255 mảnh vỏ trứng 68 triệu năm tuổi, sao trứng khủng long khổng lồ ở nơi này được?

Một phát hiện mới tại miền nam Argentina đang mở rộng hiểu biết của giới khoa học về khả năng sinh sản đáng kinh ngạc của Titanosaur, nhóm khủng long ăn thực vật lớn nhất từng tồn tại trên Trái đất. Các nhà nghiên cứu tìm thấy 255 mảnh vỏ trứng hóa thạch tại hệ tầng Chorrillo, qua hai đợt khảo sát được thực hiện vào năm 2020 và 2024. Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí Royal Society Open Science, những hóa thạch này có niên đại khoảng 68 triệu năm, khi khu vực phát hiện nằm ở vĩ độ 55 đến 60 độ Nam. Điều khiến phát hiện trở nên đặc biệt nằm ở vị trí của nó, bởi đây là vùng rất xa đường xích đạo, được xem là lạnh hơn đáng kể so với những môi trường thường gắn với khủng long. Nhóm nghiên cứu do nhà cổ sinh vật học Darla Zelenitsky thuộc Đại học Calgary, Canada, dẫn đầu, xác định đây là bằng chứng về môi trường làm tổ ở vĩ độ cao nhất từng biết của khủng long chân thằn lằn. Phát hiện đồng thời cung cấp bằng chứng chắc chắn về trứng khủng long tại khu vực cực nam Trái đất, thay vì chỉ dựa vào hóa thạch xương rời rạc. Trước đó, hóa thạch xương Titanosaur từng được phát hiện tại nhiều nơi xa xích đạo, gồm Nam Cực, miền nam Argentina, Mông Cổ và bang Texas của Mỹ. Tuy nhiên, sự hiện diện của xương không đủ chứng minh những con vật khổng lồ này từng làm tổ tại chính các khu vực ấy, bởi chúng có thể đã di chuyển qua những vùng rộng lớn. Những mảnh vỏ trứng mới phát hiện đã bổ sung mắt xích quan trọng, cho thấy Titanosaur không chỉ sống được ở vĩ độ cao mà còn có thể hoàn tất chu kỳ sinh sản tại đó. Titanosaur nổi tiếng với chiếc cổ dài, chế độ ăn thực vật và thân hình đồ sộ, trong đó một số cá thể được ước tính nặng tới 75 tấn. Với kích thước như vậy, câu hỏi lớn đặt ra là chúng đã giữ trứng đủ ấm thế nào trong điều kiện có thể lạnh giá, đặc biệt khi chưa có bằng chứng cho thấy chúng dùng cơ thể để ấp. Các nhà khoa học cho rằng Titanosaur có thể đào những ụ tổ bằng đất, cát cùng thực vật, tạo ra một môi trường bảo vệ trứng khỏi tác động trực tiếp bên ngoài. Cách làm tổ này có thể tận dụng nhiệt sinh ra trong quá trình thực vật phân hủy, qua đó cung cấp phần lớn lượng nhiệt cần thiết để trứng phát triển. Vỏ trứng Titanosaur chứa nhiều lỗ nhỏ, giúp trao đổi khí nhưng đồng thời khiến trứng dễ mất nước nếu nằm ngoài trời trong thời gian dài. Khi được chôn trong đất, cát hoặc thảm thực vật, trứng có cơ hội duy trì độ ẩm phù hợp hơn, giảm nguy cơ phôi ngừng phát triển vì bị khô. Do cơ thể quá lớn, Titanosaur nhiều khả năng không ngồi lên trứng để ấp như một số loài chim hiện nay, vì trọng lượng có thể làm tổ và trứng bị phá hỏng. Kịch bản được giới nghiên cứu đánh giá phù hợp hơn là chúng đẻ trứng, phủ kín tổ bằng vật liệu tự nhiên rồi rời đi, tương tự cách nhiều loài bò sát hiện đại sinh sản. Chiến lược này cho phép con trưởng thành tránh phải ở lại bảo vệ tổ liên tục, đồng thời tận dụng nhiệt và độ ẩm do môi trường xung quanh tạo ra. Một nghịch lý khác cũng xuất hiện trong phát hiện này, khi những con vật có thể nặng hàng chục tấn lại sinh ra từ những quả trứng tương đối nhỏ so với cơ thể trưởng thành. Mỗi quả trứng Titanosaur chỉ chứa khoảng 4 lít chất lỏng, còn con non khi nở được cho là nặng khoảng 4kg, kích thước rất khiêm tốn bên cạnh cha mẹ. Nếu làm tổ theo đàn, Titanosaur có thể tạo những ụ đất và thực vật rộng khoảng bằng một bàn picnic, đủ lớn để để lại dấu vết đáng chú ý trên cảnh quan. Trứng khủng long vốn hiếm hóa thạch vì lớp vỏ tương đối mỏng, dễ vỡ, dễ bị phân tán hoặc biến đổi qua hàng triệu năm địa chất. Vì thế, 255 mảnh vỏ được phát hiện tại Argentina không chỉ là những mảnh vật chất cổ xưa, mà còn giúp tái dựng cách Titanosaur thích nghi với môi trường khắc nghiệt. Theo hướng giải thích được bài gốc trên Tuổi Trẻ dẫn lại, phát hiện cho thấy các “gã khổng lồ” này có khả năng sinh sản ở những vùng xa xích đạo, lạnh hơn nhiều so với nhận định trước đây.