Những ngày mưa nắng thất thường, nhiều người vừa đi ngoài trời nóng đã bước vào phòng điều hòa lạnh hoặc bị ướt mưa trên đường về. Sau đó, cảm giác khô rát họng, nghẹt mũi, hắt hơi và mệt mỏi dễ xuất hiện. Các triệu chứng này có thể liên quan đến kích ứng do không khí khô, bụi, dị ứng hoặc nhiễm virus đường hô hấp. Thời tiết thay đổi không trực tiếp tạo ra virus, nhưng có thể khiến niêm mạc khó chịu và làm sinh hoạt thay đổi theo hướng dễ tiếp xúc với nguồn bệnh hơn, như ở lâu trong phòng kín hoặc tụ tập đông người.
Mũi có nhiệm vụ làm ấm, làm ẩm và lọc một phần không khí trước khi đi xuống đường hô hấp. Khi niêm mạc khô, viêm hoặc tiếp xúc thường xuyên với chất kích thích, cảm giác ngứa, rát và nghẹt dễ tăng. Người có viêm mũi dị ứng, hen, bệnh phổi mạn tính, người hút thuốc hoặc thường xuyên làm việc trong phòng điều hòa cần chú ý hơn đến những thay đổi này.
Hạn chế thay đổi nhiệt độ quá đột ngột: Điều hòa nên được đặt ở mức cơ thể cảm thấy dễ chịu, tránh để luồng gió thổi thẳng vào mặt và cổ trong thời gian dài. Khi vừa đi ngoài trời nóng hoặc bị ướt mưa, nên lau khô người, thay quần áo ẩm và dành vài phút thích nghi trước khi vào phòng lạnh. Bộ lọc điều hòa cần được vệ sinh định kỳ. Căn phòng cũng nên được thông khí khi điều kiện bên ngoài phù hợp, nhất là sau thời gian có nhiều người cùng sinh hoạt.
Nếu sử dụng máy tạo ẩm, người dùng cần thay nước và vệ sinh thiết bị theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Bình chứa nước bẩn có thể phát tán vi sinh vật qua hơi sương. Phòng quá ẩm cũng tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển, vì vậy không nên bật máy liên tục chỉ vì cảm thấy khô họng.
Thời tiết mưa nắng thất thường cùng việc thường xuyên ra vào phòng điều hòa có thể khiến mũi họng khô, kích ứng. Ảnh: Vecteezy
Uống nước đều trong ngày và vệ sinh mũi đúng cách: Nước giúp giảm cảm giác khô miệng, đặc biệt với người phải nói nhiều hoặc ngồi điều hòa lâu. Đồ uống ấm có thể làm dịu họng nhưng không thay thế thuốc điều trị khi đã mắc bệnh. Rượu bia, thuốc lá và khói thuốc dễ làm niêm mạc thêm kích ứng nên cần hạn chế.
Khi mũi nhiều bụi hoặc dịch nhầy, có thể dùng nước muối sinh lý dạng nhỏ hay xịt theo hướng dẫn. Người rửa mũi bằng bình chuyên dụng phải dùng nước cất, nước vô trùng hoặc nước đã đun sôi rồi để nguội. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cảnh báo không dùng nước máy trực tiếp để rửa mũi do một số vi sinh vật trong nước có thể gây nhiễm trùng nghiêm trọng khi đi qua đường mũi. Bình rửa cần được làm sạch, để khô sau mỗi lần dùng và không dùng chung.
Súc miệng bằng nước sạch hoặc dung dịch phù hợp có thể giúp làm sạch khoang miệng. Không nên pha nước muối quá đặc hoặc lạm dụng dung dịch sát khuẩn mạnh nhiều lần mỗi ngày vì có thể gây khô, rát và làm người dùng khó nhận biết tình trạng niêm mạc đang tổn thương.
Giảm tiếp xúc với bụi và nguồn lây: Khi chất lượng không khí xấu hoặc phải đi qua đường nhiều khói bụi, nên đeo khẩu trang ôm sát mũi, miệng. Khẩu trang cũng tạo thêm một lớp bảo vệ tại nơi đông người, phòng kín hoặc khi xung quanh có người đang ho, sốt. CDC khuyến cáo rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho, hắt hơi và vệ sinh các bề mặt được chạm nhiều để giảm nguy cơ lây virus hô hấp. Tại nhà và nơi làm việc, mở cửa hoặc sử dụng hệ thống thông khí phù hợp giúp hạn chế mầm bệnh tích tụ trong không gian kín.
Duy trì giấc ngủ và bữa ăn ổn định: Thiếu ngủ kéo dài, bỏ bữa, uống nhiều rượu bia hoặc làm việc quá sức khiến cơ thể khó hồi phục khi đã tiếp xúc với mầm bệnh. Khẩu phần nên có đủ chất đạm, rau quả, ngũ cốc và chất béo phù hợp. Không có loại vitamin, trà thảo mộc hay thực phẩm nào bảo đảm ngăn cảm lạnh nếu dùng riêng lẻ. Việc uống vitamin liều cao khi cơ thể không thiếu chất còn có thể gây tác dụng không mong muốn.
Người nghẹt mũi cũng cần thận trọng với thuốc xịt co mạch. Dùng kéo dài có thể gây nghẹt mũi bật lại, khiến người bệnh phải xịt nhiều hơn. Hướng dẫn y tế tại Anh khuyến cáo nhóm thuốc này thường không nên sử dụng quá 7 ngày. Kháng sinh không điều trị được cảm lạnh hay cúm do virus, chỉ dùng khi bác sĩ xác định có chỉ định. Người mang thai, tăng huyết áp, bệnh tim hoặc đang dùng nhiều thuốc nên hỏi nhân viên y tế trước khi mua thuốc cảm và thuốc xịt mũi.
Rà soát lịch tiêm chủng: Vaccine không ngăn được mọi nguyên nhân gây đau họng hoặc sổ mũi, nhưng có thể giảm nguy cơ mắc và diễn tiến nặng của một số bệnh truyền nhiễm đường hô hấp. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá tiêm vaccine là biện pháp phòng cúm mùa hiệu quả, đặc biệt quan trọng với người cao tuổi, phụ nữ mang thai, nhân viên y tế và người có bệnh nền. Người trưởng thành nên trao đổi với bác sĩ về vaccine cúm hằng năm, Covid-19 và vaccine phế cầu dựa trên tuổi, bệnh nền, tiền sử tiêm chủng cùng hướng dẫn đang áp dụng tại Việt Nam.
Các biện pháp trên giúp giảm kích ứng và nguy cơ mắc bệnh nhưng không thay thế việc thăm khám. Người bệnh nên đến cơ sở y tế nếu sốt cao kéo dài, khó thở, đau ngực, nuốt khó, mất nước, lơ mơ hoặc triệu chứng ngày càng nặng. Người lớn tuổi, người suy giảm miễn dịch, mắc bệnh tim phổi mạn tính hoặc đang mang thai cần liên hệ bác sĩ sớm hơn khi xuất hiện triệu chứng hô hấp.
Văn Hà tổng hợp