ lục, cán cân thương mại 8 tháng lại chuyển từ trạng thái xuất siêu 14,02 tỷ USD của cùng kỳ năm trước sang nhập siêu 20,46 tỷ USD.
Phần lớn mức thâm hụt tập trung ở một số nhóm hàng công nghiệp và năng lượng. Điện tử, máy vi tính và linh kiện có mức nhập siêu khoảng 60,6 tỷ USD; tiếp đến là xăng dầu 7,4 tỷ USD, chất dẻo 6,7 tỷ USD, than đá 6,2 tỷ USD, dầu thô 5,3 tỷ USD và các sản phẩm hóa chất khoảng 3,9 tỷ USD. Riêng nhóm điện tử, máy vi tính và linh kiện vừa là động lực lớn nhất của xuất khẩu, vừa là nhóm nhập siêu lớn nhất.
Đáng chú ý, diễn biến cán cân thương mại đã có sự thay đổi rõ trong tháng 8. Xuất khẩu đạt 54,79 tỷ USD, tăng 26% so với cùng kỳ, trong khi nhập khẩu đạt 54,91 tỷ USD, tăng 37,9%. Nhờ đó, mức nhập siêu trong tháng chỉ còn khoảng 120 triệu USD, thấp hơn nhiều so với mức 3,57 tỷ USD của tháng 7.
Tính chung 8 tháng, khu vực doanh nghiệp trong nước nhập siêu 30,6 tỷ USD, trong khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, kể cả dầu thô, xuất siêu 10,14 tỷ USD.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng mức nhập siêu 20,46 tỷ USD sau 8 tháng cần được nhìn từ cơ cấu và nguyên nhân gia tăng nhập khẩu.
"Một phần mức tăng đến từ giá hàng hóa quốc tế, đặc biệt là năng lượng, nguyên vật liệu và chi phí vận tải, bảo hiểm. Bên cạnh đó, dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, chủ yếu trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, chế tạo, cũng kéo theo nhu cầu nhập khẩu lớn về máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất", ông nhìn nhận.
Một yếu tố khác theo chuyên gia là doanh nghiệp đang tăng nhập khẩu để chuẩn bị nguyên liệu và hàng hóa cho chu kỳ sản xuất cuối năm, khi nhu cầu tại các thị trường xuất khẩu thường tăng trước Giáng sinh, năm mới và các mùa mua sắm.
Theo ông Lạng, mức nhập siêu hiện nay không nhất thiết phản ánh sự suy yếu của cán cân thương mại mà có thể là kết quả của việc doanh nghiệp chủ động tích trữ đầu vào để đáp ứng các đơn hàng trong những tháng cuối năm.
"Chúng ta cũng không nên quá lo ngại về con số nhập siêu này", vị chuyên gia nhận định và cho rằng nhập khẩu tư liệu sản xuất có thể tạo "bộ đệm" cho hoạt động sản xuất và xuất khẩu. Tuy nhiên, ông cho rằng diễn biến này đồng thời cho thấy nền kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào chuỗi cung ứng bên ngoài, trong khi chi phí vận tải, bảo hiểm và các yếu tố bất định của thương mại quốc tế có thể tiếp tục tác động đến giá thành hàng nhập khẩu.