AI xác thực sinh trắc học sai, ai chịu trách nhiệm?

Ngày 28/9, tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, các đại biểu góp ý ba dự thảo luật liên quan đến an ninh, dữ liệu và định danh điện tử. Những trao đổi tập trung vào việc bảo vệ dữ liệu, tránh quy định chồng chéo và xác định trách nhiệm khi công nghệ gây ra sai sót. Trong đó, câu hỏi về người chịu trách nhiệm nếu trí tuệ nhân tạo xác thực sinh trắc học sai được đại biểu Sùng A Lềnh nêu ra. Ba dự thảo được thảo luận gồm Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, Luật An ninh dữ liệu và Luật Định danh và xác thực điện tử. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn Hải Phòng, nhấn mạnh dữ liệu ngày càng gắn chặt với hoạt động của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và đời sống người dân. Bởi vậy, một sự cố làm lộ, sai lệch hoặc gián đoạn dữ liệu có thể gây hậu quả lớn, ảnh hưởng lợi ích quốc gia cùng quyền lợi hợp pháp của người dân. Theo bà Nga, bảo đảm an ninh dữ liệu không chỉ nhằm giảm thiểu rủi ro trước mắt mà còn là điều kiện tạo niềm tin cho chuyển đổi số. Đây cũng là nền tảng để bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của người dân và hỗ trợ phát triển kinh tế dữ liệu. Từ yêu cầu đó, bà đề nghị dự thảo xác định rõ những thủ tục thật sự cần thiết, đồng thời xử lý dứt điểm nguy cơ chồng chéo với các quy định pháp luật hiện hành. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị Chính phủ lập danh mục đầy đủ các thủ tục cụ thể có thể phát sinh từ dự thảo luật và nghị định. Danh mục cần nêu căn cứ, đối tượng áp dụng, hồ sơ phải nộp, thời hạn giải quyết, số lần thực hiện và chi phí tuân thủ. Bà cũng đề nghị đưa vào luật nguyên tắc không buộc tổ chức, cá nhân lặp lại việc thẩm định, chứng nhận hoặc cung cấp thông tin đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận. Cùng quan tâm đến tính thống nhất của quy định, đại biểu Nguyễn Đặng Ân, Đoàn Lạng Sơn, đề nghị tiếp tục rà soát cách áp dụng khi một hoạt động thuộc phạm vi điều chỉnh của nhiều luật. Ông cũng đặt vấn đề về việc thông tin cho cá nhân khi sự cố an ninh dữ liệu trực tiếp ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của họ. Theo ông, người bị tác động cần biết sự việc để chủ động bảo vệ mình, thay vì chỉ phát hiện hậu quả sau khi dữ liệu bị khai thác hoặc tài khoản bị chiếm đoạt. Ông Ân dẫn báo cáo đánh giá thực trạng của cơ quan soạn thảo, trong đó nêu các vụ lộ lọt dữ liệu, tấn công mã hóa dữ liệu và chiếm đoạt tài khoản. Những sự cố này có thể gây thiệt hại trực tiếp cho cá nhân, tổ chức và hoạt động kinh tế, xã hội. Vì vậy, ông đề nghị nghiên cứu quy định hoặc giao Chính phủ hướng dẫn nội dung, phương thức thông báo, để người bị ảnh hưởng nhận biết nguy cơ, biện pháp tự bảo vệ và đầu mối hỗ trợ. Với dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử, đại biểu Sùng A Lềnh, Đoàn Lào Cai, tập trung vào trách nhiệm pháp lý khi AI được dùng để xác thực sinh trắc học. Dự thảo quy định tổ chức, cá nhân sử dụng kết quả định danh, xác thực từ hệ thống AI chịu trách nhiệm cuối cùng về quyết định dựa trên kết quả ấy. Ông Lềnh đề nghị làm rõ liệu đơn vị cung cấp dịch vụ có phải liên đới bồi thường nếu xác thực sai do lỗi kỹ thuật hoặc sự cố hệ thống hay không. Theo đại biểu Sùng A Lềnh, trách nhiệm của bên cung cấp cần được xem xét khi lỗ hổng kỹ thuật hoặc sự cố hệ thống AI gây ra kết quả xác thực sai. Ông nêu ngoại lệ đối với trường hợp lỗi cố ý hoặc gian lận thuộc về người sử dụng, qua đó đề nghị quy định rõ ranh giới trách nhiệm giữa các bên. Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Thượng tướng Lê Văn Tuyến, Thứ trưởng Bộ Công an, cho biết sẽ nghiêm túc tiếp thu đầy đủ ý kiến đại biểu. Thượng tướng Lê Văn Tuyến cho biết các dự án luật sẽ được hoàn thiện theo hướng làm rõ phạm vi, những vấn đề cần giải thích khi áp dụng và sự đồng bộ với luật liên quan. Các nội dung về thẩm quyền, chi phí, thủ tục sẽ tiếp tục được rà soát, nhất là quy định về xử lý vi phạm hành chính và thẩm quyền. Bộ Công an sẽ báo cáo giải trình, tiếp thu đầy đủ ý kiến Quốc hội, trong đó có các đề xuất về an ninh dữ liệu và trách nhiệm khi AI xác thực sai.