Sau gần 5 năm xung đột, Ukraine đang rơi vào cơn ác mộng chưa từng có khi chịu gọng kìm sức ép từ Nga và cả chính Mỹ, một trong những đồng minh quan trọng nhất.
Đòn giáng kép ập xuống đêm 14/10, khi quân đội Ukraine bất ngờ mất quyền truy cập Starshield, phiên bản quân sự của Starlink, mà không nhận được bất kỳ cảnh báo nào. Starshield là trụ cột thông tin liên lạc trên chiến trường của các binh sĩ Ukraine, được Bộ Quốc phòng Mỹ quản lý.
Việc mạng vệ tinh bị siết đột ngột khiến giới chức cùng các nhà phân tích Ukraine tin rằng mệnh lệnh bắt nguồn từ Nhà Trắng, trong bối cảnh Tổng thống Volodymyr Zelensky đang bị cuốn vào mâu thuẫn mới phát sinh với người đồng cấp Mỹ Donald Trump.
Một quân nhân Ukraine chuẩn bị hệ thống mạng vệ tinh Starlink tại vị trí tác chiến trên tiền tuyến gần thành phố Avdiivka, vùng Donetsk, hồi tháng 2/2024. Ảnh: Reuters
Khi Ukraine còn chưa hiểu chuyện gì đang xảy ra với kết nối vệ tinh của mình, hàng chục tên lửa đạn đạo Nga lao xuống các cơ sở năng lượng trọng yếu của họ, khiến 600.000 dân tại thủ đô Kiev mất điện.
Theo giới quan sát, đây là điềm báo u tối với Ukraine trước mùa đông cận kề, khi Nga ráo riết tìm cách đẩy nước này tới giới hạn chịu đựng giữa lúc nguồn lực phòng không cạn kiệt.
Chưa rõ các hạn chế đối với Starshield sẽ kéo dài bao lâu, song sự việc đang gióng lên hồi chuông báo động giữa lúc khó khăn bủa vây Ukraine từ mọi hướng.
Mạng lưới năng lượng Ukraine có nguy cơ sụp đổ trong vài tháng tới, khi Nga liên tục không kích các nhà máy điện cùng trạm biến áp. Nền kinh tế đất nước cũng bị đẩy đến bờ vực bởi các đòn tập kích nhắm vào cảng biển, kho bãi và nhà máy thép. Mặt khác, thâm hụt ngân sách hàng tỷ USD trong năm nay và năm tới đang đe dọa vắt kiệt nguồn tài chính cho quân đội.
Giới chức Ukraine coi động thái ngắt Starshield là đòn đánh trực diện trong chiến dịch gây sức ép từ chính quyền Trump nhằm vô hiệu hóa năng lực chiến đấu của Kiev. Tổng thống Trump gần đây liên tục gia tăng áp lực nhằm buộc Ukraine ngừng tập kích các nhà máy lọc dầu Nga, mở đường cho Moskva bơm thêm dầu diesel ra thị trường toàn cầu khi giá nhiên liệu leo thang.
Nga phóng gần 40 tên lửa khi tập kích hạ tầng năng lượng Ukraine
Hỏa hoạn và khói bốc lên tại thủ đô Kiev của Ukraine sau một cuộc tập kích do Nga tiến hành hôm 13/10. Video: Reuters
"Động thái đó chắc chắn không thể là ngẫu nhiên mà gắn liền với tình hình chính trị hiện tại", Serhiy Beskrestnov, chuyên gia quân sự cố vấn cho Tổng thống Zelensky về công nghệ vũ khí, nhận định về các hạn chế đối với Starlink tại Ukraine.
Ukraine cho biết việc bị siết kết nối vệ tinh đã làm gián đoạn hàng loạt hoạt động tác chiến của binh sĩ. Quân đội Ukraine phụ thuộc lớn vào Starshield để điều phối phi đội máy bay không người lái (drone), trong đó có các dòng đánh chặn dùng để hạ UAV tầm xa Geran của Nga. Giới chức tại Kiev cho rằng bằng cách ngắt Starshield, Mỹ không khác nào trói tay Ukraine trong khi vẫn để Nga tự do leo thang chiến sự.
Thế mất cân bằng này hiện lên rõ nhất trong cuộc tập kích rạng sáng 14/10. Tổng thống Zelensky cho biết Nga đã phóng tổng cộng 39 tên lửa đạn đạo. Đây được cho là đợt dội tên lửa đạn đạo dồn dập nhất kể từ khi xung đột nổ ra.
Trước đó, Ukraine tuyên bố vẫn tuân theo yêu cầu từ Tổng thống Trump không tập kích nhà máy lọc dầu của Moskva, dù cho rằng việc Nga vẫn tấn công các nhà máy điện và trạm biến áp của nước này là điều bất công.
Tổng thống Zelensky nhấn mạnh các đợt tập kích của Nga vi phạm trực tiếp lệnh ngừng bắn năng lượng do chính ông Trump tuyên bố. Dù vậy, chính quyền Trump lại hiểu thỏa thuận ngừng bắn chỉ áp dụng đối với các nhà máy lọc dầu, loại hạ tầng mà Ukraine thực chất không còn cơ sở nào hoạt động.
Giới chuyên gia đánh giá Kiev thu lại vũ khí sắc bén nhất nhằm vào Moskva một phần vì lo Tổng thống Trump hiện thực hóa lời đe dọa cắt nguồn tin tình báo, "phao cứu sinh" giúp họ phát cảnh báo sớm cho người dân trước các đợt không kích.
Một binh sĩ thuộc đơn vị chống drone của Ukraine bên trong hầm trú ẩn tại vùng Donetsk, hôm 8/10. Ảnh: AFP
Serhii Sternenko, cựu cố vấn Bộ Quốc phòng Ukraine, đã chỉ trích việc Kiev chấp nhận tuân thủ yêu cầu từ Tổng thống Trump về việc ngừng tập kích nhà máy lọc dầu Nga, để cuối cùng nhận lại áp lực còn lớn hơn.
"Ông Trump đang tìm cách bẻ gãy năng lực phòng thủ của chúng ta", Sternenko viết trên mạng xã hội.
Sternenko cảnh báo lệnh hạn chế Starshield, nếu tiếp tục kéo dài, hoàn toàn có thể vô hiệu hóa các chiến dịch quân sự của Ukraine. Thiết bị Starshield vốn là "xương sống" cho mọi thao tác chiến trường, từ xe chở quân cùng khí tài, drone tiếp tế lương thực cho tiền tuyến, tới các dòng UAV tập kích sâu vào vị trí quân đội Nga.
Quân đội Ukraine đang vận hành hàng nghìn đầu thu kết nối Starshield, biến thể nâng cấp của mạng lưới Starlink với khả năng chống hack và kháng nhiễu vượt trội. Elon Musk, ông chủ SpaceX, đơn vị vận hành Starlink, khẳng định mọi hạn chế về tốc độ hay mức độ sử dụng với Starshield "đều do quân đội Mỹ và sau cùng là Tổng thống quyết định".
Các binh sĩ Ukraine thừa nhận sau khi đường truyền Starlink bị hạn chế, các đợt xuất kích lập tức bị tê liệt. Oleksandr, sĩ quan thuộc Quân đoàn Đột kích Đường không số 8, cho biết động thái trên gây ảnh hưởng lớn nhất tới những chiếc drone hạng nặng chuyên thả lựu đạn, cùng UAV tự sát chuyên tấn công tuyến hậu cần và cứ điểm Nga dọc tiền tuyến.
Hệ thống mạng vệ tinh Starlink được thiết lập gần thị trấn tiền tuyến Pokrovsk, vùng Donetsk, Ukraine, hồi tháng 4/2025. Ảnh: Reuters
Hôm 14/10, loạt tin nhắn trao đổi nội bộ giữa các đơn vị Ukraine ngoài tiền tuyến cho thấy binh sĩ lái xe và phi công điều khiển drone đã được cảnh báo rằng tốc độ giới hạn để Starlink vận hành đã bị siết xuống thấp hơn.
Theo các quan chức Bộ Quốc phòng Ukraine, tính năng Starshield đối với các thiết bị di chuyển trên 160 km/h đã bị giới hạn. Mỗi khi UAV tăng tốc vượt ngưỡng này, đầu thu lập tức mất tín hiệu.
Oleksandr cảnh báo nếu tình trạng gián đoạn vẫn tiếp diễn, Nga sẽ chỉ mất vài ngày để khôi phục các tuyến tiếp viện huyết mạch, đồng thời dựng lá chắn bảo vệ an toàn cho dàn khí tài đắt đỏ trước đòn tập kích từ Ukraine.
Starshield còn đóng vai trò đầu mối kết nối cho dàn drone đánh chặn mà Ukraine dùng để vô hiệu hóa UAV Nga, đặc biệt là dòng phản lực Geran đang được triển khai ở quy mô lớn, Beskrestnov, cố vấn công nghệ quân sự của Tổng thống Zelensky, cho hay.
"Đối tác rõ ràng đang tước đi một trong những lá bài hiếm hoi giúp chúng tôi bảo vệ đất nước", ông nhấn mạnh.
Đến ngày 15/10, Tổng thống Zelensky cho hay đã "cạn kiên nhẫn" và hạ lệnh cho quân đội nối lại chiến dịch tập kích bằng UAV nhắm vào các nhà máy lọc dầu Nga. Ngay sau phát biểu của ông Zelensky, quân đội Ukraine đã phát động cuộc tập kích bằng UAV vào nhà máy lọc dầu tại tỉnh Ryazan của Nga, gây ra đám cháy lớn.
Vũ Hoàng (Theo Reuters, AFP, AP)