Suốt 26 năm qua, John Yeley đã làm việc trên trang trại ở bang Illinois, nằm ngay sát biên giới bang Indiana. Là thế hệ thứ 7 quản lý trang trại mà gia đình đã sở hữu từ năm 1852, ông gắn bó với công việc làm nông này, nhưng không chắc hai con của mình có muốn kế nghiệp hay không.
"Với tình cảnh kinh tế quá khó khăn như hiện nay, tôi thực sự không mong các con theo nghề", ông nói.
John Yeley, thế hệ thứ 7 điều hành trang trại gia đình ở bang Illinois. Ảnh: CNN
Những nông dân như Yeley cùng các chuyên gia nông nghiệp đều thừa nhận ngành này đang rơi vào suy thoái nghiêm trọng. Các trang trại phải vật lộn với giá nhiên liệu tăng kỷ lục, tranh chấp thương mại làm mất đi các thị trường quan trọng, trong khi xung đột tại Ukraine và Trung Đông đẩy giá phân bón tăng cao, đúng thời điểm nông dân phải gánh lãi suất vay vốn cao hơn.
Yeley không chắc sẽ có lãi trong mùa thu hoạch sắp tới, dù giá ngô và đậu tương đã tăng.
"Ba nông dân trong vùng đã vỡ nợ trong năm nay", ông cho hay. "Ai cũng đang tự hỏi liệu có đáng để tiếp tục hay không. Áp lực thực sự rất lớn".
Ác mộng từ giá dầu diesel và phân bón
Hiện tại, giá dầu diesel đang gây áp lực lớn nhất lên nông dân Mỹ. Đây là nguồn nhiên liệu chủ yếu cho các thiết bị nông nghiệp như máy kéo và máy gặt liên hợp.
Giá dầu diesel trung bình tại Mỹ tăng nhanh hơn giá xăng, lên mức 1,72 USD/lít hôm 21/9, cao hơn 1,7 lần so với mức giá dầu diesel một năm trước. Tại một số bang thuộc vành đai nông nghiệp Trung Tây, mức giá thậm chí còn cao hơn. Ở Illinois, giá dầu diesel trung bình ghi nhận vào cuối tuần trước là 1,76 USD/lít.
Mỗi nông dân Mỹ thường mua hàng chục nghìn lít dầu diesel mỗi năm cho trang trại của mình. Bản thân Yeley thường mua khoảng 32.000 lít vào hai lần trong năm để dùng cho máy móc.
"Đây là năm đầu tiên tôi không thể mua trọn một chuyến xe chở dầu vào cả mùa xuân lẫn mùa thu vì chi phí quá cao. Chúng tôi phải mua nhỏ giọt, mỗi lần khoảng 4.000 lít, với hy vọng giá sẽ giảm", ông nói. "Nhưng tiếc là điều đó không xảy ra".
Tại trang trại phía bắc bang California, Sammy Tookey trồng đủ loại nông sản, như cà chua, ngô, dưa, ớt, bí, xà lách, trên diện tích hơn 4 ha. Anh bán khoảng một nửa số rau củ cho hợp tác xã thực phẩm, nửa còn lại được chở đến chợ nông sản địa phương.
Anh đang đau đầu vì giá dầu diesel leo thang, cùng với chi phí thùng carton và phân bón đều tăng ở mức hai chữ số trong năm qua.
Xung đột Nga - Ukraine ban đầu làm gián đoạn nguồn cung một số nguyên liệu thô sản xuất phân bón, khiến giá tăng vọt. Tình hình càng tồi tệ hơn trong năm nay khi chiến sự tại Trung Đông cắt đứt nguồn phân bón từ khu vực này. Theo các chuyên gia và nông dân, giá phân bón đã tăng tới 50% từ đầu năm đến nay.
Tookey đã tăng giá bán nhưng không đủ bù đắp được mức tăng chi phí. Anh cho hay bản thân cũng không muốn làm khách hàng hoảng hốt mà rời đi.
Dù dự định tiếp tục xuống giống vào mùa xuân, anh vẫn chưa biết sẽ gắn bó với nghề nông được bao lâu nữa. Tookey sắp kết hôn vào cuối tháng 10 và lo lắng về khả năng nuôi dạy con cái sau này.
"Tự mình gánh vác một gia đình và duy trì trang trại dường như là điều bất khả thi", anh nói.
George Kibby, cha dượng của Tookey, có cái nhìn u ám hơn về bức tranh ngành nông nghiệp hiện tại. Ông đã bỏ nghề hồi tháng 7 sau 40 năm gắn bó vì mảnh đất ông thuê ở quận Cam, bang California, đã bị bán lại cho một dự án xây dựng nhà ở.
Máy kéo hoạt động trên một trang trại cộng đồng ở bang New York hồi tháng 4. Ảnh: AFP
"Chi phí đất đai, máy móc, nhân công, cùng với tình trạng bấp bênh của giá cả các mặt hàng thiết yếu như dầu diesel và phân bón khiến việc kiếm sống bằng nghề nông thời nay trở thành điều không tưởng", Kibby nói. "Những nông dân nhỏ lẻ như chúng tôi hầu như không có cơ hội. Chúng tôi làm việc miệt mài mà chẳng kiếm ra tiền".
Vòng xoáy nợ nần và làn sóng phá sản lan rộng
Ngoài vấn đề chi phí nguyên liệu đầu vào, còn rất nhiều yếu tố khác đang bào mòn thu nhập của nông dân Mỹ.
Hầu hết nông dân đều phải vay các khoản tín dụng ngắn hạn để trang trải chi phí từ khi gieo trồng đến lúc thu hoạch. Tuy nhiên, mặt bằng lãi suất đã tăng cao do Cục dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) thắt chặt chính sách tiền tệ nhằm kiểm soát lạm phát, kéo theo chi phí vay vốn bị đẩy lên đáng kể.
Các cuộc chiến thương mại của Mỹ, đặc biệt là với Trung Quốc, đã cắt đứt nhiều thị trường xuất khẩu quan trọng dành cho những mặt hàng nông sản như đậu tương. Điều này đang kéo giá xuống trong ngắn hạn, đồng thời khiến nông dân lo ngại về nguy cơ mất thị phần về lâu dài.
"Trang trại của chúng tôi cùng đa số các trang trại mà tôi biết đều dự báo thua lỗ trong năm nay. Phần lớn trong số đó cũng đã chịu lỗ vào năm ngoái", Chủ tịch Hiệp hội Nông dân Iowa Aaron Lehman cho biết.
"Làm nông chắc chắn sẽ có lúc thăng lúc trầm, nhưng khi khó khăn kéo dài từ năm này qua năm khác, bạn không còn là khách hàng đủ uy tín để vay vốn ngân hàng và tiếp tục công việc", ông nói.
Theo dữ liệu liên bang, trong 12 tháng tính đến tháng 6, số trang trại phá sản đã tăng 20% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, thời điểm tồi tệ nhất vẫn còn ở phía trước, Tom Ajamie, luật sư hoạt động trong ngành nông nghiệp, cảnh báo.
"Rất nhiều nông dân đang ở bên bờ vực, chỉ biết căng mình ra chống đỡ", ông nói. "Tôi cho rằng số đơn xin phá sản sẽ còn tăng lên".
Một số nghị sĩ đại diện cho các bang nông nghiệp, như thượng nghị sĩ Cộng hòa Chuck Grassley, đã kêu gọi chính quyền Mỹ cấm xuất khẩu dầu diesel để hạ nhiệt giá cả tức thì. Tuy nhiên, không ít chuyên gia năng lượng hoài nghi liệu biện pháp này có thể giúp kéo giá dầu diesel xuống hay không.
Liên đoàn Nông hội Mỹ (AFBF) cùng các nhóm đại diện ngành nông nghiệp đang kêu gọi Thượng viện thông qua một dự luật mới với nhiều biện pháp hỗ trợ nông dân, như nâng hạn mức vay vốn nông nghiệp liên bang, chỉ số vốn không đổi kể từ năm 2018.
"Sau cuộc bầu cử quốc hội giữa kỳ, tôi tin chúng ta có thể tìm thấy tiếng nói chung giữa hai đảng trong nhiều vấn đề", John Newton, phó chủ tịch phụ trách chính sách công và phân tích kinh tế của AFBF, nhận định.
Sammy Tookey (trái) và cha dượng George Kibby trên trang trại trồng rau củ và trái cây ở phía bắc bang California. Ảnh: CNN
Tuy nhiên, dù một đạo luật cuối cùng có được thông qua hay giá dầu diesel giảm vào cuối năm nay, chúng cũng không thể cứu những nông dân đang phải thu hoạch vụ mùa ngay lúc này.
Không ít người nói rằng họ cảm thấy mình là nạn nhân của những biến động trên toàn cầu mà bản thân hoàn toàn không thể kiểm soát.
"Nông dân vốn đã quen ứng phó với những biến động của thời tiết, thổ nhưỡng hay dịch bệnh trên gia súc", Lehman cho hay. "Tuy nhiên, những quyết định chính sách vô tình khiến nông dân trở thành bên hứng chịu tổn thất kinh tế đầu tiên mới là điều khiến chúng tôi vô cùng bức xúc".
Vũ Hoàng (Theo CNN, AFP, Reuters)