Nhà báo lên làm vua sau tranh chấp vương vị

Một nhà báo kỳ cựu của đài phát thanh, truyền hình quốc gia Uganda đang chuẩn bị bước vào vai trò hoàn toàn khác: trở thành vua Tooro, vương quốc lịch sử có ảnh hưởng văn hóa sâu rộng. Hoàng tử Edward Rukidi Kijanangoma Nyabongo I, 56 tuổi, được lựa chọn kế vị cố vương Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV, người qua đời tháng trước ở tuổi 34. Câu chuyện chuyển giao ngai vàng nhanh chóng gây chú ý, bởi người kế vị vốn được công chúng biết đến nhiều hơn với công việc báo chí, còn việc chọn vua lại vướng tranh chấp trong hoàng gia. Tooro là một trong bốn vương quốc lịch sử được công nhận tại Uganda, nơi các quân vương truyền thống không nắm quyền lực chính trị chính thức nhưng vẫn có ảnh hưởng lớn trong đời sống cộng đồng. Trong 31 năm qua, vương quốc do vua Oyo trị vì, sau khi ông lên ngôi năm 1995, lúc mới ba tuổi, kế nhiệm người cha đã qua đời. Khi ấy, Oyo được xem là vị quân chủ trẻ nhất thế giới, rồi tiếp tục giữ ngai vàng cho đến khi qua đời vì ung thư vào tháng trước. Kijanangoma và Oyo là anh em họ, cùng là cháu nội của Rukidi III, vị vua thứ 11 của Tooro, trị vì từ năm 1928 đến năm 1965. Dù có quan hệ huyết thống với cố vương, Kijanangoma không phải cái tên được đông đảo người Uganda mặc nhiên xem là người thừa kế ngai vàng. Trước khi được lựa chọn, ông xây dựng sự nghiệp với vai trò nhà báo và biên tập viên lâu năm tại đài phát thanh, truyền hình quốc gia. Tranh cãi bắt nguồn từ quy định truyền thống rằng người kế vị phải là người con trai được công nhận của vị vua vừa qua đời. Một số thành viên thân cận trong hoàng gia cho biết Oyo có một con trai còn nhỏ, đồng thời để lại di chúc chỉ định đứa trẻ làm người kế vị. Tuy nhiên, danh tính cậu bé chưa từng được công khai, và hội đồng gồm 21 thành viên thuộc dòng tộc Babiito, cơ quan có thẩm quyền chọn vua, không công nhận cậu là người thừa kế. Thay vào đó, hội đồng chọn Kijanangoma để kế vị Oyo, quyết định làm dấy lên bất đồng với Thái hậu Best Kemigisa, mẹ của cố vương. Bà cho rằng di nguyện của con trai cần được tôn trọng, trong khi hội đồng kế vị hoàng gia khẳng định quy trình của họ phù hợp với phong tục và truyền thống Tooro. Theo thông tin VnExpress dẫn lại từ BBC và Reuters, cố vương Oyo chưa từng tổ chức hôn lễ công khai, còn thông tin về vợ và con trai ông rất ít. Thái hậu Kemigisa cho biết con trai của cố vương đang ở bang Texas, Mỹ, lẽ ra đã trở về Uganda, nhưng tranh chấp ngôi vị khiến việc hồi hương không thể thực hiện. Bà nói không đứa trẻ nào đáng phải trở về quê hương trong hoàn cảnh đối mặt với sự thù địch và xung đột. Lời chia sẻ cho thấy cuộc tranh luận về người kế vị không chỉ xoay quanh phong tục và thẩm quyền, mà còn ảnh hưởng đến một đứa trẻ chưa được công khai danh tính. Kijanangoma được chọn sau khi Hoàng tử George Desmond Kamurasi, người đang chơi bóng cho câu lạc bộ South East Dons ở Anh, từ chối lời mời lên ngôi. Hoàng tử mới được công bố là người kế vị và thực hiện các nghi lễ trước lễ đăng quang tại Uganda ngày 28/9. Sự lựa chọn ấy đưa một nhân vật quen thuộc trong giới truyền thông đến vị trí đứng đầu một vương quốc mà vai trò chủ yếu gắn với văn hóa và sự trung thành của cộng đồng. Sau khi chính thức được công bố là người kế vị ngai vàng, Kijanangoma nói ông muốn mở cửa cung điện để người dân có thể đến thăm. Ông cũng nhấn mạnh đoàn kết và phát triển, đồng thời khẳng định danh hiệu nhà vua không có nghĩa ông có thể tự mình giải quyết mọi việc. Thông điệp của ông hướng đến sự đồng hành của cộng đồng, trong lúc Tooro bước vào giai đoạn chuyển giao còn nhiều bất đồng về người kế vị.