Bài học tính xác thực và di sản từ điện Kính Thiên

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Sự quan trọng của các di vật khảo cổ, những lưu giữ "lịch sử từ bên dưới" như văn tế, thần tích, diễn xướng… là những điều sẽ giúp mang điện Kính Thiên trở lại hôm nay.

Nhiều câu chuyện về các khu di sản thế giới tại Việt Nam như Hoàng thành Thăng Long, Tràng An, Yên Tử… đã được đưa ra trao đổi tại Hội nghị Châu Á - Thái Bình Dương về tính xác thực và di sản, khai mạc ngày 28.9 tại Hà Nội. Đây là diễn đàn đối thoại chính sách quốc tế (diễn ra đến 1.10) quy tụ nhiều chuyên gia hàng đầu về bảo tồn di sản thế giới, do VN đăng cai tổ chức, trên cơ sở đề xuất của Trung tâm Di sản thế giới UNESCO và sự tin tưởng, ủng hộ của các quốc gia thành viên.

Trong số các câu chuyện di sản ở VN, khu di sản Hoàng thành Thăng Long cũng như điện Kính Thiên được đưa ra thảo luận nhiều tại hội nghị. Trong đó, có bài nghiên cứu của PGS-TS Tống Trung Tín (Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam) về các thành tựu khai quật tại khu di sản, bài về việc phục dựng điện Kính Thiên do ông Nguyễn Thanh Quang công bố, bài về các giá trị phi vật thể tại Hoàng thành Thăng Long của Phó chủ tịch Hội đồng Di sản quốc gia - PGS-TS Đặng Văn Bài.

Các bài viết đặt trong hoàn cảnh thế giới thay đổi sâu sắc với biến đổi khí hậu, đô thị hóa nhanh, áp lực từ du lịch, nguy cơ mai một các hệ thống tri thức truyền thống đang ngày càng tác động mạnh tới các di sản thế giới.

Trong bối cảnh đó, ông Ihsan Mustafa Yurdakul, Chủ tịch Khóa họp lần thứ 49 Ủy ban Di sản thế giới, cho rằng: "Chúng ta cũng đang chứng kiến một chuyển biến quan trọng về văn hóa: giá trị của văn hóa địa phương, bản sắc và truyền thống ngày càng được nhìn nhận đầy đủ hơn, trong khi các cộng đồng cũng ngày càng mong muốn chủ động bảo vệ và trao truyền những giá trị đó cho các thế hệ sau".

Hiện vật khảo cổ và bối cảnh sống

Ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội, cho biết hiện tại yếu tố có tính then chốt của hồ sơ phục dựng Chính điện Kính Thiên là giải pháp bảo tồn phát huy các dấu tích, tầng văn hóa khảo cổ học có chiều sâu lịch sử trên 1.300 năm.

Những dấu tích này thực sự là thuộc tính mang giá trị nổi bật toàn cầu của của di sản. Trong đó, bên cạnh các yếu tố như: tư liệu lịch sử, khảo cổ, hình ảnh, so sánh trong nước, so sánh quốc tế, trung tâm còn đề xuất thêm tiêu chí "giá trị tự thân của hiện vật khảo cổ phát hiện tại đây".

Các hiện vật này chứa đựng thông tin về kỹ thuật công nghệ, cách thức, thời gian sử dụng và chủ nhân tạo tác ra chúng. Có 50 thành phần/chi tiết thuộc phần móng, thân và mái của kiến trúc Chính điện Kính Thiên được xác thực theo bộ công cụ này.

Trong khi đó, PGS-TS Đặng Văn Bài và TS Nguyễn Thị Thu Trang lại nhắc đến việc duy trì "trường bối cảnh" cho Hoàng thành nói chung và Kính Thiên nói riêng. Trong đó, lễ hội phố phường và Thập tam trại là mảnh ghép tạo nên bối cảnh sống cho di sản, giúp du khách cảm nhận trọn vẹn không gian văn hóa Thăng Long xưa. Ông Bài cũng đề cập đến việc "lưu giữ lịch sử từ bên dưới" là các văn tế, thần tích, huyền thuyết, diễn xướng lễ hội trao truyền tri thức và ứng xử Thăng Long qua hàng trăm thế hệ.

Hội nghị Châu Á - Thái Bình Dương về tính xác thực và di sản tại Hà Nội đã trở thành diễn đàn đối thoại chính sách quốc tế quan trọng, quy tụ các chuyên gia hàng đầu để thảo luận về bài học bảo tồn khu di sản Hoàng thành Thăng Long và điện Kính Thiên. Trọng tâm của cuộc thảo luận xoay quanh giải pháp phục dựng Chính điện Kính Thiên gắn liền với việc bảo tồn tầng văn hóa khảo cổ có chiều sâu lịch sử hơn 1.300 năm. Các chuyên gia nhận định việc bảo vệ di sản đang chịu nhiều thách thức lớn trước áp lực biến đổi khí hậu, đô thị hóa nhanh và sự tăng trưởng của du lịch. Trong hồ sơ phục dựng Chính điện Kính Thiên, Trung tâm bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội đã đề xuất tiêu chí giá trị tự thân của hiện vật khảo cổ để xác thực 50 chi tiết thuộc phần móng, thân và mái kiến trúc. Những di vật này chứa đựng thông tin cốt lõi về kỹ thuật công nghệ, cách thức sử dụng và chủ nhân tạo tác qua các thời kỳ lịch sử. Bên cạnh đó, ông Ihsan Mustafa Yurdakul, Chủ tịch Khóa họp lần thứ 49 Ủy ban Di sản thế giới, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhìn nhận đầy đủ giá trị bản sắc địa phương và vai trò chủ động của cộng đồng trong bảo tồn. Đáng chú ý, các nhà nghiên cứu đặc biệt đề xuất duy trì trường bối cảnh sống cho di sản thông qua việc lưu giữ nguồn tư liệu phi vật thể như văn tế, thần tích, huyền thuyết và diễn xướng lễ hội. PGS-TS Đặng Văn Bài cùng các chuyên gia khẳng định không gian văn hóa Thăng Long xưa chỉ thực sự trọn vẹn khi kết nối điện Kính Thiên với lễ hội phố phường và Thập tam trại. Việc trao truyền các giá trị "lịch sử từ bên dưới" chính là chìa khóa then chốt để tái hiện đời sống di sản sống động cho các thế hệ tương lai.