Ả Rập Xê Út tiến thoái lưỡng nan - Thanh Niên

Việc leo thang xung đột với lực lượng Houthi ở Yemen khiến Ả Rập Xê Út không những gặp khó về chương trình phát triển lâu dài mà còn cả trong quan hệ đối ngoại chiến lược.

Những ngày qua, sân bay quốc tế Vua Khalid ở thủ đô Riyadh của Ả Rập Xê Út liên tục bị tập kích bởi lực lượng Houthi.

Thách thức đè nặng

Trong khi đó, Reuters hôm qua (13.10) đưa tin Ả Rập Xê Út đã ngừng phát đi cảnh báo trước về các vụ tập kích trong những ngày qua dù một loạt vụ tấn công vào sân bay Vua Khalid khiến ít nhất 18 người thiệt mạng và hơn 300 người bị thương. Lẽ ra, khi phát hiện có tên lửa hoặc máy bay không người lái (UAV) tấn công thì chính quyền sẽ phát đi cảnh báo, thế nhưng việc cảnh báo đã không được phát đi và chính phủ sở tại chưa giải thích lý do vì sao không báo động trước 4 cuộc tấn công gần nhất.

Theo giới phân tích, chính quyền Riyadh dường như đang tìm cách tạo hình ảnh bình yên bằng cách hạn chế phát đi báo động. Reuters dẫn lời học giả Sultan Alamer, thuộc Tổ chức tư vấn Chính sách Trung Đông có trụ sở tại Mỹ, cho rằng: "Họ (chính phủ Ả Rập Xê Út) muốn có cả hai điều: tiến hành một cuộc tấn công quân sự và đồng thời cố gắng tạo niềm tin cho người dân và các bên liên quan bên ngoài".

Những năm qua, chính quyền Riyadh thúc đẩy chiến lược giảm sự lệ thuộc vào lĩnh vực năng lượng, mở rộng nền kinh tế sang nhiều lĩnh vực khác như thu hút đầu tư về công nghệ, phát triển du lịch… Vương quốc đang ra sức định hình như một trung tâm tài chính quốc tế chuyên thu hút vốn vào những lĩnh vực đầu tư về công nghệ mới như blockchain, công nghệ tài chính (fintech), điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu… Vì thế, nếu Ả Rập Xê Út có quá nhiều bất ổn sẽ cản trở việc thu hút du lịch và đầu tư. Thậm chí, việc liên tục tấn công sân bay Vua Khalid được cho là ý đồ của Houthi để không chỉ ngăn cản ngành du lịch mà thậm chí đóng cửa không phận Ả Rập Xê Út nhằm gây thiệt hại lớn về kinh tế.

Đơn thân độc mã?

Với những gì xảy ra suốt nhiều năm qua sau không ít lần xung đột, Ả Rập Xê Út dường như không thể giải quyết mối đe dọa từ Houthi. Thế nhưng, các đồng minh then chốt của Riyadh lại thiếu sự hỗ trợ trước khó khăn lần này.

Trong đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tháng trước đã từ chối đề nghị của Ả Rập Xê Út trong việc phối hợp tấn công Houthi. Trả lời Thanh Niên, chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O.Schuster (đang giảng dạy tại ĐH Hawaii - Thái Bình Dương) chỉ ra rằng trong thỏa thuận đạt được với Mỹ vào năm ngoái, Houthi đã cam kết không tấn công tàu thuyền, lực lượng hay cơ sở hạ tầng của Mỹ, miễn là Washington không tấn công Houthi.

Hiện tại, Houthi tập kích các mục tiêu của Ả Rập Xê Út chứ không phải của Mỹ. Bằng cách này, Houthi có thể hỗ trợ cho Iran mà không vi phạm thỏa thuận với Mỹ. "Đó là lý do tại sao Tổng thống Trump từ chối yêu cầu của Ả Rập Xê Út về việc triển khai lực lượng tấn công Houthi", cựu đại tá Schuster giải thích và cho rằng nếu phải tấn công Houthi thì Washington sẽ tốn nhiều chi phí, đồng thời phải "chia lửa" nguồn lực đang dùng để đối đầu Tehran.

Đầu tháng 8, Ả Rập Xê Út cùng Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ ký kết hiệp ước phòng thủ chung với tên gọi Hiệp ước quốc phòng Mecca. Từ cơ sở này, ngày 5.10 vừa qua, 3 nước đã họp khẩn về việc ứng phó trước các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào

Ả Rập Xê Út. Thế nhưng, kết quả công bố sau cuộc họp lại khá chung chung. Dù cam kết điều động quân đội hỗ trợ, nhưng Pakistan chủ yếu tập trung triển khai phòng thủ, chia sẻ thông tin tình báo, chuyển giao vũ khí và hỗ trợ hậu cần. Tương tự, Thổ Nhĩ Kỳ cũng chỉ tập trung hỗ trợ các hoạt động trinh sát, vì theo hiến pháp nước này thì cần có sự đồng ý của Quốc hội khi gửi quân ra nước ngoài. Thực tế, đến nay, chi tiết Hiệp ước quốc phòng Mecca chưa hề được công bố, nên chưa rõ cụ thể về cam kết của 3 nước tham gia thỏa thuận này.

Nan giải

Hôm qua (13.10), tờ Haaretz dẫn một số nguồn tin tiết lộ thông qua trung gian là Mỹ, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu thuyết phục Ả Rập Xê Út đồng ý phối hợp tấn công lực lượng Houthi. Dù Israel đề xuất hỗ trợ, nhưng Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman không muốn hợp tác cùng Israel vì lo ngại phản ứng dữ dội của người dân Ả Rập Xê Út.

Lâu nay, chính quyền Riyadh luôn khẳng định việc bình thường hóa quan hệ với Tel Aviv trước tiên đòi hỏi phải thiết lập một con đường rõ ràng cho nhà nước Palestine. Nhưng Thủ tướng Netanyahu luôn bác bỏ ý tưởng về nhà nước Palestine, cho rằng điều này không thể duy trì được an ninh của Israel.

Bên cạnh đó, theo TS Ian Bremmer, nhà khoa học chính trị và là Chủ tịch Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, Ả Rập Xê Út cùng Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan đang xây dựng liên minh Hồi giáo. Liên minh này có chiến lược khác với phe của Israel và UAE. Nguyên nhân là dù cả 2 phe đều xem Tehran là mối đe dọa, liên minh Hồi giáo muốn cân bằng sức mạnh với Iran và duy trì kênh ngoại giao để tiến đến việc đạt được thỏa hiệp, còn phe Israel - UAE thì xem Iran là kẻ thù thường trực cần phải đối đầu trực diện. Không những vậy, liên minh Hồi giáo ngày càng đoàn kết chống lại điều mà họ cho là quyền lực không bị kiểm soát của Israel từ Gaza và bờ Tây đến Syria, Li Băng.

Chính vì thế, nếu chấp thuận sự hỗ trợ của Israel để tấn công Houthi thì liên minh Hồi giáo có thể bị rạn nứt, đồng thời khiến đồng minh quan trọng của Houthi là Iran có thể phản ứng mạnh mẽ. Điều này gây tổn hại cho chiến lược mà Riyadh theo đuổi suốt thời gian qua. Thế nhưng, chính quyền Riyadh cũng gặp sức ép cần sớm vượt qua xung đột để theo đuổi chiến lược phát triển lâu dài, mà việc phối hợp với Israel có thể là giải pháp. Vì vậy, Ả Rập Xê Út đang đứng trước tình thế lưỡng nan.