Cuộc trưng cầu dân ý gồm 10 câu hỏi, trong đó có một số câu liên quan nhập cư. Tuy nhiên, tâm điểm chú ý là câu hỏi thứ 10 với nội dung "Alberta có nên tiếp tục là một tỉnh của Canada hay không?", hay tỉnh này liệu có nên thực hiện các bước pháp lý cần thiết để tiến tới cuộc bỏ phiếu quyết định về độc lập.
Cơ quan bầu cử Alberta cho biết phiếu trả lời câu hỏi thứ 10 sẽ được kiểm đếm trước, kết quả dự kiến được công bố vào rạng sáng 20/10. Các cuộc thăm dò cho thấy chưa đến 1/4 người dân tại tỉnh này ủng hộ độc lập.
Tuy nhiên, sự chú ý đang tập trung vào tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu, cũng như khả năng phe ly khai được hưởng ứng nhiệt thành và phe ủng hộ Canada chủ quan, dẫn tới kết quả trái ngược với thăm dò.
Cuộc bỏ phiếu ngày 19/10 thực chất chỉ mang tính chất tham vấn cử tri, đóng vai trò như bước đệm pháp lý. Nếu đa số người dân ủng hộ ly khai, chính quyền tỉnh sẽ có cơ sở chính trị để tiến hành một cuộc trưng cầu dân ý tiếp theo có hiệu lực ràng buộc về việc chính thức tách khỏi liên bang Canada.
Những người ủng hộ ly khai tham gia cuộc vận động tại khuôn viên tòa nhà lập pháp tỉnh ở thành phố Edmonton, Alberta ngày 17/10. Ảnh: AFP
Thủ tướng Mark Carney cảnh báo chiến thắng của phe ly khai sẽ gây ra tình trạng bất ổn nguy hiểm, giữa lúc mối quan hệ với Mỹ đang căng thẳng. "Đừng để bất kỳ ai nói rằng kết quả đã được định đoạt. Tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu sẽ mang tính quyết định", ông Carney phát biểu tại một cuộc vận động hôm 15/10.
Ông Carney, người lớn lên tại Alberta, mô tả cuộc trưng cầu dân ý là "trò đánh cược nguy hiểm", trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt các mức thuế quan khắc nghiệt và đe dọa biến Canada thành bang thứ 51. Theo Thủ tướng Canada, mục tiêu của ông Trump là làm suy yếu ý chí người dân nước này.
"Hãy bỏ phiếu như thể vận mệnh Canada phụ thuộc vào điều đó", ông Carney nói thêm.
Alberta sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn thứ tư thế giới. Động lực thúc đẩy phong trào ly khai bắt nguồn từ sự bất mãn đối với cách chính phủ quản lý ngành dầu khí. Nhiều người dân Alberta không hài lòng với ông Justin Trudeau, người tiền nhiệm của Thủ tướng Carney, cáo buộc cựu lãnh đạo này tìm cách hạn chế sản lượng dầu mỏ để thúc đẩy chương trình nghị sự ủng hộ khí hậu.
"Nếu phải chỉ ra ai chịu trách nhiệm cho tâm lý ly khai, tôi cho rằng đó là ông Trudeau", Thủ hiến Alberta Danielle Smith nói trong chương trình podcast Canadaland đầu tháng này.
Vị trí tỉnh Alberta ở Canada. Đồ họa: Britannica
Tại một cuộc vận động của phe ly khai ở thành phố Edmonton hôm 17/10, bà Sandy Martel, 61 tuổi, cho biết những người liên quan ngành dầu khí cảm thấy bị "cướp đoạt, lừa dối và đối xử tệ bạc". "Đã đến lúc đứng lên và yêu cầu dừng lại", bà nói.
Thủ hiến Smith bày tỏ muốn Alberta tiếp tục là một phần của Canada, nhưng vẫn kêu gọi tổ chức trưng cầu dân ý để giải quyết vấn đề gây chia rẽ này. Nếu đa số cử tri ủng hộ ly khai, bà cam kết sẽ xúc tiến cuộc trưng cầu dân ý mang tính ràng buộc pháp lý về việc tách khỏi Canada. Nếu phe ủng hộ liên bang giành chiến thắng, vấn đề ly khai nên được xem là đã khép lại.
Các chuyên gia lo ngại kết quả bỏ phiếu có thể bị tranh cãi, bất kể chênh lệch phiếu bầu lớn hay nhỏ. "Rất có thể cuộc trưng cầu sẽ khiến một bộ phận cộng đồng tin rằng cuộc bỏ phiếu đã bị đánh cắp hoặc ít nhất là diễn ra không công bằng", chuyên gia Aengus Bridgman thuộc Đại học McGill, Canada, nhận định.
Thủ tướng Canada Mark Carney phát biểu tại cuộc vận động thúc đẩy đoàn kết Canada ở Edmonton ngày 16/10. Ảnh: AFP
Huyền Lê (Theo AFP)