Ngày 13/8/1986, Christine Morton được phát hiện tử vong trong nhà riêng ở Austin, bang Texas, với những thương tích do bị đánh mạnh. Khi trở về từ nơi làm việc hôm đó, Michael Morton (32 tuổi) được báo tin vợ bị sát hại và nhận ra mình đã trở thành nghi phạm chính.
"Tôi thực sự không có cơ hội để đau buồn về sự ra đi của cô ấy, bởi mọi chuyện đã nhanh chóng chuyển hướng. Tôi thấy viên cảnh sát trưởng xuất hiện, nhìn quanh hiện trường rồi kết luận 'chính người chồng đã làm chuyện này'", Michael nói với CBS.
Cảnh sát không tìm thấy bằng chứng trực tiếp liên kết Michael với vụ sát hại Christine. Họ chỉ phát hiện một mẩu giấy anh để lại cho Christine vào sáng hôm đó, trong đó anh nói rằng mình tổn thương vì hai người không thân mật vào đêm trước, đúng dịp sinh nhật anh, đồng thời nói yêu vợ.
Vợ chồng Michael - Christine Morton và con trai Eric. Ảnh: CNN
Hàng xóm của gia đình Morton nói với cảnh sát rằng vào khoảng thời gian xảy ra án mạng, họ nhìn thấy một người đàn ông đi xe tải màu xanh lá cây. Người này nhiều lần đỗ xe trên con phố phía sau nhà Morton. Người đàn ông này cũng được nhìn thấy khi đi vào khu vực nhiều cây cối gần đó. Nơi người này đi vào nằm gần địa điểm một chiếc khăn vuông dính máu được phát hiện, cách nhà Morton chưa đầy 100 m.
Ví của Christine cũng bị lấy mất. Sau khi cô qua đời, ngày 15/8/1986, Sở Cảnh sát San Antonio liên hệ với Văn phòng Cảnh sát trưởng hạt Williamson về việc có người tìm cách sử dụng thẻ tín dụng của Christine tại San Antonio.
Eric, con trai 3 tuổi của Christine và Michael, đã ở nhà cùng mẹ khi án mạng xảy ra. Cậu bé được cho là đã kể với bà ngoại Rita Kirkpatrick về một "quái vật" có ria mép mà cậu nhìn thấy đã làm mẹ bị thương. Cậu bé cũng được cho là đã cung cấp các chi tiết về vụ sát hại, trong đó có việc mẹ mình bị đánh. Khi được hỏi cha có ở đó hay không, Eric nói với bà rằng cha không có mặt.
Bà Rita đã kể điều này với Văn phòng Cảnh sát trưởng hạt Williamson, nhưng bà cho biết mình được yêu cầu không nói ra chuyện đó.
Bằng chứng gỡ tội bị che giấu
Ken Anderson, công tố viên hạt Williamson, được tiếp cận toàn bộ các báo cáo do Văn phòng Cảnh sát trưởng hạt Williamson cung cấp và là người quyết định những tài liệu nào sẽ được đưa cho phía bào chữa.
Theo quy định, Anderson có nghĩa vụ cung cấp cho bên bào chữa những bằng chứng gỡ tội, tức thông tin được xem là có lợi cho việc bào chữa hoặc quyết định hình phạt của bị cáo. Tuy nhiên, ông ta đã cố tình che giấu những báo cáo đó với bên bào chữa và thẩm phán xét xử.
Điều này đồng nghĩa các luật sư bào chữa cho Michael không biết gì về những lời khai của Eric hoặc các bằng chứng khác có thể giúp minh oan cho anh, như chiếc khăn vuông dính máu và lời kể của hàng xóm. Anderson cũng đưa ra những tuyên bố sai sự thật với thẩm phán và vi phạm lệnh của tòa.
Khi Anderson không gọi điều tra viên chính của vụ án, trung sĩ Don Woods, làm nhân chứng, các luật sư của Michael bắt đầu nghi ngờ và đề nghị thẩm phán kiểm tra hồ sơ của Woods. Tòa yêu cầu Anderson giao nộp toàn bộ ghi chép và báo cáo của Woods. Các tài liệu được tòa xem xét nhưng không có bằng chứng gỡ tội, bởi Anderson đã che giấu những bằng chứng đó.
Thẩm phán cũng trực tiếp hỏi Anderson liệu ông ta có bằng chứng nào khác được xem là có lợi cho bên bào chữa hay không. Anderson nói không có.
Bản án nghiệt ngã
Trước tòa, công tố viên nói với bồi thẩm đoàn bằng những lời lẽ đầy cảm xúc, đưa ra một kịch bản tình dục bệnh hoạn, mô tả Michael như kẻ đánh chết vợ vì cô từ chối quan hệ tình dục vào ngày sinh nhật mình.
"Không có bằng chứng khoa học, không có nhân chứng tận mắt, không có hung khí, cũng không có động cơ nào đáng tin. Tôi không hiểu làm thế nào một người có lý trí, biết suy nghĩ lại có thể cho rằng như vậy là đủ để đưa ra phán quyết có tội", Michael nói.
Nhưng vì không có nghi phạm nào khác, bồi thẩm đoàn vẫn kết tội Michael và tuyên án tù chung thân.
Sau đó, Anderson được vinh danh là công tố viên của năm và trở thành thẩm phán vào năm 2001.
Michael Morton bị kết tội giết vợ vào năm 1987. Ảnh: Texas Monthly
Ở trong tù, Michael chỉ được gặp con trai hai lần mỗi năm, nhưng Eric "ngày càng xa cách".
Khi ở tuổi thiếu niên, Eric không có ký ức nào về cha ngoài nhà tù. Cậu quyết định không đến thăm nữa. "Tôi nghĩ việc phải đến nhà tù để gặp cha khiến tôi xấu hổ", Eric chia sẻ.
Đau đớn khi nghe lời con nói, Michael đành nhờ gia đình vợ chăm sóc cho con trai. Sau đó Eric cũng đổi sang họ ngoại.
Cuộc chiến minh oan
Năm 2005, tổ chức Innocence Project tiếp nhận vụ án của Michael và yêu cầu xét nghiệm bằng chứng nhưng bị công tố viên phản đối. Phải mất nhiều năm, một tòa phúc thẩm bang Texas mới ra lệnh xét nghiệm ADN chiếc khăn vuông vào năm 2011.
Chiếc khăn chứa máu và tóc của Christine cùng ADN của một người đàn ông khác - một tội phạm từng bị kết án tên Mark Norwood.
Mark đã sát hại Christine. Và vì không ai phát hiện điều đó sau cái chết của cô, hắn vẫn được tự do. Theo nhà chức trách, chưa đầy hai năm sau, hắn sát hại một phụ nữ tên Debra Baker ở khu vực Austin trong hoàn cảnh tương tự. Mark sau đó bị kết tội sát hại cả Christine và Debra.
Các luật sư của Michael được phép xem những hồ sơ trước đó bị che giấu trong vụ án sau khi gửi yêu cầu theo Đạo luật Thông tin công cộng. Họ nhận ra rằng Michael có thể đã không phải ngồi tù nếu những bằng chứng này được đưa ra tại phiên tòa.
Tháng 10/2011, Michael được trả tự do, khi đã 57 tuổi. Hai tháng sau, ông được chính thức minh oan về vụ sát hại vợ và dần hàn gắn quan hệ với con trai. "Tôi cảm ơn Chúa vì đây không phải vụ án có án tử hình", Michael nói.
Michael Morton (phải) rời tòa án vào ngày 4/10/2011 khi được trả tự do sau gần 25 năm ngồi tù. Ảnh: Houston Chronicle
Cựu công tố viên Anderson bị tước giấy phép hành nghề luật dù phủ nhận mọi hành vi sai trái.
Bị kết tội khinh thường tòa án về mặt hình sự, Anderson đồng ý thỏa thuận nhận tội, bị phạt 500 USD, phải thực hiện 500 giờ phục vụ cộng đồng và ngồi tù 10 ngày. Ông ta chỉ phải chấp hành 5 ngày.
Đạo luật Michael Morton
Câu chuyện của Michael, được kể trong bộ phim tài liệu An Unreal Dream, đã thu hút sự chú ý đến vấn đề kết án oan tại Mỹ. Theo dữ liệu do Trường Luật thuộc Đại học Michigan tổng hợp, hơn 2.000 người bị kết án oan đã được minh oan trong giai đoạn 1989-2012.
Nhưng vụ án của Michael còn mở ra một hướng đi mới có thể tác động đến các vụ án trên toàn nước Mỹ.
"Michael hỏi liệu chúng ta có thể tìm ra cách ngăn chuyện này xảy ra với những người khác hay không. Chúng tôi cần tìm cách để bên bào chữa có thể xem hồ sơ điều tra của công tố viên trước phiên tòa - không chỉ những gì công tố viên muốn cho họ xem, mà là toàn bộ hồ sơ. Công tố viên không còn được làm người gác cổng và quyết định nữa. Đó là điều dẫn đến Đạo luật Michael Morton", đại diện Innocence Project nói.
Năm 2013, cơ quan lập pháp bang Texas thông qua Đạo luật Michael Morton, yêu cầu công tố viên giao bằng chứng cho luật sư bào chữa trong các vụ án hình sự khi bị cáo yêu cầu, mà không cần có lệnh của tòa. Tuy nhiên, luật không yêu cầu công tố viên phải tiết lộ các tài liệu thuộc phạm vi bảo mật của hoạt động nghiệp vụ, cũng không có nghĩa phải công khai theo đúng nghĩa đen mọi tài liệu trong hồ sơ.
Innocence Project cho rằng đạo luật sẽ khiến hệ thống tư pháp hình sự của bang "công bằng hơn và giúp ngăn ngừa các vụ kết án oan".
Tuệ Anh (theo AETV, CNN)