72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô: Từ ngày về chiến thắng đến sức bật kinh tế của Hà Nội

Sáng 10/10/1954, Hà Nội rực rỡ sắc màu của cờ hoa, của lòng người phơi phới, tràn đầy cảm xúc. Từ năm cửa ô, đoàn quân chiến thắng tiến vào Thủ đô trong sự hân hoan của hàng vạn người dân.

Ngày 10/10/1954 đã trở thành thời khắc lịch sử, một mốc son trong lịch sử của dân tộc, khi Thủ đô Hà Nội được giải phóng.

72 năm đã đi qua nhưng ký ức về mùa Thu năm ấy vẫn vẹn nguyên giá trị, hun đúc niềm tự hào, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên của các thế hệ người Hà Nội.

Từ Thủ đô anh hùng trong kháng chiến đến trung tâm đổi mới, sáng tạo của đất nước, Hà Nội luôn là biểu tượng sống động của tinh thần Việt Nam - kiên cường trong chiến đấu, bứt phá trong phát triển và vững vàng trên hành trình hội nhập.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, mở ra kỷ nguyên độc lập dân tộc. Tuy nhiên, ngay sau đó, thực dân Pháp trở lại xâm lược nước ta, buộc dân tộc ta phải bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ.

Ngày 19/12/1946, cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Hà Nội trở thành một trong những địa bàn mở đầu cho cuộc chiến đấu bảo vệ nền độc lập vừa giành được.

Sau chín năm kháng chiến đầy gian khổ, với ý chí kiên cường và tinh thần chiến đấu sáng tạo, quân và dân ta đã làm nên thắng lợi Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu.” Chiến thắng này tạo bước ngoặt quyết định trên chiến trường, buộc thực dân Pháp phải ký Hiệp định Geneva ngày 21/7/1954 về đình chỉ chiến sự ở Việt Nam, công nhận các quyền dân tộc cơ bản của Việt Nam, Lào và Campuchia, đồng thời rút quân khỏi miền Bắc Việt Nam.

Theo các điều khoản của Hiệp định, Hà Nội nằm trong khu vực tập kết 80 ngày của quân đội Pháp. Đây là khoảng thời gian đặc biệt, khi chiến tranh đã đi đến hồi kết nhưng cuộc đấu tranh để tiếp quản Thủ đô vẫn diễn ra hết sức quyết liệt. Thực dân Pháp tìm cách phá hoại cơ sở kinh tế, văn hóa, gây rối, làm đình trệ hoạt động của thành phố, với ý đồ để lại một Hà Nội khó khăn, hỗn loạn khi chính quyền cách mạng tiếp quản.

Nhận thức rõ ý nghĩa đặc biệt của việc tiếp quản Hà Nội, Trung ương Đảng và Chính phủ đã chuẩn bị kỹ lưỡng về mọi mặt. Bộ Chính trị và Ban Bí thư cử các đồng chí Võ Nguyên Giáp, Lê Văn Lương, Xuân Thủy, Tố Hữu trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo công tác tiếp quản Thủ đô.

Ngày 17/9/1954, Ủy ban Quân chính thành phố Hà Nội được thành lập, do Thiếu tướng Vương Thừa Vũ làm Chủ tịch, bác sỹ Trần Duy Hưng làm Phó Chủ tịch, thực hiện nhiệm vụ tổ chức tiếp quản và quản lý thành phố.

Công tác chuẩn bị không chỉ tập trung vào lực lượng quân sự mà còn đặc biệt coi trọng công tác chính trị, tư tưởng và kỷ luật. Các đơn vị được giao nhiệm vụ phải giữ vững trật tự, bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, chấp hành nghiêm chính sách của Chính phủ và tuyệt đối không để xảy ra những hành động làm ảnh hưởng đến hình ảnh của chính quyền cách mạng.

Ngày 19/9/1954, tại Đền Hùng, Phú Thọ, Chủ tịch Hồ Chí Minh gặp gỡ, nói chuyện với cán bộ, chỉ huy các đơn vị thuộc Đại đoàn 308 Quân Tiên phong về nhiệm vụ tiếp quản Thủ đô.

Người căn dặn: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước.” Đối với những người lính sắp trở về Hà Nội, đó không chỉ là lời căn dặn về trách nhiệm mà còn là lời nhắc nhở về một nhiệm vụ đặc biệt: từ chiến đấu chống quân thù chuyển sang một “chiến dịch hòa bình,” trong đó kỷ luật, bản lĩnh và ý thức phục vụ Nhân dân có ý nghĩa quyết định.

Sau quá trình đấu tranh ngoại giao, ta và thực dân Pháp ký các văn bản chuyển giao Hà Nội về quân sự và hành chính. Từ đầu tháng 10/1954, các lực lượng hành chính, công an, trật tự và cảnh vệ của ta lần lượt vào thành phố để chuẩn bị tiếp quản các cơ quan, công sở, công trình công cộng.

Ngày 8/10, các đơn vị quân đội bắt đầu tiến vào khu vực Hà Nội theo kế hoạch. Ngày 9/10, quân ta tiếp quản các khu vực còn lại trong thành phố. Đến 16 giờ 30 phút ngày 9/10/1954, quân đội ta hoàn toàn kiểm soát Hà Nội. Thành phố được tiếp quản an toàn, trật tự, tạo tiền đề cho thời khắc lịch sử diễn ra vào sáng hôm sau.

Sáng 10/10/1954, các đơn vị quân đội của ta từ nhiều hướng tiến vào Hà Nội. Những đoàn quân chiến thắng đi qua các cửa ô, những tuyến phố lớn trong sự chào đón của hàng vạn người dân.

Các cánh quân lần lượt tiến vào những khu vực trọng yếu của thành phố. Hà Nội ngập tràn cờ hoa. Niềm vui của người dân Thủ đô sau những năm tháng xa cách hòa cùng niềm tự hào của cả dân tộc về thắng lợi của cuộc kháng chiến.

Hình ảnh những đoàn quân tiến về Hà Nội trong mùa Thu năm 1954 đã trở thành biểu tượng bất tử. Nhà thơ Tố Hữu đã ghi lại khoảnh khắc ấy bằng những câu thơ đầy xúc động: “Giữa Thủ đô/Cụ Hồ về/ Bộ đội/Tiến vào năm cửa ô/Về đến đây rồi, Hà Nội ơi/Người đi kháng chiến tám năm trời/Hôm nay về lại đây Hà Nội/Giàn giụa vui lên ướt mắt cười.” Đó không chỉ là niềm vui của một ngày chiến thắng mà còn là kết tinh của những năm tháng chiến đấu, hy sinh và chờ đợi.

Lễ tiếp quản Thủ đô đã diễn ra long trọng tại sân vận động Cột Cờ, với sự có mặt của nhiều lãnh đạo và quân dân Hà Nội. Vào lúc 15 giờ, hàng trăm nghìn người dân Hà Nội và các lực lượng vũ trang đã chỉnh tề tham dự lễ chào cờ do Ủy ban Quân chính tổ chức tại Sân vận động Cột Cờ.

Sau lễ chào cờ, Chủ tịch Ủy ban Quân chính Vương Thừa Vũ trân trọng đọc Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi đồng bào Thủ đô nhân Ngày Giải phóng.

Trong Lời kêu gọi, Bác viết: “Tám năm qua, Chính phủ phải xa rời Thủ đô để kháng chiến cứu nước. Tuy xa nhau, nhưng lòng Chính phủ luôn luôn gần cạnh đồng bào. Ngày nay do Nhân dân ta đoàn kết nhất trí, quân đội ta chiến đấu anh dũng, hòa bình đã thắng lợi, Chính phủ lại trở về Thủ đô với đồng bào. Muôn dặm một nhà, lòng vui mừng khôn xiết kể!”

Bác còn căn dặn: “Chính phủ có quyết tâm, toàn thể đồng bào Hà Nội đồng tâm nhất trí góp sức với Chính phủ, thì chúng ta nhất định vượt được mọi khó khăn và đạt được mục đích chung: Làm cho Hà Nội thành một Thủ đô yên ổn, tươi vui và phồn thịnh."

Công cuộc tiếp quản Thủ đô thành công tốt đẹp. Ta đã tiếp thu an toàn, nhanh chóng các cơ quan, công sở, công trình công cộng, xí nghiệp, bệnh viện, trường học và những vị trí quan trọng của thành phố. Các hoạt động điện, nước, giao thông, liên lạc được duy trì; an ninh chính trị, trật tự xã hội được bảo đảm; đời sống của nhân dân cơ bản ổn định.

Thành công của cuộc tiếp quản là kết quả của sự lãnh đạo, chỉ đạo sáng suốt của Trung ương, sự chuẩn bị chu đáo, tinh thần kỷ luật của các lực lượng tham gia và sự phối hợp, ủng hộ của Nhân dân Thủ đô.

Ngày Giải phóng Thủ đô 10/10/1954 là một trong những mốc son rực rỡ, không chỉ đánh dấu sự thắng lợi của một dân tộc nhỏ bé trước một thực dân xâm lược hàng đầu thế giới, mà còn mở ra thời kỳ mới trong tiến trình phát triển của Thăng Long-Hà Nội.

Ngay sau khi tiếp quản Thủ đô, Đảng bộ và chính quyền Hà Nội đã lãnh đạo Nhân dân nhanh chóng ổn định tình hình, bắt tay vào khôi phục và cải tạo Thủ đô. Chỉ một năm sau, Hà Nội đã hoàn thành cải cách ruộng đất, một nhiệm vụ chiến lược cơ bản của cách mạng dân tộc dân chủ.

Trong những năm kháng chiến chống đế quốc Mỹ, hàng chục vạn người con Thủ đô đã lên đường tòng quân chiến đấu khắp các chiến trường. Nơi hậu phương, Hà Nội trở thành một trung tâm kinh tế lớn của miền Bắc xã hội chủ nghĩa, chi viện cho tiền tuyến với phương châm “thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người.”

Tự hào hơn nữa, Hà Nội đã cùng các địa phương, dưới sự lãnh đạo của Đảng, làm nên một “Điện Biên Phủ trên không” vào tháng 12/1972, buộc đế quốc Mỹ phải quay lại bàn đàm phán và ký Hiệp định Paris, chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam (ngày 27/1/1973). Đây là tiền đề quan trọng để cả nước làm nên Đại thắng mùa Xuân năm 1975, thu non sông về một mối.

Đất nước thống nhất, Hà Nội là một công trường lớn, xây dựng và phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, cải thiện đời sống của nhân dân.

Đến năm 1982, Hà Nội cơ bản đã hồi phục các cơ sở hạ tầng để phát triển kinh tế-xã hội và đã có những bước tiến. Đặc biệt, từ năm 1986, quán triệt và vận dụng sáng tạo đường lối đổi mới của Đảng, Thành ủy Hà Nội đã đề ra chủ trương phát triển kinh tế-xã hội phù hợp với thực tiễn của địa phương, quyết tâm đổi mới cơ chế quản lý, phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Thực hiện Nghị quyết số 15/2008/QH12 của Quốc hội khóa XII, từ ngày 1/8/2008, Thủ đô Hà Nội chính thức được điều chỉnh, mở rộng địa giới hành chính. Việc mở rộng địa giới hành chính là thay đổi quan trọng, mang tầm vóc mới, cơ hội mới và diện mạo mới cho Thủ đô.

Năm 2026, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, kinh tế Hà Nội tiếp tục duy trì đà tăng trưởng và có sự tăng tốc rõ nét trong quý 3.

Theo số liệu Thống kê thành phố Hà Nội, GRDP quý 3/2026 ước tăng 10,02% so với cùng kỳ năm trước, lần đầu tiên trong năm đạt mức tăng trưởng hai con số và cao hơn hai quý đầu năm. Tính chung 9 tháng, GRDP của thành phố ước tăng 8,85%, cao hơn mức tăng 7,92% của cùng kỳ năm 2025. Quy mô GRDP theo giá hiện hành đạt gần 1,295 triệu tỷ đồng.

Đáng chú ý, cơ cấu kinh tế tiếp tục phản ánh đặc trưng của một đô thị lớn. Khu vực dịch vụ chiếm 67,64% GRDP; công nghiệp và xây dựng chiếm 20,60%; nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 1,91%; phần còn lại là thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm.

Dịch vụ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng của Thủ đô. Giá trị tăng thêm khu vực này trong 9 tháng năm 2026 tăng 9,14%, đóng góp 6,15 điểm phần trăm vào mức tăng GRDP chung, trong đó vận tải, kho bãi tăng 11,94%; tài chính, ngân hàng và bảo hiểm tăng 10,41%; bán buôn, bán lẻ tăng 10%.

Những con số ấy cho thấy nền kinh tế Hà Nội đang ngày càng mang đậm đặc trưng của kinh tế đô thị hiện đại, trong đó thương mại, tài chính, vận tải, du lịch, công nghệ và các loại hình dịch vụ chất lượng cao trở thành những cấu phần quan trọng.

Cùng với tăng trưởng GRDP, đầu tư đang tạo thêm lực đẩy cho kinh tế Thủ đô. Tổng vốn đầu tư phát triển trên địa bàn trong 9 tháng năm 2026 đạt khoảng 451,4 nghìn tỷ đồng, tăng 19% so với cùng kỳ năm trước. Đặc biệt, vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách Nhà nước do địa phương quản lý đạt khoảng 107,8 nghìn tỷ đồng, tăng 81,2%.

Đằng sau những con số về đầu tư là hàng loạt dự án hạ tầng đang được thúc đẩy. Các tuyến đường vành đai, cầu vượt sông Hồng, đường sắt đô thị, hệ thống giao thông kết nối và các công trình chống ngập không chỉ giải quyết những vấn đề dân sinh trước mắt mà còn có ý nghĩa mở rộng không gian phát triển của Thủ đô. Thành phố xác định đầu tư công và xây dựng tiếp tục là những động lực trực tiếp trong những tháng cuối năm 2026.

Với một đô thị có quy mô dân số và mật độ hoạt động kinh tế lớn như Hà Nội, hạ tầng luôn là một trong những điều kiện quyết định khả năng tăng trưởng dài hạn. Mỗi tuyến đường mới, mỗi cây cầu nối hai bờ sông Hồng hay một tuyến đường sắt đô thị được hoàn thành không chỉ rút ngắn thời gian đi lại, mà còn có khả năng tạo ra những không gian đô thị, thương mại và dịch vụ mới.

Đây cũng chính là sự khác biệt đáng chú ý giữa tăng trưởng theo chiều rộng và phát triển dựa trên chất lượng kết nối. Khi hạ tầng đi trước một bước, nguồn lực đất đai, đầu tư và lao động có điều kiện được khai thác hiệu quả hơn.

Bức tranh kinh tế Hà Nội trước dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô còn ghi nhận tín hiệu tích cực từ thu hút đầu tư nước ngoài.

Trong 9 tháng năm 2026, Hà Nội thu hút khoảng 4,067 tỷ USD vốn FDI, tăng 5,9% so với cùng kỳ năm trước. Thành phố cấp mới 500 dự án với tổng vốn đăng ký 676 triệu USD; 113 dự án được điều chỉnh tăng vốn thêm 691 triệu USD; đồng thời ghi nhận 281 lượt nhà đầu tư nước ngoài góp vốn, mua cổ phần với tổng giá trị khoảng 2,7 tỷ USD.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở lượng vốn, mà còn ở hướng dịch chuyển của dòng vốn. Khoảng 2,243 tỷ USD, tương đương 55,2% tổng vốn FDI Hà Nội thu hút trong 9 tháng, tập trung vào hoạt động chuyên môn, khoa học và công nghệ. Đây là một tín hiệu đáng chú ý đối với quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Hà Nội. Nếu xu hướng này được duy trì và dòng vốn đăng ký được chuyển hóa hiệu quả thành các dự án thực tế, nguồn vốn nước ngoài có thể góp phần bổ sung không chỉ vốn mà cả công nghệ, kỹ năng quản trị, nguồn nhân lực chất lượng cao và mạng lưới liên kết quốc tế cho nền kinh tế Thủ đô.

Từ một thành phố tập trung khôi phục những nhà máy, xí nghiệp sau chiến tranh, Hà Nội hôm nay đang hướng đến những lĩnh vực mới như công nghệ cao, bán dẫn, kinh tế số và các hoạt động nghiên cứu-phát triển. Đó là khoảng cách của 72 năm phát triển, đồng thời cũng phản ánh yêu cầu mới đặt ra cho Thủ đô trong giai đoạn cạnh tranh bằng tri thức và năng suất.

Nhìn rộng hơn, sức mạnh kinh tế của một Thủ đô không chỉ thể hiện ở tốc độ tăng trưởng, mà còn ở khả năng tạo lập nguồn lực để giải quyết những vấn đề phát sinh trong quá trình đô thị hóa. Đó là giao thông, ô nhiễm môi trường, ngập úng, nhà ở, trường học, bệnh viện và chất lượng không gian công cộng. Bởi vậy, bài toán của Hà Nội trong chặng đường tiếp theo không chỉ là tạo ra nhiều của cải hơn, mà còn là chuyển hóa thành quả kinh tế thành chất lượng sống tốt hơn cho người dân.

72 năm là một khoảng thời gian đủ dài để nhìn thấy sự thay đổi lớn lao của Hà Nội. Từ những đoàn quân tiến vào tiếp quản thành phố trong ngày 10/10/1954, Hà Nội đã trải qua chiến tranh, những năm tháng khôi phục kinh tế, thời kỳ đổi mới rồi từng bước hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới.

Kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô vì thế không chỉ là dịp nhìn lại một chặng đường lịch sử. Từ góc nhìn kinh tế, đây còn là dịp để nhìn rõ hơn những nguồn lực mà Hà Nội đã tích lũy, những điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ và những động lực mới cần được khơi thông.

Từ một thành phố bước ra khỏi chiến tranh năm 1954 đến một trung tâm kinh tế với quy mô GRDP 9 tháng năm 2026 gần 1,3 triệu tỷ đồng, hành trình ấy cho thấy sức sống và khả năng chuyển mình mạnh mẽ của Thủ đô.

Trên nền tảng 72 năm xây dựng và phát triển, Hà Nội đang bước tiếp với một yêu cầu mới: không chỉ tăng trưởng nhanh hơn, mà phải phát triển thông minh hơn, xanh hơn và bền vững hơn; biến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và con người thành những nguồn lực quan trọng để kiến tạo một Thủ đô hiện đại trong những thập niên tới./.

​