Chỉ một tháng trước, Cơ quan Cảnh sát châu Âu (Europol) đã cảnh báo các vụ trộm tại bảo tàng trên khắp châu Âu đang ngày càng táo tợn.
Vài ngày trước vụ trộm tranh Renoir, chuyên gia truy tìm tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng quốc tế Arthur Brand cũng dự đoán còn xảy ra thêm nhiều vụ đột nhập nhằm vào các bảo tàng có tiếng, đặc biệt sau vụ trộm thành công tại bảo tàng Louvre ở Paris hồi tháng 10 năm ngoái.
Vụ trộm tại một trong những bảo tàng nổi tiếng nhất thế giới khiến nước Pháp chấn động. Gần một năm sau, số trang sức trị giá 88 triệu euro bị đánh cắp vẫn chưa được tìm thấy.
Những món trang sức đắt giá bị trộm tại bảo tàng Louvre. Ảnh: Louvre
"Nếu có thể đột nhập Louvre, những tên trộm trên khắp thế giới sẽ nhìn vào đó và nghĩ 'Chẳng phải ở địa phương mình cũng có bảo tàng chứa vàng bạc sao?'", Brand nói.
Chỉ vài giờ sau vụ đột nhập Louvre, những tên trộm đã đột kích một bảo tàng nhỏ hơn ở Pháp và lấy đi các đồng xu. Tiếp đó, kẻ gian đánh cắp một vòng cổ kim cương ở Vienna (Áo), các hiện vật thời kỳ Đồ đồng tại Tây Ban Nha và tác phẩm nghệ thuật từ hai bảo tàng ở Italy.
Vụ trộm bốn bức tranh tại Bảo tàng Renoir ở Cagnes-sur-Mer (Pháp) là vụ mới nhất. Hai trong số các tác phẩm đã nhanh chóng được tìm thấy sau khi những tên trộm đánh rơi chúng trong khu vườn của bảo tàng.
Theo Europol, số vụ trộm bảo tàng được báo cáo cho cơ quan này trên khắp châu Âu bắt đầu gia tăng khoảng hai năm trước.
Báo cáo gần đây của Europol cho thấy cả phương thức lẫn mục tiêu của các vụ trộm đang thay đổi: các đối tượng ngày càng sử dụng những cách thức mạnh tay hơn, đồng thời, tương tự vụ Louvre, tập trung vào các tài sản có giá trị cao như kim loại quý và đá quý.
Hiệp hội Nghiên cứu Tội phạm Nghệ thuật (ARCA) cho rằng những vụ trộm gần đây cho thấy kẻ gian nhiều lần ưu tiên "những vật nhỏ, dễ mang đi, có thể tiếp cận ngay lập tức và những vụ đột nhập được thiết kế để hoàn tất trong vài phút".
Vì sao các bảo tàng trở thành mục tiêu?
Theo Brand, so với những cửa hàng trang sức và ngân hàng được bảo vệ nghiêm ngặt - vốn ngày nay cũng lưu giữ ít tiền mặt hơn - các bảo tàng dễ bị đột nhập hơn và là mục tiêu thuận lợi.
Ông cho biết các giám đốc bảo tàng trong lịch sử "không bao giờ có đủ tiền cho an ninh" hoặc ưu tiên dành ngân sách cho những cuộc triển lãm tiếp theo. Bên cạnh đó, nhiều bảo tàng nằm trong các tòa nhà cổ, vốn khó tăng cường bảo vệ.
Chẳng hạn, Denis Diderot Maison des Lumières (Ngôi nhà Khai sáng) - nơi bị đột nhập chỉ vài giờ sau Louvre - được đặt trong hai dinh thự có từ thế kỷ 18 ở Langres.
"Chúng tôi phải dung hòa các yêu cầu an ninh hiện đại với nhu cầu bảo tồn những công trình lịch sử, đồng thời tuân thủ các quy định của Pháp về di sản", thị trưởng địa phương Théo Caviezel giải thích.
Kumar Sokka, CEO của Acre Security - công ty cung cấp dịch vụ cho một số bảo tàng tại châu Âu, cho rằng bảo tàng cũng là những không gian công cộng mở, có mức độ kiểm soát ra vào thấp hơn, nên tội phạm có thể trà trộn vào với tư cách khách tham quan.
Theo Brand, ngay cả khi bảo tàng được bảo vệ tốt, kẻ trộm có vũ trang vẫn có thể xông vào, đồng thời cho rằng việc bố trí cảnh sát thường trực trong các phòng trưng bày là không thực tế.
Nhiều vụ đột nhập chỉ diễn ra trong vài phút và đến khi cảnh sát xuất hiện, thủ phạm đã cao chạy xa bay. Vụ trộm tranh Renoir cũng chỉ diễn ra trong vòng 5 phút.
Phương thức gây án thay đổi
Nếu trước đây những vụ trộm thường dựa vào thủ đoạn đánh lừa, thì nay các vụ đột nhập ngày càng có xu hướng bạo lực, theo báo cáo tháng trước của Europol. Kẻ trộm sử dụng những công cụ như búa tạ, rìu, xà beng và trong một số trường hợp là chất nổ để phá đường vào bên trong.
Tại Louvre, những tên trộm sử dụng một thiết bị nâng cơ học để tiếp cận bảo tàng, dùng dụng cụ điện cắt qua cửa sổ rồi đe dọa buộc các nhân viên bảo vệ phải rời đi. Sau đó, chúng phá các tủ trưng bày và lấy trang sức.
Trong vụ trộm tranh Renoir, nhóm trộm dùng dao điện cắt hàng rào rồi cưa các kết cấu cố định khung tranh.
Nhóm trộm dùng xe tải có sàn nâng để đột nhập bảo tàng Louvre sáng 19/10/2025. Ảnh: AFP
Không chỉ phương thức, thứ bị đánh cắp cũng đang thay đổi. Những bức tranh vẫn là mục tiêu, nhưng khó tiêu thụ hơn. Vì vậy, khoảng 10 năm trước, những tên trộm bắt đầu chuyển sang các loại tài sản dễ tẩu tán hơn.
Theo báo cáo của Europol, kim loại quý, đá quý và những hiện vật có ý nghĩa văn hóa, trong đó có đồ sứ Trung Quốc, ngày càng bị nhắm mục tiêu.
"Kim loại quý có thể dễ dàng được nung chảy, khiến cơ quan thực thi pháp luật không còn dấu vết để truy tìm, đồng thời tạo điều kiện cho việc tiêu thụ bất hợp pháp trong quá trình tẩu tán tài sản. Trong khi đó, các loại đá quý gắn trên trang sức có thể dễ dàng được tháo ra để tiếp tục bán", báo cáo viết.
Europol cho rằng đồ sứ Trung Quốc cũng có thể dễ dàng được tiêu thụ trên thị trường nghệ thuật do nhu cầu cao.
Theo Brand, sau một vụ trộm, cảnh sát thường chỉ có khoảng 4-6 ngày để bắt thủ phạm. Ông phối hợp với các điều tra viên bằng cách liên hệ với những người cung cấp tin, tiếp nhận thông tin từ công chúng.
Tuy nhiên, ngay cả khi nghi phạm bị bắt, trang sức hoặc kim loại quý vẫn có thể không được tìm thấy - như vụ Louvre.
Ngược lại, Brand tin rằng những bức tranh Renoir bị đánh cắp tuần này "nhiều khả năng sẽ được thu hồi". Lý do là "sẽ không ai muốn mua chúng" và "nhiều khả năng những tên trộm cũng không biết phải làm gì với chúng".
Christopher A. Marinello, người đứng đầu Art Recovery International, tổ chức chuyên thu hồi các tác phẩm nghệ thuật bị đánh cắp, cho biết chỉ khoảng 5-10% tác phẩm nghệ thuật bị trộm được tìm lại.
Hai bức tranh bị trộm vẫn chưa được tìm thấy của Bảo tàng Renoir. Ảnh: Museum Renoir
Làm thế nào để bảo vệ bảo tàng?
Sokka cho biết các bảo tàng đang tăng đầu tư cho an ninh, trong đó có tăng cường hệ thống giám sát bằng video, mua các thiết bị phát hiện rung động (chẳng hạn do hành vi khoan vào tường).
Tại Bảo tàng Nghệ thuật Ứng dụng (MAK) ở Vienna, nơi bị đột nhập tháng trước, các biện pháp an ninh cũng được tăng cường. Khách phải đi qua máy dò kim loại khi vào bảo tàng; túi xách phải được gửi tại phòng giữ đồ hoặc tủ khóa, đồng thời số lượng nhân viên an ninh tăng lên.
Các chuyên gia cho rằng chìa khóa là tạo ra những rào cản vật lý đủ để trì hoãn kẻ trộm, qua đó kéo dài thời gian cho cảnh sát đến hiện trường, hoặc khiến một vụ trộm mất quá nhiều thời gian đến mức đối tượng có ý định phạm tội phải từ bỏ.
Theo Brand, biện pháp tạo độ trễ có thể là lắp thêm một cánh cửa nặng, được neo cố định xuống nền; làm kính của tủ trưng bày dày hơn hoặc sử dụng máy tạo sương mù.
Sokka cho rằng điều quan trọng là phải xây dựng các hệ thống an ninh tích hợp. Chẳng hạn, khi chuông báo động vang lên, hệ thống có thể ngay lập tức phong tỏa toàn bộ cơ sở hoặc khóa các khu vực chứa những tác phẩm có giá trị cao.
Các biện pháp an ninh rất tốn kém. Nhưng Ibrahim Bulut, chuyên gia của Ủy ban Quốc tế về An ninh Bảo tàng (ICMS), cho rằng giải pháp không nhất thiết phải là những thiết bị đắt tiền. Bảo tàng có thể đào tạo nhân viên bảo vệ nhận diện những người khả nghi đang dò xét cách bố trí, sau đó chủ động hỏi họ có cần hỗ trợ hay không. Điều này có thể khiến những đối tượng có ý định phạm tội không quay lại.
Thách thức đối với các bảo tàng hiện nay là tăng cường an ninh nhưng vẫn phải duy trì sự cởi mở với công chúng. "Một bảo tàng không thể biến thành pháo đài", Lilli Hollein, Giám đốc Bảo tàng MAK, nói.
Tuệ Anh (theo BBC)