Ngày 9/9 vụ kiện tranh chấp thừa kế tài sản giữa nguyên đơn Huệ, 70 tuổi và bị đơn là hai người em trai của chồng, ông Lực và ông Viên đã có phán quyết sau hai phiên làm việc dài của TAND Phú Thọ.
Sau nhiều phân tích, khuyên giải đôi bên song câu trả lời vẫn là "không", tòa đánh giá sự việc này cũng là một bài học kinh nghiệm rất lớn cho tất cả mọi người.
"Hãy tìm cách lắng nghe nhau sớm hơn, cùng giải quyết mâu thuẫn gia đình. Đừng để đến khi quá cao trào, muốn ngồi lại cũng không được", chủ tọa Bùi Thị Đoan Trang nói trước khi HĐXX vào nghị án.
Vụ kiện xoay quanh quyền sở hữu khu đất gần 9.000 m2 do bố mẹ chồng bà Huệ khai hoang tại huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc (cũ).
Năm 2006, sau khi vợ mất, cụ ông họp 6 con, tất cả ký giấy đồng ý giao toàn bộ tài sản cho con trưởng là ông Dư (chồng bà Huệ), nhưng tài liệu này sau đó bị thất lạc 15 năm.
Trong thời gian đó, năm 2017, ông Dư họp các em để phân chia di sản khi bị ung thư giai đoạn cuối. Ông mất năm 2018.
Năm 2019, mảnh đất gần 9.000 m2 được làm sổ đỏ đứng tên hai người: ông Viên diện tích 1.500 m2 và ông Lực hơn 7.000 m2.
Tòa sơ thẩm phán quyết chia cho bà Huệ 2.000 m2 toàn bộ là đất rừng, theo bà chưa thỏa đáng vì cơ bản nguyện vọng của bà là có nơi thờ cúng chồng tại quê nhà và để con trai - cháu đích tôn, duy trì truyền thống hương hỏa với tổ tiên.
Những mâu thuẫn không được "ngồi lại giải quyết" sớm hơn
Qua hai lần diễn ra phiên phúc thẩm, ngày 9/9 những bất đồng được đôi bên giãi bày, không chỉ xoay quanh quyền sở hữu khu đất.
Phía bị đơn hỏi bà Huệ "đã làm tròn trách nhiệm của người dâu trưởng hay chưa?", hay mọi công việc đều do các em gánh vác? Việc bà về đòi quyền lợi như vậy có hợp tình hợp lý?
Bà Huệ nói nội dung này đã đưa ra nói quá nhiều và khẳng định dù vợ chồng bà ở xa nhưng chưa từng xao nhãng hay tính toán với anh em. Lễ Tết, giỗ chạp, hiếu hỉ luôn lo toan trọn vẹn, không về được bà vẫn gửi tiền về nhờ các em làm giúp, hết lòng vì nhà chồng.
Phía bị đơn đáp: "Bà gửi tiền về nhưng ai đứng ra lo, chúng tôi là người lo".
Chủ tọa khi này yêu cầu đôi bên bình tĩnh, dừng lại những tranh cãi bên lề.
Bà Huệ tiếp tục trình bày, không tranh chấp đất đai, chỉ muốn chồng có nơi hương hỏa ở quê, như nguyện vọng cuối của ông. Việc các em bỏ di ảnh của chồng bà khỏi bàn thờ ở quê là giọt nước tràn ly.
Phía bà Huệ tiếp tục nghi ngờ sự kiện chồng họp các em năm 2017 và các văn bản thống nhất chia hết 1.500 m2 đất cho bị đơn Viên, do thời điểm đó sức khỏe chồng bà đã suy kiệt vì bệnh hiểm nghèo.
Tòa đặt vấn đề "thể chất suy kiệt nhưng tinh thần vẫn minh mẫn thì sao?".
Trả lời, anh Duy - con trai bà Huệ, cho hay trực tiếp đưa đón bố về quê trong cuộc đó, và bố chỉ về một lần. Bố anh không thể đi lại thực hiện và trực tiếp ký kết nhiều thủ tục phức tạp ở các cơ quan khác nhau như vậy.
Nêu quan điểm, các bị đơn khẳng định cuộc họp gia đình của 6 anh em diễn ra rất nhanh vì "chúng tôi tặng cho nhau một cách rất tự nguyện".
Theo đó, ông Viên được 6 anh chị em thống nhất đứng tên 1.500 m2 (có hơn 200 m2 thổ cư, còn lại đất vườn) với điều kiện không được tự ý mua bán tặng cho; phải để không gian xây nhà thờ tổ.
Ông Viên xác nhận nội dung này.
Chủ tọa dẫn lại lời bà Huệ về việc chỉ cần có đất xây nhà thờ để cúng chồng, gợi mở phía bị đơn "giữ gìn tình cảm gia đình và tôn trọng nguyện vọng người đã khuất". Vì thế, ông Viên có thể cân nhắc mong muốn của chị dâu hay không.
Ông Viên nói "không", muốn "nhà tôi, tôi ở" và đứng tên riêng; nhưng chắc chắn sau này vẫn dành đất xây nhà thờ tổ. Khi đó, mẹ con bà Huệ muốn thờ cúng chồng ở đó vẫn được. "Chúng tôi không cấm", ông nói.
HĐXX chuyển sang đặt vấn đề với ông Lực, người đang đứng tên 7.000 m2, xem quan điểm của ông với nguyện vọng của bà Huệ. Bản án sơ thẩm chia cho mẹ con bà Huệ 1.000 m2 trong số này, ông Lực tự nguyện bù thêm để chị dâu và cháu được tròn 2.000 m2, song toàn bộ là đất rừng.
"Tôi sẵn sàng cho thêm còn chẳng tiếc", ông Lực nói, song nói thêm chỉ cho đất rừng, việc chuyển đổi được hay không, cháu đích tôn tự lo liệu.
"Đất đai bố mẹ để lại là món quà"
Luật sư phía bà Huệ cho rằng không nên đánh đổi tình thân và những giá trị truyền thống bằng những tranh chấp gay gắt thế này.
"Tất cả nguyên đơn, bị đơn cần xác định đất này là bố mẹ, tổ tiên để lại, không phải của cải mình làm ra. Hãy nghĩ đó là một món quà và chia sẻ món quà ấy để ai đã khuất, cũng được yên lòng, giữ tình thân cho các thế hệ con cháu", luật sư nói.
Trên cơ sở đó, luật sư đề xuất, tách một phần đất thổ cư trong thửa 1.500 m2 ông Viên đang quản lý để làm sổ đỏ theo mô hình đồng sở hữu giữa ông Viên và anh Duy.
Do 1.500 m2 này các anh em thống nhất để ông Viên quản lý với điều kiện xây nhà thờ tổ, không được bán, luật sư cho rằng việc đứng tên chung dung hòa được mục đích đó và nguyện vọng của mẹ con bà Huệ.
Một người anh em họ của anh em ông Dư có mặt tại tòa, cũng trình bày từng đứng ra phân giải trong giai đoạn mâu thuẫn chớm nở.
Vị này nói từng đề xuất "chú Viên, chú Lực mỗi người cắt cho Duy 50 m2 thổ cư" để cháu làm được sổ, xây nhà thờ bố, nhưng không ai chịu.
"Tôi nghĩ nếu anh Viên, anh Lực đồng ý từ lúc đó, thậm chí sẽ chẳng có phiên tòa sơ thẩm", ông giãi bày.
Trước các quan điểm trên, ông Lực và ông Viên chốt lại không đồng ý.
HĐXX cho hay đã cố gắng hòa giải, tuy nhiên các bên đẩy sự việc lên quá căng thẳng nên quyết định dừng lại nỗ lực này.
Phán quyết cuối cùng tuyên cùng ngày, tòa bác toàn bộ kháng cáo của bà Huệ.
Tòa công nhận giá trị pháp lý của biên bản năm 2006 được bố chồng bà Huệ lập cùng 6 người con, trong đó mảnh đất 1.500 m2 là tài sản ông Dư quản lý. Song năm 2017, ông Dư và các anh chị em khác đã tự nguyện tặng cho ông Viên.
Đánh giá văn bản họp gia đình và một số tài liệu có sai sót về mốc thời gian song tòa cho rằng ý chí chung của 6 anh em là để ông Viên đứng tên đất, vì thế không có cơ sở chia.
Với 7.000 m2 còn lại ông Lực đang đứng tên, tòa xác định là di sản của cha mẹ, chia theo pháp luật, có sự điều chỉnh nhỏ. HĐXX xác định cấp sơ thẩm đã chia di sản này cùng lúc mà không lưu ý đến việc hai cụ mất khác thời điểm. Số lượng người thừa kế và di sản tại mỗi thời điểm là khác nhau nên tòa phúc thẩm tách ra để tính toán lại.
Sau phân chia lại kỷ phần, tòa công nhận việc ông Lực tự nguyện cho thêm mẹ con bà Huệ để tròn 2.000 m2. Diện tích đất họ nhận không có thay đổi gì so với phiên sơ thẩm, chỉ ảnh hưởng đến tiền án phí khi anh Duy phải nộp là 8,6 triệu đồng, tăng 600.000 đồng so với phiên sơ thẩm.
Thanh Lam