"Đối phương hồi tháng 12/2025 ra mắt công nghệ dẫn đường dựa trên đài phát tín hiệu Ariadna. Dự án này không bị hủy bỏ mà tiếp tục được phát triển. Họ đang xem xét trang bị nó cho máy bay không người lái (UAV) tự sát và bom lượn dẫn đường", Serhii Beskrestnov, cố vấn của Tổng thống Ukraine về phát triển công nghệ quốc phòng, cho biết hồi tuần trước.
Ariadna là hệ thống dẫn đường được thiết kế để tự động xác định vị trí của tên lửa, máy bay không người lái (UAV) và khí tài đường không mà không cần tín hiệu định vị vệ tinh GPS hoặc GLONASS. Quỹ Sáng kiến Công nghệ Quốc gia (NTI) của Nga cho biết hệ thống có thể xác định vị trí với sai số 15-20 cm, chính xác hơn 8 lần so với GPS.
UAV phản lực Nga tập kích radar cảnh giới Ukraine
UAV Geran-4 Nga tập kích, theo dõi các mục tiêu Ukraine hôm 17/9. Video: Zvezda, BQP Nga
Hệ thống này hoạt động dựa vào mạng lưới đài phát vô tuyến mặt đất với tọa độ được xác định từ trước. Bộ thu trên UAV hoặc tên lửa sẽ bắt tín hiệu từ ít nhất 3 đài phát khác nhau và so sánh độ chênh lệch thời gian truyền sóng vô tuyến, từ đó xác định tọa độ và hướng bay trên thực tế.
Do không phụ thuộc tín hiệu vệ tinh, Ariadna miễn nhiễm với gần như mọi biện pháp tác chiến điện tử và tạo giả tín hiệu được Ukraine áp dụng hiện nay. "Hệ thống này cho phép đối phương định vị vũ khí ở cách tiền tuyến tới 100 km, đồng nghĩa với khả năng tập kích chính xác trên phần lớn lãnh thổ Ukraine", ông Beskrestnov cho hay.
Dù vậy, Ariadna có nhược điểm là cần mạng lưới đài phát tín hiệu vô tuyến quy mô lớn trên mặt đất, nhằm đảm bảo khả năng kết nối và duy trì độ chính xác.
Cố vấn Beskrestnov cho biết Ukraine cũng ứng dụng công nghệ dẫn đường dựa trên đài phát tín hiệu mặt đất để vận hành UAV trinh sát, trong khi Nga đã dùng hệ thống tương tự từ năm 2022 để dẫn đường cho UAV do hãng ZALA Aero sản xuất. Ông không nêu cụ thể Nga đã sử dụng hệ thống nào và sự khác biệt so với Ariadna.
Chuyên gia Ukraine nhận định rằng phương pháp triển vọng nhất để điều khiển UAV mà không phụ thuộc định vị vệ tinh là sử dụng độ biến thiên của từ trường Trái Đất. "Các công ty hàng đầu thế giới đang phát triển công nghệ này, song nó vẫn chưa sẵn sàng để triển khai trên quy mô rộng", ông nói.
Beskrestnov sau đó tiếp tục cảnh báo về mạng lưới vệ tinh liên lạc băng thông rộng Rassvet đang được Nga triển khai. "Đây sẽ là vấn đề lớn đối với chúng ta. Thậm chí không chỉ là vấn đề đơn thuần, mà là thảm họa quy mô nhỏ", ông cảnh báo.
Rassvet có biệt danh "Starlink của Nga", được phát triển nhằm thay thế dịch vụ Internet vệ tinh do SpaceX phát triển. Thiết bị đầu cuối trong hệ thống Rassvet sử dụng ăng-ten tương tự Starlink, có thể xác định vị trí vệ tinh và duy trì liên kết mà không cần điều chỉnh thủ công, cung cấp đường truyền với băng thông 1 Gbps và độ trễ 70 ms.
Dữ liệu nguồn mở tính đến tháng 8 cho thấy Nga đã phóng 32 vệ tinh thuộc hệ thống Rassvet-3 lên quỹ đạo thấp quanh Trái Đất, cùng 6 vệ tinh thử nghiệm thuộc mạng lưới Rassvet-1 và Rassvet-2 ở trên không gian từ năm 2023-2024.
Bộ đôi thiết bị dẫn đường có thể gây họa cho phòng không Ukraine
Vệ tinh Rassvet tách khỏi tên lửa đẩy hồi tháng 3. Video: Bureau 1440
Rassvet hiện có thể phủ sóng trên toàn bộ lãnh thổ Ukraine ít nhất hai lần mỗi ngày, thời gian mỗi phiên là khoảng 60-90 phút. Trong thời gian này, hệ thống Rassvet có thể tạo ra "cửa sổ kết nối" ổn định, cho phép lực lượng Nga dùng thiết bị đầu cuối để liên lạc, điều khiển xuồng không người lái, UAV tự sát và trinh sát.
Ông Beskrestnov nhận định Nga cần phóng thành công thêm ít nhất 200-300 vệ tinh để phủ sóng 24/7 với kết nối ổn định trên toàn lãnh thổ Ukraine.
Sĩ quan cấp cao của Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (GUR) hồi đầu tháng cho biết các đơn vị Nga bắt đầu dùng Rassvet để duy trì liên lạc trên mặt trận với thời lượng vài giờ mỗi ngày kể từ cuối tháng 7. "Rassvet có thể dùng để truyền dữ liệu theo thời gian thực, cải thiện đáng kể năng lực tác chiến từ không gian của Nga", quan chức này cho hay.
Viện nghiên cứu Chiến tranh (ISW), có trụ sở ở Mỹ, viện dẫn số liệu từ trang theo dõi vệ tinh trực tuyến N2YO cho biết 16 vệ tinh Rassvet phóng hồi tháng 7 đều không đạt được độ cao 550 km như dự kiến. Nhiều chiếc chỉ lên tới quỹ đạo 300-400 km, một số đang hạ độ cao và ít nhất hai vệ tinh được cho là sắp hồi quyển.
Cố vấn của Tổng thống Ukraine cho rằng bước lùi này khó lòng cản bước dự án Rassvet, nhận định Nga sẽ cải tiến động cơ tên lửa đẩy và vẫn sẽ đưa được các vệ tinh Rassvet tiếp theo lên quỹ đạo cần thiết. "Nga là cường quốc không gian, rất có khả năng tên lửa Angara nào đó sẽ 'bất ngờ' đưa một nửa số vệ tinh Rassvet lên quỹ đạo chỉ trong một lần phóng", ông cho hay.
Chuyên gia này nhắc lại rằng quân đội Ukraine không tiến hành nỗ lực đối phó mang tính hệ thống đối với công nghệ mạng liên lạc kiểu Mesh WiFi mà UAV Nga sử dụng trong suốt một năm qua. Mỗi UAV trong đó đóng vai trò là một trạm vừa thu phát vừa chuyển tiếp dữ liệu, đảm bảo kết nối liền mạch giữa các phi cơ với người điều khiển.
UAV Geran-2 Nga tại lễ Duyệt binh Chiến thắng ở Moskva năm 2025. Ảnh: AFP
Beskrestnov cho rằng sai lầm này khiến Ukraine giờ đây phải chật vật đối phó UAV trang bị hệ thống kiểu Mesh WiFi. "Tình trạng tương tự cũng sẽ xảy ra với hệ thống Rassvet", cố vấn của Tổng thống Ukraine cảnh báo.
Ông nhấn mạnh rằng Ukraine cần có hệ thống tác chiến điện tử đủ khả năng bao phủ "toàn bộ cơ sở hạ tầng chủ chốt" khi Rassvet đạt khả năng vận hành hoàn chỉnh, thừa nhận đây không phải mục tiêu có thể thực hiện một cách nhanh chóng và với chi phí thấp.
Ukraine hồi giữa tháng 8 tập kích Trung tâm Tên lửa Vũ trụ Progress, cơ sở tham gia hoạt động sản xuất tên lửa đẩy dùng để phóng vệ tinh Rassvet, trước khi nhắm mục tiêu sân bay vũ trụ Plesetsk. Dù vậy, những nỗ lực này được đánh giá là chỉ làm chậm phần nào chương trình Rassvet và các dự án vũ trụ của quân đội Nga.
Ngày 18/9, cơ quan vũ trụ Nga Roscosmos thông báo kíp chiến đấu của Lực lượng Không gian Vũ trụ đã thực hiện thành công cuộc phóng tên lửa đẩy Soyuz-2.1b tại sân bay vũ trụ Plesetsk, đưa "vệ tinh của Bộ Quốc phòng Nga" lên quỹ đạo dự kiến.
Phạm Giang (Theo New Voice of Ukraine, Topcor, Euromaidan Press)