Diễn viên lồng tiếng Nhật Bản kiện TikTok vì bị AI đạo giọng nói

Diễn viên lồng tiếng Nhật Bản Kenjiro Tsuda khởi kiện TikTok, cáo buộc nền tảng đăng video sử dụng giọng nói do trí tuệ nhân tạo tạo ra, mô phỏng giọng của ông. Vụ việc thu hút chú ý vì được cho là trường hợp đầu tiên tại Nhật Bản nhằm bảo vệ bản sắc giọng nói cá nhân trước công nghệ nhân bản giọng nói bằng AI. Theo thông tin bài báo Tiền Phong dẫn lại, tòa án dự kiến đưa ra phán quyết vào ngày 30/9, trong lúc tranh luận về quyền kiểm soát giọng nói tiếp tục nóng lên. Ở tuổi 55, Tsuda được khán giả biết đến qua các vai diễn trong những bộ phim hoạt hình nổi tiếng như “Jujutsu Kaisen” và “Yu-Gi-Oh!”. Ông đề nghị TikTok gỡ bỏ một loạt video có phần thuyết minh mà ông cho rằng mang những nét đặc trưng trong giọng nói của mình. Đơn kiện mô tả giọng ấy là “trầm” và “giàu âm sắc”, nhưng TikTok phản bác rằng âm thanh chỉ giống một giọng nam phổ thông. Theo tài liệu tòa án, nền tảng cho rằng nhận định về sự tương đồng giữa giọng thuyết minh và giọng Tsuda phần lớn phụ thuộc vào cảm nhận chủ quan. Các video bị khiếu kiện do một tài khoản ẩn danh đăng tải, với ảnh đại diện giống nhân vật trong “Jujutsu Kaisen” mà Tsuda từng lồng tiếng. Nội dung kết hợp hình ảnh cùng lời dẫn được cho là do AI tạo ra, kể về truyền thuyết đô thị, hiện tượng huyền bí và các thuyết âm mưu. Theo đơn kiện, tài khoản này từng có hơn 200.000 người đăng ký và có khả năng thu về hơn 500.000 yen, tương đương khoảng 3.200 USD, mỗi tháng. Nhóm luật sư của Tsuda cho rằng sự nổi tiếng của tài khoản đến từ những nội dung “đáng ngờ, phản cảm” được truyền tải bằng giọng một nghệ sĩ nổi tiếng. Họ lập luận rằng việc sử dụng giọng nói như vậy xâm phạm “quyền công khai”, tức quyền kiểm soát việc dùng các dấu hiệu nhận diện cá nhân và hưởng lợi từ chúng. Yuko Sasaki, Giám đốc điều hành Công đoàn Diễn viên Nhật Bản kiêm diễn viên lồng tiếng, nhấn mạnh giọng nói của nghệ sĩ là thành quả rèn luyện lâu dài. Bà cho biết diễn viên phải bỏ ra rất nhiều thời gian và tiền bạc để hoàn thiện chất giọng, đồng thời khẳng định tổ chức ủng hộ Tsuda. Song song vụ kiện, Sasaki cùng một số diễn viên lồng tiếng Nhật Bản phát động chiến dịch “No More”, phản đối AI mô phỏng giọng nghệ sĩ khi chưa được phép. Bin Shimada, diễn viên và thành viên nhóm vận động, cảnh báo nếu TikTok thắng kiện, việc nhân bản giọng nói bằng AI trên mạng xã hội có thể diễn ra “không kiểm soát”. Ông lo ngại viễn cảnh ấy khiến các diễn viên trẻ “mất hy vọng”, khi công sức tạo dựng chất giọng riêng có thể bị công nghệ sao chép mà không được đồng ý. Những lo ngại này không chỉ xuất hiện tại Nhật Bản, mà còn nằm trong cuộc tranh luận rộng hơn về quyền của nghệ sĩ trước làn sóng AI trên toàn cầu. Năm ngoái, Liên đoàn Quốc tế các Diễn viên cảnh báo luật bản quyền và bảo vệ dữ liệu ở nhiều quốc gia chưa được điều chỉnh đầy đủ để bảo vệ nghệ sĩ. Năm 2024, OpenAI xin lỗi nữ diễn viên Scarlett Johansson sau khi phát hành một giọng nói nhân tạo giống giọng cô, dù cô từng từ chối tham gia dự án. Vụ việc cho thấy tranh cãi về giọng nói AI đã vượt khỏi phạm vi một nền tảng, đặt ra câu hỏi về sự đồng ý và quyền lợi nghệ sĩ. Tại Nhật Bản, hiện chưa có luật riêng quy định quyền đối với giọng nói, khiến vụ kiện của Tsuda trở thành phép thử đáng chú ý về cách áp dụng các quyền hiện hành. Tháng trước, Bộ Tư pháp Nhật Bản công bố hướng dẫn không mang tính ràng buộc pháp lý, xem giọng nói là “biểu tượng cho nhân cách”. Theo hướng dẫn, giọng nói có thể thuộc phạm vi bảo vệ của “quyền công khai”, nhưng phán quyết dự kiến ngày 30/9 mới cho thấy cách tòa án xử lý vụ việc cụ thể.