Từ những ý tưởng tâm huyết
Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tọa lạc tại tổ dân phố Phước Điền, phường Nam Nha Trang (Khánh Hòa) từ lâu đã trở thành địa chỉ của nhiều đoàn cán bộ, cựu chiến binh, học sinh và người dân đến tham quan, học hỏi. Ông Bùi Xuân Phước, 92 tuổi, dù sức khỏe giảm sút nhưng vẫn dành nhiều thời gian để đón khách, giới thiệu từng hiện vật, từng góc nhỏ trong khuôn viên. Qua lời kể hấp dẫn của ông, không ít học sinh trở về nhà đã thay đổi ý thức trong học tập, nhất là thêm ham thích học môn lịch sử.
Ý tưởng xây dựng một nơi vừa lưu giữ tư liệu, vừa thờ cúng vị lãnh tụ vô vàn kính yêu của dân tộc được nhen nhóm từ khi ông Phước còn làm Giám đốc Bảo tàng tỉnh Phú Khánh (cũ). Năm 1993, ông Phước nghỉ chế độ và gặp gỡ những đồng đội năm xưa, nêu ý tưởng và cùng bắt tay vào xây dựng. Mặc dù đã có trong tay nguồn tư liệu khá dồi dào, nhưng bài toán đặt ra với ông lúc đó là giá cả vật liệu xây dựng đã tăng nhiều so với dự tính ban đầu. Ông Phước liền bán căn nhà ở trung tâm thành phố Nha Trang (cũ). Với sự giúp đỡ của nhiều đồng đội gắn bó trong những năm kháng chiến chống đế quốc Mỹ, ông đã từng bước khắc phục khó khăn, để ý tưởng trở thành hiện thực. “Thật mừng cho tôi, sau khi khánh thành, rất nhiều đoàn khách đã đến viếng Bác Hồ, tham quan, chia sẻ, giúp đỡ để tôi tiếp tục hoàn thiện khu tưởng niệm”, ông Phước bộc bạch.
Cúi mình trước tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh, đối diện là tượng đài chiến sĩ Sư đoàn 305 (Ba Tơ), nhiều du khách nể phục trước tâm huyết, việc làm giàu ý nghĩa của ông Phước, cũng như cách bố trí hài hòa để khu tưởng niệm trở nên tôn nghiêm mà thật gần gũi. Sau khuôn viên bảo tàng là hồ sen ngát xanh giúp mọi người cảm giác như đang được về thăm Làng Sen quê Bác. Theo ông Bùi Xuân Phước, cơ sở hiện trưng bày 152 hình ảnh, hiện vật, có chú thích rõ ràng, theo từng chủ đề, giai đoạn hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong số đó có: Mô hình ngôi nhà sàn Bác đã sống và làm việc ở Phủ Chủ tịch; mô hình con tàu đã đưa người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước; tượng bán thân Bác Hồ bằng đồng do Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh trao tặng… Với việc làm giàu ý nghĩa cho cộng đồng, ông Bùi Xuân Phước đã nhận được nhiều bằng khen của địa phương, Hội Cựu chiến binh Việt Nam. Năm 2020, ông vinh dự được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen vì đã có thành tích tiêu biểu trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Đến cơ hội "chạm" vào lịch sử một cách sinh động
Theo dọc dài đất nước, chẳng ít tấm gương có hoàn cảnh khác nhau, xuất thân khác nhau, nhưng chung một điểm là học tập và làm theo gương Bác bằng lối sống giản dị, nỗ lực hoàn thành tốt nhiệm vụ cơ quan giao, đồng thời cần mẫn sưu tầm các hiện vật mang nhiều giá trị lịch sử về Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Ở thôn 7 xã Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh, ông Nguyễn Văn Dưỡng nay đã 81 tuổi. Là cán bộ ngành bưu điện từ năm 1969, ông có cơ hội tiếp cận, sưu tầm nhiều tư liệu quý về Bác Hồ. Năm 1993, sau khi nghỉ hưu, ông xây dựng không gian giáo dục truyền thống trong chính ngôi nhà gỗ của mình với gần 1.000 bài báo, bức ảnh, cùng đó là nhiều cuốn sách, tập thơ… viết về cuộc đời và sự nghiệp của Bác Hồ. Ngoài ra, ông Dưỡng cũng lưu giữ bộ sưu tập 600 chiếc tem khắc họa hình ảnh Bác Hồ và đất nước Việt Nam trong những năm kháng chiến, tạo nên một bức tranh sinh động về lịch sử hào hùng của dân tộc.
Theo lãnh đạo Ủy ban nhân dân xã Hương Sơn, ông Dưỡng là đảng viên gương mẫu trong các phong trào tại địa phương, với vai trò Chi hội trưởng Hội Người cao tuổi thôn 7, xã Hương Sơn. Ông vinh dự được trao tặng Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng và nhiều giấy khen của các cấp, ngành, địa phương. Đó không chỉ là sự ghi nhận cho những đóng góp, cống hiến mà còn là minh chứng cho một cuộc đời luôn tận tụy với quê hương, cộng đồng. Chị Nguyễn Hiền, con dâu ông Dưỡng chia sẻ: “Bố tôi ham học, ham đọc và sưu tầm. Việc làm ấy lan truyền cho các con, cháu, cộng đồng sự ham học, ham đọc và hiểu hơn về giá trị của hòa bình cũng như thắp sáng tình yêu nước”.
Suốt nhiều năm qua, ông Trần Văn Cao (91 tuổi), tổ dân phố Đường, phường Chương Mỹ (Hà Nội) đã dày công xây dựng Phòng lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh. Người dân địa phương ca ngợi ông là “lão nông kể chuyện Bác Hồ bằng ảnh và thơ”. Được biết, sau thời gian làm công nhân, ông trở về quê làm ruộng, nuôi con cái ăn học. Vào năm 1987, ông xây dựng Phòng lưu niệm. Ông Cao tâm sự: “Đến nay tôi đã có gần 1.000 bức ảnh, tư liệu về Bác Hồ và lịch sử cách mạng Việt Nam. Các bức ảnh được sắp xếp theo từng giai đoạn, từ năm 1911 khi Bác ra đi tìm đường cứu nước đến những năm cuối đời của Người. Qua đó, mọi người khi tham quan có thể theo dõi trọn vẹn hành trình hoạt động cách mạng của Bác, đồng thời hiểu thêm về lịch sử dân tộc”.
Để có được những bức ảnh giá trị, bất kỳ lúc nào có thời gian rảnh là ông đọc báo, sưu tầm. Mỗi bức ảnh ông Trần Văn Cao đều tìm hiểu rõ nội dung, thời gian, để mỗi khi có người đến tham quan, họ có thể dễ dàng dự phần vào câu chuyện của ông. Ông Cao cũng tự hào về tập sử ca 1.456 câu thơ lục bát được ông dành gần 10 năm để viết về Bác Hồ và lịch sử cách mạng Việt Nam. Anh Nguyễn Văn Công, Trường cao đẳng Nghề Bách khoa Hà Nội, chia sẻ: “Sau khi đến thăm Phòng lưu niệm do ông Cao xây dựng, tôi thật sự kính trọng và biết ơn những việc làm của ông. Tâm huyết của ông đã góp phần gìn giữ ký ức, giáo dục truyền thống cách mạng, từ đó giúp cho giới trẻ, các em học sinh hiểu được trách nhiệm của mình để học tập tốt, lao động tốt”.
Với cá nhân người viết, tôi may mắn nhiều lần được tham quan bộ sưu tập sách, báo của ông Nguyễn Phi Dũng (địa chỉ nhà số 595 đường Trường Chinh, phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình) và được ông chia sẻ những tâm huyết của giới sưu tầm. Bên cạnh báo chí, ông Dũng còn sưu tầm khoảng 500 cuốn sách viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Theo ông Dũng, sưu tầm tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh không đơn thuần là một niềm đam mê cá nhân, mà còn là một cách đóng góp với cộng đồng thông qua việc lưu giữ những dấu tích của lịch sử, để những câu chuyện về Bác Hồ và một giai đoạn lịch sử của dân tộc có thể tiếp tục được truyền lại cho các thế hệ sau.
“Trong quá trình sưu tầm báo giấy, tôi đặc biệt dành sự quan tâm đến những tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong bộ sưu tập hiện nay có rất nhiều số báo được phát hành nhân dịp sinh nhật Bác, cũng như những số báo đặc biệt viết về sự ra đi của Người. Qua những trang báo ấy, có thể thấy được cách thức mà báo chí từng thời kỳ ghi lại hình ảnh, hoạt động, cuộc đời và những sự kiện gắn với Bác Hồ. Đặc biệt, trong hàng trăm nghìn tờ báo đang được lưu giữ, hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất hiện với số lượng rất lớn”, ông Dũng bày tỏ.
Trong thời đại thông tin số, việc tìm kiếm một bức ảnh hay một thông tin về Bác Hồ trên internet tương đối dễ dàng. Nhưng một tờ báo gốc đã tồn tại hàng chục năm, một cuốn sách được xuất bản từ nhiều thập niên trước, hay một tấm ảnh được lưu giữ qua thời gian, lại mang một giá trị khác. Đó là nguồn tư liệu giúp người xem không chỉ hiểu về lịch sử, mà còn có cơ hội chạm vào một phần của lịch sử.
Sưu tầm không phải là giữ những thứ cũ cho riêng mình, mà là giữ lại những giá trị của quá khứ để thế hệ hôm nay và mai sau có cơ hội được hiểu hơn về lịch sử. Khi các bạn trẻ, học sinh, sinh viên đến tham quan phòng trưng bày, những tư liệu về Bác Hồ trở thành một cách tiếp cận lịch sử trực quan và gần gũi hơn”.
Nhà sưu tầm Nguyễn Phi Dũng
VĂN HỌC - KHÁNH HÀ