AI bén rễ ở 'thủ phủ khoai tây' của Trung Quốc - Thanh Niên

Từ ruộng khoai, Ulanqab đang vươn thành trung tâm trí tuệ nhân tạo (AI) mới của Trung Quốc, song đối mặt bài toán tài nguyên và sinh kế người dân.

Từ ruộng khoai đến 'nhà máy' AI

Ulanqab, thành phố thuộc khu tự trị Nội Mông (Trung Quốc), lâu nay được mệnh danh là "thủ phủ khoai tây". Theo Đài Channel NewsAsia ngày 8.11, địa phương này từng sản xuất gần 4 triệu tấn khoai tây mỗi năm, chiếm gần 5% sản lượng cả nước. Tuy nhiên, từ năm 2013, Huawei đã hợp tác phát triển trung tâm dữ liệu tại Ulanqab. Đến tháng 10.2026, thành phố ký kết 109 dự án điện toán, theo Tân Hoa xã.

Sức hút của Ulanqab đến từ sự kết hợp giữa chính sách quốc gia, vị trí địa lý và nguồn năng lượng dồi dào. Thành phố là mắt xích trong chiến lược "Dữ liệu phía đông, điện toán phía tây" của Trung Quốc, nhằm chuyển hoạt động xử lý dữ liệu đến những khu vực có lợi thế về đất đai và năng lượng. Cách Bắc Kinh khoảng 350 km, Ulanqab có tuyến cáp quang với độ trễ truyền dữ liệu một chiều chỉ 2,1 mili giây, cho phép các doanh nghiệp đặt máy chủ gần nguồn điện gió, điện mặt trời của Nội Mông mà vẫn đáp ứng nhu cầu điện toán tại thủ đô.

Lợi thế này còn giúp giảm đáng kể chi phí vận hành. Theo báo South China Morning Post, một số doanh nghiệp tại Ulanqab mua điện với giá khoảng 0,35 nhân dân tệ/kWh, bằng một nửa mức tại các tỉnh phía đông. Khí hậu mát mẻ cũng giúp tiết kiệm điện làm mát máy chủ. Tận dụng những điều kiện đó, Tập đoàn Envision đã đưa vào vận hành trung tâm dữ liệu AI rộng 120.000 m2, sử dụng một phần điện từ các trang trại gió. Ulanqab còn cung cấp năng lực tính toán phục vụ huấn luyện mô hình AI cho ByteDance, DeepSeek và Baidu.

Không dừng ở việc xây dựng trung tâm dữ liệu, Ulanqab đang hướng tới cung cấp dịch vụ AI có giá trị cao hơn. "Chúng tôi không còn bán sức mạnh tính toán nữa. Chúng tôi đang bán token", ông Liu Huansuo, Phó giám đốc cơ quan quản lý dữ liệu lớn địa phương, nói.

Áp lực từ 'cỗ máy khát nước'

Sự bùng nổ AI diễn ra trên vùng đất thường xuyên hạn hán. Theo Channel NewsAsia, người dân Ulanqab từng trải qua cảnh giếng cạn, mùa màng thất bát. Riêng năm 2011, hạn hán ảnh hưởng hơn 23.000 km2 tại địa phương. Khi các trung tâm dữ liệu mở rộng, nhu cầu làm mát máy chủ đặt thêm sức ép lên nguồn nước. Chính quyền Ulanqab cho hay năm 2025, các doanh nghiệp dữ liệu lớn sử dụng 1,54 triệu m3 nước, tương đương 0,33% tổng lượng tiêu thụ của thành phố. Dù tỷ lệ còn nhỏ, ông Yang Yong, lãnh đạo cơ quan quản lý nước địa phương, cảnh báo không thể xem nhẹ áp lực lên nguồn tài nguyên vốn khan hiếm.

Để giảm tiêu thụ nước, các nhà vận hành tận dụng lợi thế khí hậu. Ông Feng Yongcheng, quản lý cơ sở UCloud, cho biết có thể dùng không khí ngoài trời làm mát trong 8 - 10 tháng mỗi năm. Theo doanh nghiệp, hệ thống kết hợp làm mát bằng không khí và tuần hoàn nước lạnh giúp giảm khoảng 92% lượng nước sử dụng so với phương pháp thông thường.

Tuy nhiên, nhu cầu nước vẫn có thể tăng nếu quy mô trung tâm dữ liệu mở rộng nhanh hơn tốc độ cải thiện hiệu quả. Trong khi đó, Phó giáo sư Zhong Shifa, thuộc Đại học Đồng Tế (Trung Quốc), cho rằng phép thử lớn nhất sẽ đến khi nắng nóng, khan hiếm nước và nhu cầu điện toán cùng gia tăng. Theo ông, cần đánh giá lượng nước sử dụng lúc cao điểm, nguồn cung và nhu cầu của các dự án sắp vận hành.

Bên cạnh tài nguyên nước, làn sóng đầu tư còn đặt ra bài toán sinh kế lâu dài. Các công trường tạo thêm việc làm và cơ hội kinh doanh. Song khi đi vào vận hành, trung tâm dữ liệu chủ yếu cần lao động có chuyên môn kỹ thuật. Trong khi đó, một số nông dân phải thu hẹp đất canh tác để nhường chỗ cho các dự án.