Khi những cánh đồng sau vụ lúa được phủ đầy nước, một mùa sinh kế khác lại bắt đầu ở nhiều vùng quê Cần Thơ.
Trên mặt ruộng mênh mang nước, những tấm lưới được giăng lên, dớn được đặt xuống, người dân đẩy côn, bắt cá, bắt ốc.
Ở một số nơi, nông dân còn tận dụng chính những thửa ruộng ngập lũ để nuôi cá, biến khoảng thời gian không sản xuất lúa thành một mùa thu hoạch mới.
Mùa cá ruộng không chỉ là câu chuyện về những mẻ cá đầy lưới mà còn là cách người dân thích ứng với con nước, tận dụng điều kiện tự nhiên để tạo thêm sinh kế trên chính mảnh ruộng của mình.
Ruộng mùa lũ, cá theo nước về
Mùa nước ở Cần Thơ thường gắn với những vùng ruộng thấp, nơi nước từ các kênh rạch dâng lên và phủ mặt đồng. Trên đồng, hoạt động giăng lưới, đặt dớn, đẩy côn, bắt ốc diễn ra khá nhộn nhịp, cả ban ngày lẫn ban đêm.
Nước về mang theo nhiều loài thủy sản, tạo nên nguồn sản vật quen thuộc đối với cư dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Người dân tận dụng các dụng cụ đánh bắt truyền thống để khai thác cá, tôm, ốc trên những cánh đồng ngập nước.
Những chiếc xuồng nhỏ di chuyển giữa đồng nước. Người đi bắt cá kiểm tra từng tấm lưới, từng chiếc dớn; người khác đẩy côn trên mặt ruộng. Công việc tưởng chừng bình dị ấy lại tạo nên một khung cảnh đặc trưng của miền Tây mỗi khi mùa nước về.
Nhưng bên cạnh việc khai thác thủy sản tự nhiên, ở một số vùng, người dân còn chủ động biến ruộng lúa thành nơi nuôi cá trong thời gian ngập nước.
Từ ruộng lúa đến mùa cá
Mô hình nuôi cá trên ruộng không phải là cách làm mới ở Cần Thơ. Tại các vùng đất trũng, người dân đã tận dụng mùa nước để nuôi cá thay cho sản xuất lúa vụ 3.
Có những hộ sau khi thu hoạch lúa đã gia cố bờ ruộng, bao lưới rồi thả cá mè, cá chép. Cá được nuôi trong thời gian khoảng hai tháng, sau đó thu hoạch thành nhiều đợt. Khi đến đợt cuối, người dân bơm nước ra khỏi ruộng để chuẩn bị cho vụ lúa Đông Xuân.
Điểm đáng chú ý của mô hình này là người nông dân tận dụng được khoảng thời gian ruộng ngập nước mà nếu tiếp tục trồng lúa sẽ gặp nhiều khó khăn. Cá có thể sử dụng nguồn thức ăn tự nhiên trong ruộng, nhờ đó chi phí thức ăn và công chăm sóc được giảm bớt so với một số hình thức nuôi thủy sản tập trung.
Cách làm này cho thấy người nông dân không nhất thiết phải xem nước lũ chỉ là trở ngại. Nếu chủ động thích ứng, nguồn nước có thể trở thành một phần của chu kỳ sản xuất.
Đối với du khách, nếu có dịp chứng kiến một cánh đồng mùa nước, điều đáng nhớ không chỉ nằm ở cảnh sắc. Đó còn là câu chuyện về cách con người sống cùng thiên nhiên: từ chiếc lưới, chiếc dớn đến những ruộng cá được chăm sóc trong mùa lũ.
Mùa cá ruộng không kéo dài mãi. Khi nước rút, những cánh đồng dần trở lại dáng vẻ quen thuộc. Những mẻ cá cuối được thu hoạch, đưa lên bờ, cân bán cho thương lái. Trên ruộng, người nông dân tiếp tục tháo nước, làm đất và chuẩn bị cho vụ lúa mới.
Đó là một vòng quay sản xuất khá đặc trưng của vùng đồng bằng: lúa được thu hoạch, nước về, ruộng trở thành nơi nuôi cá hoặc khai thác thủy sản, rồi nước rút để đất trở lại với cây lúa.
Vì vậy, mùa cá ruộng mang trong mình nhiều hơn một câu chuyện về sản vật. Đó là câu chuyện về khả năng thích ứng của người nông dân trước điều kiện tự nhiên và cách tận dụng thời gian, mặt đất, nguồn nước để tạo thêm giá trị./.
(Vietnam+)