Không để mọi rủi ro, chi phí đầu tư điện chuyển sang người dân

Tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, các đại biểu thảo luận dự án Luật Điện lực sửa đổi, trong đó cơ chế giá điện và phân chia chi phí được đặc biệt quan tâm. Điện vừa là đầu vào thiết yếu của nền kinh tế, vừa gắn trực tiếp với sinh hoạt hằng ngày của mỗi gia đình, nên thay đổi chính sách có thể ảnh hưởng rộng rãi. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn Hải Phòng, cho rằng cần huy động đủ nguồn lực phát triển nguồn điện và lưới điện, đồng thời bảo đảm cung cấp ổn định, giữ vững an ninh năng lượng quốc gia. Bà Nga lưu ý, tính thiết yếu của điện càng khiến việc điều chỉnh cơ chế giá phải được cân nhắc thận trọng, nhất là khi xem xét quyền lợi của người sử dụng. Theo đại biểu, Quốc hội cần làm rõ khoản chi nào được xem là hợp lý để thu hồi, nhà đầu tư phải chịu những rủi ro nào, và khi nào chi phí được tính vào giá điện. Bà nhấn mạnh không thể coi mọi khoản chi thực tế của một dự án đều là chi phí hợp lý mà xã hội phải gánh chịu, bởi mỗi khoản cần được xem xét minh bạch. Từ yêu cầu đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát dự thảo, đưa nguyên tắc kiểm soát chi phí, công khai thông tin và phân bổ rủi ro hợp lý giữa các bên vào luật. Các phương pháp tính giá, mức lợi nhuận và quy trình thực hiện có thể được Chính phủ quy định cụ thể, nhưng những nguyên tắc nền tảng cần được xác lập rõ. Theo bà, khuôn khổ pháp lý minh bạch sẽ giúp xác định trách nhiệm, thay vì để người sử dụng điện mặc nhiên gánh mọi phát sinh trong hoạt động đầu tư. Đại biểu cũng lưu ý, giá điện hợp lý không có nghĩa là phải giữ giá thấp bằng mọi cách, vì thiếu nguồn lực đầu tư có thể làm suy giảm khả năng bảo đảm cung cấp điện. Tuy nhiên, điều đó cũng không thể trở thành lý do để chuyển toàn bộ rủi ro và chi phí kinh doanh sang người dân, doanh nghiệp sử dụng điện. Bà Nga mong muốn nhà đầu tư được thu hồi khoản chi chính đáng, ngành điện có động lực hoạt động hiệu quả, còn khách hàng biết rõ mình trả tiền cho những khoản nào và được bảo vệ trước chi phí không hợp lý. Một điểm nghẽn khác được đại biểu Tô Ái Vang, Đoàn Cần Thơ, nêu ra là việc xác định giá điện và đàm phán hợp đồng mua bán điện, dù cơ chế mua bán trực tiếp cùng thị trường bán buôn cạnh tranh đã có bước tiến. Bà nhận định mô hình hiện nay vẫn phụ thuộc nhiều vào Tập đoàn Điện lực Việt Nam, viết tắt là EVN, trong vai trò độc quyền mua và phân phối điện. Khi nhiên liệu đầu vào tăng giá, EVN chịu rủi ro tài chính lớn, từ đó có thể ảnh hưởng đến an ninh tài chính ngành điện và khả năng thanh toán cho nhà đầu tư tư nhân. Bà Vang cho rằng giá bán lẻ điện sinh hoạt hiện vẫn mang tính trợ giá, nhằm điều tiết giá và bảo vệ đời sống người dân. Nhưng cách thức này có thể làm giảm động lực tham gia của những nguồn điện sạch có chi phí cao, đồng thời làm tăng nguy cơ thiếu điện cục bộ vào giờ cao điểm. Đại biểu kiến nghị bổ sung cơ chế cho phép cam kết tỷ lệ điện bao tiêu tối thiểu trong dài hạn ở mức phù hợp, cùng cơ chế chuyển biến động giá nhiên liệu đầu vào vào giá điện trong các hợp đồng đã ký. Theo bà, đưa những cơ chế này vào luật sẽ tạo hành lang minh bạch, hạn chế tình trạng mỗi dự án phải xin cơ chế riêng theo cách thiếu nhất quán. Tiếp thu và giải trình ý kiến đại biểu, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết các ưu đãi trên thực tế sẽ được thể hiện qua cơ chế giá và cơ chế hoàn vốn đầu tư. Dự thảo luật chủ yếu quy định nguyên tắc, còn chính sách cụ thể, như chính sách cho điện gió ngoài khơi và chính sách về giá điện, sẽ được thể chế hóa trong các văn bản hướng dẫn. Với đề xuất cần có lộ trình trước khi áp dụng giá điện cao điểm, thấp điểm cho khách hàng sinh hoạt, ông Hoài cho biết Bộ Công Thương sẽ trình Chính phủ ban hành lộ trình phù hợp. Định hướng được nêu là hạn chế thấp nhất tác động của việc áp dụng giá bình quân đến sinh hoạt của người dân, thay vì thay đổi đột ngột. Theo thông tin Tiền Phong đăng tải, phần giải trình cũng đề cập việc xóa bỏ bù chéo giá điện và bảo đảm cân đối tài chính cho EVN, nhưng nội dung nguồn bài được cung cấp dừng lại trước khi trình bày đầy đủ vấn đề này.