Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng là yêu cầu cấp thiết phải giảm chi phí logistics, nâng tỷ lệ nội địa hóa, đa dạng hóa nguồn cung và nâng năng lực doanh nghiệp để thành phố tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Logistics đứng trước yêu cầu đổi mới
Ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công thương cho biết: Trong kết quả tăng trưởng đó, nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục đóng vai trò chủ lực trong cơ cấu xuất khẩu, riêng máy vi tính, điện tử và linh kiện đạt kim ngạch 14,5 tỷ USD. Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn của thành phố, tiếp đến là Trung Quốc và Hàn Quốc.
Điểm đáng chú ý là tốc độ tăng nhập khẩu cao hơn xuất khẩu. Theo ngành công thương, nhập khẩu tăng chủ yếu ở nhóm nguyên liệu, máy móc phục vụ sản xuất. Điều này cho thấy nhu cầu đầu vào của nền kinh tế đang gia tăng, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao khả năng tự chủ nguồn cung, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng tỷ lệ nội địa hóa.
Trong chuỗi phát triển thị trường đó, logistics là một mắt xích quan trọng. Hiện đường bộ vẫn đảm nhiệm tới 88,7% khối lượng hàng hóa, tạo áp lực lớn lên hạ tầng giao thông và chi phí vận chuyển. Trong Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050, định hướng điều chỉnh cơ cấu vận tải được chú trọng.
Trong đó, thành phố sẽ đẩy mạnh nạo vét luồng sông Soài Rạp, Lòng Tàu để nâng năng lực vận tải đường thủy; tối ưu kết nối giao thông khu vực nhóm cảng biển số 4; đẩy nhanh tiến độ các đường: Vành đai 3, Vành đai 4. Thành phố cũng xúc tiến quy hoạch ga An Bình thành ga liên vận quốc tế, qua đó khai thác thêm dư địa vận tải đường sắt. Nỗ lực này kỳ vọng giúp giảm chi phí vận chuyển, đồng thời nâng hiệu quả kết nối giữa cảng biển với khu công nghiệp, khu chế xuất và các trung tâm sản xuất, phân phối.
Bên cạnh vấn đề hạ tầng, doanh nghiệp còn đối mặt với những yêu cầu khác từ thị trường quốc tế. Phần lớn doanh nghiệp xuất khẩu là doanh nghiệp vừa và nhỏ, nguồn lực về công nghệ, tiếp cận thị trường, tiêu chuẩn xanh... còn hạn chế. Trong khi đó, các thị trường lớn ngày càng quan tâm đến tính minh bạch của chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc, dữ liệu phát thải, ESG, dấu chân carbon,...
Tiến sĩ Bùi Bá Nghiêm, Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công thương, cho rằng: Cần nhìn logistics như một chuỗi hoàn chỉnh cho nên trước khi đưa ra giải pháp, cần xác định chính xác doanh nghiệp đang vướng ở khâu nào để có cách xử lý phù hợp.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh: Thành phố cần xây dựng nền tảng số về xuất nhập khẩu, điều phối xuất nhập khẩu và logistics, trong đó có dữ liệu theo thời gian thực về những khó khăn của doanh nghiệp. Đây có thể trở thành cơ sở để các sở, ngành xử lý nhanh, hỗ trợ kịp thời cho các doanh nghiệp.
Từ giảm chi phí đến làm chủ chuỗi cung ứng
Về phía doanh nghiệp, Tiến sĩ Bùi Bá Nghiêm cho rằng: Cần nâng năng lực quản trị, cập nhật chính sách và đặc điểm từng thị trường, xây dựng nguồn nguyên liệu ổn định, đa dạng hóa nhà cung cấp, từng bước làm chủ công nghệ cốt lõi và công nghệ chiến lược. Đây là nền tảng quan trọng để tạo ra sản phẩm chất lượng cao, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
Thực tế tại Công ty cổ phần sản xuất thực phẩm Anh Kim (AK Food) cho thấy hướng đi này có thể tạo ra kết quả cụ thể. Trong tám tháng đầu năm 2026, sản phẩm của doanh nghiệp này được đưa đến gần 10 quốc gia thuộc bốn châu lục. Đáng chú ý, doanh thu xuất khẩu của AK Food trong tám tháng đầu năm tăng hơn 200% so với cùng kỳ.
Bà Nguyễn Thị Thu, Tổng Giám đốc cho biết: Doanh nghiệp xác định xuất khẩu là một trong những trụ cột tăng trưởng dài hạn. Thay vì chỉ ứng phó với biến động thị trường, doanh nghiệp coi đây là thời điểm tái cấu trúc, nâng cao nội lực và mở rộng thị trường. Mục tiêu được công ty xây dựng trên ba nền tảng gồm: Năng lực sản xuất, thương hiệu và thị trường.
Ở tầm chính sách, thành phố đang tập trung mở rộng thị trường, khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), kết nối doanh nghiệp với đối tác quốc tế, đồng thời thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và phát triển logistics.
Ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Phát triển xuất nhập khẩu gắn với logistics và nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu là nội dung quan trọng đối với năng lực cạnh tranh và tăng trưởng của thành phố.
Thành phố yêu cầu tiếp tục tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp mở rộng thị trường, nâng cao năng lực xuất khẩu, giảm chi phí logistics và khai thác hiệu quả cơ hội từ các FTA. Những khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp cần được tiếp nhận và xử lý theo hướng rõ cơ quan, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả.
Cùng với đó, việc tận dụng FTA cần được chuyển từ tư duy khai thác ưu đãi thuế quan sang chủ động tổ chức lại thị trường và chuỗi cung ứng. Theo ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, Bộ Công thương, yêu cầu về xuất xứ, khả năng chứng minh chuỗi cung ứng, tuân thủ và khả năng chống chịu ngày càng quan trọng.
Doanh nghiệp cần lựa chọn thị trường, sản phẩm phù hợp, nâng cao quản trị chuỗi cung ứng, đa dạng hóa nguồn cung và khách hàng. Dư địa từ các FTA vẫn còn lớn.
Bốn thị trường gồm EU, Canada, Mexico và Vương quốc Anh hiện có hơn 90% dòng thuế về 0%, nhưng tỷ trọng hàng Việt Nam xuất khẩu vào các thị trường này mới chỉ chiếm một vài phần trăm tổng nhập khẩu của họ. Điều đó đặt ra yêu cầu không chỉ mở cửa thị trường, mà còn phải nâng năng lực đáp ứng của doanh nghiệp.
Với quy mô thị trường, hệ thống cảng biển, mạng lưới sản xuất và vị trí trung tâm kết nối vùng, Thành phố Hồ Chí Minh có nhiều điều kiện để củng cố vai trò đầu mối xuất, nhập khẩu và logistics. Tuy nhiên, lợi thế hạ tầng chỉ phát huy hiệu quả khi được kết nối với năng lực sản xuất, công nghiệp hỗ trợ, dữ liệu và doanh nghiệp.
Khi những khó khăn được tháo gỡ, việc quản trị chuỗi cung ứng, tăng trưởng xuất, nhập khẩu của thành phố sẽ có thêm nền tảng để chuyển từ mở rộng về lượng sang nâng cao về chất.
Bài và ảnh: QUANG QUÝ