Trường hơn 10.500 học sinh, mô hình đặc biệt
UBND phường Nha Trang (Khánh Hòa) thành lập Trường Tiểu học Nha Trang trên cơ sở sáp nhập 13 trường tiểu học trên địa bàn. Theo mô hình mới, trường có một cơ sở chính tại số 10 Lê Thánh Tôn, cùng 12 phân hiệu và 5 điểm trường. Tổng số học sinh của trường hơn 10.500 em, được tổ chức thành 287 lớp. Đội ngũ gồm 524 giáo viên, nhân viên.
Đáng chú ý, trường có tới 13 hiệu phó, tương ứng với số trường được sáp nhập. Quy mô này khiến Trường Tiểu học Nha Trang trở thành một trong những trường phổ thông có số lượng học sinh và cơ sở trực thuộc lớn nhất cả nước.
Không chỉ ở bậc tiểu học, việc sắp xếp mạng lưới trường học tại phường Nha Trang cũng tạo ra những đơn vị giáo dục có quy mô rất lớn. Ở bậc mầm non, 13 trường được nhập thành một trường mới với 124 nhóm, lớp, gần 2.800 trẻ. Trong khi đó, trường THCS được hình thành trên cơ sở sáp nhập 7 trường, với 205 lớp và gần 8.800 học sinh.
“Không phải cứ ghép trường là tinh gọn”
Việc hình thành những trường có quy mô đặc biệt lớn đặt ra câu hỏi về hiệu quả quản lý sau sáp nhập.
TS Lê Đông Phương, nguyên cán bộ Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cho rằng việc sáp nhập 13 trường tiểu học để hình thành một trường hơn 10.500 học sinh có thể chưa tính hết những hệ lụy đối với đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục.
Theo ông, quản lý một trường học không đơn thuần là bài toán giảm số lượng đầu mối hành chính. Đằng sau mỗi trường là học sinh, giáo viên, cán bộ quản lý và các mối quan hệ giáo dục cần được tổ chức, điều hành. “Nơi khác nhập 3-5 trường làm một, ở đây làm luôn 13 trường một lần”, TS Phương nhận xét.
Ông cho rằng cách làm trên dễ dẫn đến tư duy coi quản lý trường học giống như quản lý sổ sách. Trong khi đó, trường học là một tổ chức đặc thù, không thể chỉ tính hiệu quả bằng số lượng đầu mối giảm được sau sáp nhập.
“Điều này thiếu sự cân nhắc về yếu tố con người và quan hệ giữa học sinh - giáo viên - cán bộ quản lý. Hệ quả đối với công tác quản lý của nhà trường sẽ rất nhiều và không dễ giải quyết”, ông Phương nói.
TS Lê Đông Phương cho rằng nếu mục tiêu của việc sáp nhập là tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản lý, cần tính đến giới hạn hợp lý của quy mô trường học, thay vì chỉ chú trọng giảm số lượng đầu mối.
Theo ông, với trường có quy mô quá lớn, việc điều hành sẽ ngày càng khó khăn, trong khi cán bộ quản lý khó có thể nắm sát hoạt động giáo dục và tình hình học sinh tại từng cơ sở. “Cách tốt nhất, theo tôi, là sớm tách ra thành những trường khoảng 2.000 học sinh. Để mô hình này tồn tại lâu sẽ có nhiều hệ lụy”, ông Phương nêu.
Ông cũng cho rằng nếu quá trình sắp xếp đã bộc lộ những bất cập thì cần mạnh dạn điều chỉnh.
Ông Nguyễn Văn Ngai, nguyên Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM, nói khá ngạc nhiên trước phương án sắp xếp 13 trường thành một đơn vị.
Theo ông Ngai, việc sáp nhập trường học đang được thực hiện theo chủ trương chung và cũng cần thiết. Tuy nhiên, với số lượng lên tới 13 trường như ở Nha Trang, không biết địa phương đã cân nhắc, tính toán kỹ hay chưa, đồng thời có xác định rõ mục đích, mục tiêu của việc sáp nhập hay không?
Điều ông Ngai băn khoăn là năng lực quản trị sau sáp nhập. Theo đó, nếu 13 trường được tổ chức thành một trường, trong đó có 1 cơ sở chính và 12 cơ sở còn lại là phân hiệu, thì liệu ban lãnh đạo một trường có đủ sức quản lý cả hệ thống có quy mô lớn như vậy hay không?
Điều quan trọng không nằm ở con số mà ở cách tổ chức và quản trị
Ở chiều ngược lại, một vị quản lý giáo dục ở TPHCM cho rằng việc một trường có hơn 10.500 học sinh không phải vấn đề quá lớn, bởi điều quan trọng không nằm ở con số mà ở cách tổ chức và quản trị.
“Một trường lớn không có nghĩa là hiệu trưởng phải trực tiếp quản lý từng lớp, từng giáo viên hay từng học sinh. Mô hình hiện nay được tổ chức theo hướng một trường chính, các phân hiệu và điểm trường, mỗi phân hiệu có một phó hiệu trưởng phụ trách. Đây cũng là những cán bộ từng quản lý các trường trước khi sáp nhập nên họ hiểu địa bàn, đội ngũ giáo viên và học sinh”, vị này nói.
Cũng theo vị quản lý giáo dục này, về nguyên tắc quản trị, mô hình này hoàn toàn có thể vận hành hiệu quả nếu phân quyền rõ, trách nhiệm rõ, dữ liệu rõ và cơ chế kiểm tra rõ. Doanh nghiệp có thể quản lý hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn nhân sự thông qua hệ thống phân quyền. Các trường đại học cũng quản lý hàng chục nghìn sinh viên qua các khoa, viện, bộ môn và nhiều cấp quản lý.
Vì vậy, ông cho rằng không nên chỉ nhìn vào quy mô 10.500 học sinh để kết luận trường quá lớn hay khó quản lý. Điều cần đánh giá là mô hình quản trị sau sáp nhập có hợp lý, các cấp có được phân quyền đầy đủ và cơ chế phối hợp, kiểm tra có hiệu quả hay không.